OM Gzel Sanatlar Enstits Grsel letiim Tasarm Anasanat

OMÜ Güzel Sanatlar Enstitüsü Görsel İletişim Tasarımı Anasanat Dalı Yüksek Lisans Programı Kültürel Antropoloji ve Sanat Doç. Dr. Tarık YAZAR 2015, Samsun

Tarih Öncesi ve İlk Çağ Uygarlıkları Paleolitik Çağ (Eski Taş) (M. Ö. 600. 000 -10. 000) Yontma veya Eski Taş Çağı olarak da adlandırılan Paleolitik Çağ günümüzden yaklaşık 2 milyon yıl önce başlamış ve 10. 000 yıl önce son bulmuştur. Ancak verilen bu tarihlerin dünya geneli içinde geçerli olduğunu ve yerel olarak değişmeye açık bulunduğunu da belirtmek gerekir. İnsanlık tarihinin % 99’u gibi çok büyük bir bölümünü kapsayan bu çağ, aynı zamanda ilk insan atalarının ortaya çıkışı ve ilk aletlerin üretimi yoluyla insanlaşma sürecine girişi temsil etmesiyle de söz konusu tarihin gelişimi içinde çok önemli bir yer tutmaktadır.

Tarih Öncesi ve İlk Çağ Uygarlıkları Paleolitik Çağ (Eski Taş) (M. Ö. 600. 000 -10. 000) Paleolitik çağa ait insan yontu örnekleri

Paleolitik Çağ (Eski Taş) (M. Ö. 600. 000 -10. 000) Paleolitik çağ insanı örneği

Paleolitik Çağ (Eski Taş) (M. Ö. 600. 000 -10. 000) Doğanın sınırlayıcı ve belirleyici baskısı altında yaşayan Paleolitik Çağ insanları ekonomik açıdan, avcı ve toplayıcı toplulukları temsil ederler. Besin üretmeyi bilmeyen bu insanlar, yalnızca yaşadıkları ortamda bulunan yabani sebze, meyve ve kökler ile avlandıkları hayvanları yiyerek beslenmişlerdir. İklim ve çevre koşullarının değişkenliği nedeniyle, yeni besin kaynakları aramak ve av hayvanlarını izleyerek, küçük gruplar halinde konar göçer bir tarzda yaşamışlardır.

Paleolitik Çağ (Eski Taş) (M. Ö. 600. 000 -10. 000) Paleolitik çağ mağara duvarı resim örneği

Paleolitik Çağ (Eski Taş) (M. Ö. 600. 000 -10. 000) Paleolitik çağ

Paleolitik Çağ (Eski Taş) (M. Ö. 600. 000 -10. 000) Paleolitik çağ insan yaşantısı örneği

Paleolitik Çağ (Eski Taş) (M. Ö. 600. 000 -10. 000) Kaya sığınaklarının bulunduğu yerlerde mağara ve kayaaltı sığınaklarında barınmışlar, kaya sığınaklarının bulunmadığı yerlerde ise açık havada kurdukları sığınaklarda yaşamışlardır. Paleolitik çağ insanının yaşam alanı

Paleolitik Çağ (Eski Taş) (M. Ö. 600. 000 -10. 000) Paleolitik Çağ, karakteristik çizgileri ve kültürleriyle Alt, Orta ve Üst olmak üzere 3 evreye ayrılır. Paleolitik çağ insanının yaşam alanı

Alt Paleolitik Çağ Alt Paleolitik çağ insan kafa yapısı Alt Paleolitik, günümüzden yaklaşık 2. 5 milyon yıl ile 200 bin yıl öncesini kapsayan dönemdir. Bu dönemde Homo habilis (ve Homo rudolfensis), Homo erectus (ve Homo ergaster) ve Homo heidelbergensis olarak adlandırılan ilk insanlar yaşa mışlardır. Bu dönemde, en eski taş alet teknolojileri olan Oldowan ve Acheulean teknolojileri görülür.

Alt Paleolitik Çağ Alt Paleolitik çağ insanının yaptığı basit aletler Alt Paleolitik devrin insanları, beyin kapasiteleriyle orantılı olarak kendilerini vahşi hayvanlardan korumak, beslenmek, avlanmak için ve zaman da kendi aralarındaki mücadelelerde kullanmak üzere birtakım basit taş aletler yapmaya başlamışlardır.

Alt Paleolitik Çağ Genellikle doğanın kendilerine sunduğu taşları, ya daha sert olan başka taşlarla yontarak işlemişler, ya da doğal halde çevrelerinde bulunan ve çok az bir rötuşla alet haline gelebilen parçaları kullanmışlardır. Alt Paleolitik çağ insanının kullandığı basit elet örnekleri

Alt Paleolitik Çağ Farklı ahşap ve kemik parçalarını da kesme ve delme işlemlerinde kullanmışlardır. Alt Paleolitik çağ insanının kullandığı alet örnekleri

Alt Paleolitik Çağ Alet örnekleri Alt Paleolitik süresince oldukça ılımlı geçen iklim Orta Paleolitik’de kurumaya, sertleşmeye ve giderek bol kar yağışıyla belirgin yeni bir buzullaşmaya dönmesi, insanın yaşayışı ve teknolojisinde bir dizi değişiklikler meydana getirmiştir. Bu teknolojik değişikliğin en belirgin yanı, yonga endüstrisinde kendini gösterir. Alt Paleolitik’in kaba taş alet (iki yüzeyli) ve yongalarının yerini oldukça düzenli bir şekilde yontulmuş ve kenarlarda yapılan düzeltilerle (rötuş) ve uç kazıyıcı haline sokulmuş işlenik yonga aletler alır.

Alt Paleolitik Çağ Mezar örneği Ayrıca bu evrede, inançlarla ilgili birtakım belirtilerin de ortaya çıktığı görülüyor. Örneğin tek, ya da çift çukurlar şeklindeki mezarlar ve bunların yanındaki belki de besin depoları olarak yorumlanabilecek eklentiler, Neanderthal’lerin ölü gömme eylemleri hakkında bilgi veren izlerdir.

Homo Habilis Günümüzden 2. 5 ile 1. 5 milyon yıl öncesinde Güney ve Doğu Afrika’da yaşamış olan Homo genusunun ilk üyesi yani ilk insan türüdür. Bununla beraber Homo habilisler morfolojik özellikleri bakımından insandan çok Australopithecuslara benzerler. Homo habilisler ortalama 1. 3 metre boyunda ufak canlılardır. Alt Paleolitik çağ insanının y

Homo Habilis

Homo Habilis

Homo Erectus Homo erectus, günümüzden 1. 9 milyon yıl öncesinden 100 bin yıl öncesine kadar Af rika, Asya ve Avrupa’da yaşamış bir insan türüdür. Fosiller Afrika’da, Çin’de, Endonezya’nın Java Adası’nda, Fransa’da ve İspanya’da bulunmuştur. Homo Habilis

Homo Erectus

Homo Heidelbergensis Günümüzden 500 bin ile 200 bin yıl öncesine tarihlendirilen Homo heidelbergensis fosilleri Avrupa, Asya ve Afrika’da bulunmuştur. Homo heidelbergensislerin beyin hacimleri oldukça büyüktür. 1100 1400 cm 3 arasındaki beyin hacmi, modern insanınkiyle neredeyse aynıdır. Homo heidelbergensis, uzun boylu bir tür olup anatomik açıdan kısmen Homo erectusa kısmen de Homo sapiense benzemektedir.

Homo Heidelbergensis İnsan kafa tası

Orta Paleolitik Dönem Orta Paleolitik Çağ İnsan yaşantısı Günümüzden yaklaşık 200 bin ile 40 bin yıl öncesinde yaşanmıştır. Bu dönemde Homo neanderthalensis yaşamıştır. Bu dönemin alet teknolojisine ise Mousterian adı verilir.

Homo Neanderthalensis Homo neanderthalensis veya neandertal insanı olarak adlandırılan bu insanların fosilleri, günümüzden 200 bin ile 30 bin yıl öncesine tarihlendirilmektedir. Neandertaller Avrupa’da, Yakın Doğu’da ve Orta Asya’da yaşamışlardır. Neandertal fosillerinin bulunduğu yerler Almanya, Fransa, Hırvatistan, İtalya, Irak, İsrail ve Özbekistan’dır.

Homo Neanderthalensis insan yaşantısı örnekleri

Homo Neanderthalensis Buzul Çağ’ında yaşamış olan Neandertallerin anatomik yapıları, soğuk iklime uyum sağladıklarını göstermektedir. Homo neanderthalensis’lerin eldeki kısıtlı alet teknolojisi ile mamut, gergedan, geyik gibi büyük hayvanları avlayabilmeleri bu insanların avcılıkta ne kadar ustalaştıklarının ve hayvanları avlayabilmek için birtakım av teknik ve yöntemlerini geliştirdiklerinin bir kanıtıdır.

Homo Neanderthalensis insan kafa tası

Üst Paleolitik Dönem Günümüzden yaklaşık 40 bin ile 12 bin yıl önceki dönemdir. Bu dönemde Homo sapiensler yaşamıştır. Üst Paleolitik dönemde Aurignacian, Gravettian, Solutrean ve Magdalanian kültürleri ve ilk sanat ürünleri görülür. İklimin hissedilir derecede soğuduğu ve kuru hale geldiği Üst Paleolitik Çağda, Homo Neanderthal’lerin yerini modern insanın atası sayılan Homo Sapiens’ler alır. Homo Sapiensler becerili ve aktüel insana daha yakın olan insanlardır.

Üst Paleolitik Dönem Üst Paleolitik dönem insan yaşantısı örneği

Üst Paleolitik Dönem Üst Paleolitik dönem insanı

Üst Paleolitik Dönem Üst Paleolitik’de yontma teknolojisindeki gelişme dikkati çekecek bir düzeyde olup, taş işçiliği en büyük gelişmesine ulaşmıştır. Alt Paleolitik’te, kısmen de Orta Paleolitik’te görülen klasik iki yüzeylilerin (el baltası) yerini çakmaktaşı yonga ve dilgilerin üzerine yapılmış, çeşitli tipteki aletler almıştır. Ön kazıyıcılar, taş delgiler, taş kalemler, yaprak biçimli uçlar, mekik aletler bunlardan bazılarıdır. Üst Paleolitik’in son evrelerinde ise sırtı devrik dilgiciklerin ortaya çıktığı görülüyor.

Üst Paleolitik Dönem Taş aletlerin yanısıra kemik ve boynuzdan yapılmış aletlerde de büyük bir artış gözlenmektedir. Esasen bu evrede taş aletler, büyük bir çoğunlukla kemik aletleri şekillendirmek için yapılmışlardır. Bu ise Üst Paleolitik’te artık alet yapan aletlerin üretildiğini göstermektedir.

Üst Paleolitik Dönem Üst Paleolitik Çağın önemli gelişmelerinden biri de insanların entellektüel hayatlarıyla ilgili birtakım sanat eserlerini yapmaya başlamalarıdır. Mağara duvarlarına ve çeşitli objeler üzerine yapılan boyalı resim, gravür, alçak kabartmalar ile heykelcikler, Paleolitik sanatın, Sanat Tarihi içinde oynadığı rolü ortaya koyar. Üst Paleolitik’te süslenme merakı da açıkça görülür. Balık kemiği, kavkı, çeşitli hayvan kemiği, diş ve kabuklarından yapılan süs eşyalarının Üst Paleolitik’te insanlar tarafından kullanıldığı bilinmektedir.

Üst Paleolitik Dönem Üst paleolitik dönem insanının çizim çalışması örneği

Homo Sapiens Homo sapiens son insan türü, yani modern insandır. Bugün dünya üzerinde yaşayan bütün insanlar bu türün üyesidirler. Bu nedenle Homo sapiensin kökeni en çok merak edilen ve en çok tartışılan bilimsel konulardan biridir. Üst Paleolitik dönem insanı

Homo Sapiens Homo sapiens insan türü örneği

Homo Sapiens Homo sapiensin kökenini açıklayan iki ayrı model bulunmaktadır: Afrika’dan çıkış modeli ve çok merkezli evrim modeli. Afrika’dan çıkış modelini savunan bilim insanlarının başın da Chris Stringer gelmektedir. Bu modele göre anatomik açıdan modern insanlar olan Homo sapiensler, yaklaşık 200 ie 150 bin yıl önce Afrika’da ortaya çıkmış ve daha sonra Afrika dışına yayılmışlardır. Homo sapiensler, farklı çevresel koşullara gerek anatomik gerekse kültürel özellikleri sayesinde daha iyi uyum sağlayabildikleri için Homo neanderthalensislerin yerini almışlardır.

Homo Sapiens Bugünkü bilgilerin ışığında, Anadolu Paleolitik Çağ’ın tüm evrelerini, stratigrafik süreklilik içinde veren tek mağara Karain’dir. Antalya’nın 30 km. kuzeybatısında yer alan bu merkez; Alt, Orta ve Üst Paleolitik evrelere ilişkin çeşitli “oturma tabanları” vermektedir. Sözü edilen evrelere ait çok sayıda yontma taş ve kemik aletin yanısıra, taşınabilir sanat eserleri, Homo Neanderthal ve Homo Sapiens’lere ait diş ve kemik kalıntıları, yine çok sayıda yanmış ve yanmamış kemik kalıntıları da vermiştir.

Homo Sapiens

Homo Sapiens

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Avrupa’da son Buzul Çağ’ının bitişiyle buzullar kuzeye doğru çekilmiş, deniz sevi yesi yükselmiş, Avrupa’da ağırlıklı olarak iğne yapraklı ormanlar ortaya çıkmış ve sulak alanlar genişlemiştir. İnsanlar, buzulların erimesiyle açılan yeni alanlara doğ ru yayılmışlar ve avcı toplayıcılık geçim biçimi olmaya devam etmiştir. Özellikle ne hirlerde ve genişleyen sulak alanların kıyılarında balıkçılık gelişmiştir.

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Besin kaynaklarının bol olduğu su kenarlarında sabit, kalıcı yerleşimler kurulmuştur; böylece bu dönemde yerleşik yaşam başlamıştır. Mezolitik Çağ yerleşimleri, daha çok nehir ve göl kenarlarında bulunan küçük köyler şeklindedir. Mezolitik Çağ’a özgü alet teknolojisine mikrolit adı verilir. Bu aletler, Üst Paleolitik Çağ’a özgü aletlerden daha küçüktür ve daha ince bir işçilik gösterir. Bu aletler tahta, kemik ve boynuzların üzerine yerleştirilerek kullanılmıştır. Aletlerin bazıları balıkçılıkta kullanılan olta ve zıpkın işlevi görmüştür.

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Mezolitik çağ alet örnekleri

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Mezolitik çağ alet örnekleri

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Mezolitik çağ alet örnekleri

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Günümüzden yaklaşık 12 bin yıl önce, Ortadoğu ve Doğu Akdeniz çevresinde başlayan bu kültür evresi, bu bölgedeki Neolitik Çağ’a öncülük etmiştir. Buzul Çağları’nın bitişini izleyen dönemde, iklim ve bitki örtüsü Ortadoğu ve Doğu Akdeniz bölgesinde de değişmiş ve bu değişiklikler kültüre de yansımıştır. Bu bölge de sıcak ve yağışlı iklim, başta arpa ve buğday olmak üzere birçok yabani tahıl türünün bol miktarda yetişmesini sağlamıştır. Bol miktarda yetişen bu yabani tahıllar, insanlar için önemli bir besin kaynağı haline gelmiş, bunların toplanması ve depolanmasıysa yerleşik hayata geçmeyi zorunlu kılmıştır.

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Mezolitik çağda insan yaşamı örneği

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Mezolitik çağda insan yaşamı örneği

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Mezolitik çağda insan yaşamı örneği

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Epipaleolitik Çağ yerleşmelerinde yapılan kazılarda, yabani tahıl toplayıcılığını gösteren çok sayıda arkeolojik buluntu ele geçmiştir. Bu buluntular arasında orak benzeri kesici aletler, havan elleri ve havan taşları sayılabilir. Bu dönemde avcılığın devam ettiğini gösteren çok sayıda ok ve mızrak ucu da bulunmuştur.

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Mezolitik çağ insan yaşam alanları

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Mezolitik çağ insan yaşam allanı, Tekkeköy

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Mezolitik çağ duvar resmi

Mezolitik (Orta Taş) Çağı (Mö 10. 000 -800) Mezolitik çağ kil parçaları

Sunu m bi tmiş Dikk ti atini z için r. teşek Doç. kürle Dr. T r… arık YAZA R