od Ustawy XII Tablic do kodyfikacji justyniaskiej V

od Ustawy XII Tablic do „kodyfikacji” justyniańskiej V w. B. C. – VI w. A. D.

ius civile ius honorarium ius gentium iurisprudentia ius novum

prawo obywateli miasta–państwa (ius Quiritum) prawo zwyczajowe oparte o zwyczaje i tradycję przodków (mores maiorum) spisane w Ustawie XII Tablic (Lex duodecim tabularum) ok. 450 r. B. C. formalnie kształtowane wyłącznie przez ustawy (leges, plebiscita) uchwalane na komicjach centurialnych i tribusowych od końca I w. B. C. także przez uchwały Senatu (senatus consultum)

prawo pretorskie (urzędnicze) mające na celu dostosowanie ius civile do potrzeb praktyki kształtujące się od 367 r. B. C. tworzone przez pretora na mocy ius edicendi w formie corocznego edyktu pretorskiego Edykt wieczysty (edictum perpetuum) cesarza Hadriana z 130 r.

„prawo ludów” pierwotnie prawo regulujące stosunki obywateli i cudzoziemców (peregrini) oparte na zwyczajach handlowych, ius civile, ius honorarium i ius naturale od 242 r. B. C. kształtowane przez edykty pretora peregrynów do edyktu cesarza Karakali (212 r. ) prawo nie -obywateli

� „poradnictwo” i pomoc prawna � pierwotnie jako jurysprudencja pontyfikalna � od III w. B. C. stopniowa „laicyzacja” � od I w. B. C. wykonywana przez świeckich zawodowych znawców prawa (iurisprudentes) w formie odpowiedzi na pytania prawne/opinii prawnych (responsa) � od Oktawiana responsa z upoważnienia cesarskiego (ius respondendi ex auctoritate principis) � od Hadriana zgodne responsa (communis opinio prudentium) – moc ustawy

prawo cesarskie – konstytucje cesarskie (constitutiones) pierwotnie jako ius honorarium w II w. formalnie zastępuje ustawodawstwo komicji i Senatu oraz edykty pretorskie od końca II w. źródło ius civile – leges w III w. reskrypt cesarski całkowicie zastępuje responsa jurysprudencji od IV w. zakaz wykładni prawa - wulgaryzacja tzw. ustawa o cytowaniu z 426 r. – ius (vetus)

pierwotnie charakter prywatny „samoistne” źródło prawa podejście aksjologiczne Sabinianie i Prokulianie od II w. stopniowa etatyzacja i instrumentalizacja PRYNCYPAT JURYSPRUDENCJA charakter publiczny „zaplecze” dla ustawodawstwa cesarskiego podejście techniczne kompilatorystyka i wulgaryzacja prawa szkoły prawa: Bejrut i Konstantynopol DOMINAT NAUKA PRAWA

edicta mandata rescripta decreta

Codex Gregorianus Codex Hermogenianus Codex Theodosianus komisja Teodozjusza II ogłoszony w 438 r. od 439 r. oficjalne źródło prawa na Zachodzie tzw. Nowele Postteodozjańskie

Codex vetus – 529 r. Institutiones – 533 r. Digesta/Pandectae – 533 r. Codex repetitae praelectionis – 534 r.

Kodeks – konstytucje cesarskie od Hadriana do Justyniana – ius novum Instytucje – obowiązujący podręcznik do nauki prawa Digesta – wybór z jurysprudencji – ius vetus Nowele (Novellae) – konstytucje Justyniana wydane w latach 535 -565

znany w Średniowieczu od XI w. wydany drukiem w 1583 r. w Genewie (Dionizy Gothofredus) obejmuje Kodeks + Instytucje + Digesta + Nowele: konstytucje cesarzy wschodniorzymskich (Novelle) wydane w latach 535 -582 Libri Feudorum (longobardzkie prawo lenne) ustawy Fryderyka I i Fryderyka II