OCUK EDEBYATININ OCUUN ETL GELMLER AISINDAN LEVLER VE

ÇOCUK EDEBİYATININ ÇOCUĞUN ÇEŞİTLİ GELİŞİMLERİ AÇISINDAN İŞLEVLERİ VE ÇOCUĞUN DUYARLIK EĞİTİMİNE KATKISI Çocuk Edebiyatı Nedir? • Çocuk edebiyatı, “Erken çocukluk döneminden başlayıp ergenlik dönemini de kapsayan bir yaşam evresinde, çocukların dil gelişimi ve anlama düzeylerine uygun olarak duygu ve düşünce dünyalarını sanatsal niteliği olan dilsel ve görsel iletilerle zenginleştiren, beğeni düzeylerini yükselten ürünlerin genel adıdır” Sever (2012: 17). Okulöncesi zaman dilimi ile çocuğun ergenliğe ulaştığı döneme kadar olan bir zaman dilimini kapsayan; başka bir deyişle, 3 -4 ile 12 -13 yaşlar arasındaki çocuklara yönelik yazınsal ve düşünsel nitelikleri olan, çocuğun anlama düzeyi, dili, imgeleri ve eğitim gereksinimi de göz önüne alınarak yazılmış kitaplardır (Dilidüzgün, 2018: 19).

ÇOCUK EDEBİYATININ ÇOCUĞUN ÇEŞİTLİ GELİŞİMLERİ AÇISINDAN İŞLEVLERİ VE ÇOCUĞUN DUYARLIK EĞİTİMİNE KATKISI • Temel kaynağı çocuk ve çocukluk olan; çocuğun algı, ilgi, dikkat, duygu, düş ve düşünce dünyasına uygun; çocuk bakışını ve çocuk gerçekliğini yansıtan; ölçüde, dilde, düşüncede ve tiplerde çocuğa göre içeriği yalın biçimde ve içtenlikle gerçekleştiren; okuma alışkanlığını kazandırmasının yanında çocuğun edebiyat, sanat ve estetik yönden gelişmesine da katkı sağlayan, çocuğu duyarlı biçimde yetişkinliğe hazırlayan bir geçiş dönemi edebiyatıdır (Şirin, 2007 b: 16).

ÇOCUK EDEBIYATININ YETIŞKIN EDEBIYATINDAN FARKI • Şirin (2007 a: 40 -42)’e göre, çocuk ve gençlik edebiyatı, edebiyat yönüyle bağımsız birer tür değildir; bunların yetişkin edebiyatından farkı, çocuğun ve gencin içinde bulunduğu büyüme ve gelişme evresindeki gerçekliği algılama biçiminden kaynaklanır.

ÇOCUK EDEBIYATININ YETIŞKIN EDEBIYATINDAN FARKI • Aslan (2006, 2008 a, 2008 b)’a göre, çocuk edebiyatı yapıtları edebiyat yapıtlarının belirgin özelliklerinden olan “kurmacasallık ve gerçeğe uygunluk”, “dil”, “tek bir iletinin olmayışı”, “iletinin örtüklüğü”, “metinlerarasılık” gibi özellikleri taşır ve çocuğu yetişkin edebiyatını anlamaya hazırlar.

ÇOCUK EDEBIYATININ YETIŞKIN EDEBIYATINDAN FARKI • Baş (2015: 5 -6), çocuk edebiyatının edebiyatın küçültülmüş, kısaltılmış, yalınlaştırılmış, yazınsal ve estetik yanları göz ardı edilmiş hâli olmadığını belirtir. Ona göre çocuk edebiyatı, edebiyatın temel değerlerini benimseyen bir edebiyattır.

ÇOCUK EDEBIYATININ İŞLEVLERI • Çocuk edebiyatı ürünlerinin çocuğun çeşitli gelişimleri açısından birçok işlevi bulunmaktadır. Öncelikli amacı okur yetiştirmek olan bu nitelikteki yapıtlar, en başta çocukların sözcük dağarcıklarını geliştirir, kavram dünyalarını zenginleştirir. Onların dilsel becerilerini yetkinleştirir; düş ve düşüncelerinin gelişmesini sağlar. Bilişsel, duyuşsal, devinişsel, kültürel ve toplumsal yönlerden gelişmelerine, kendi doğrularını/değerlerini oluşturmalarına katkıda bulunur (Aslan, 2007; Sever, 2015).

ÇOCUK EDEBIYATININ İŞLEVLERI • Dilidüzgün (2018: 27)’e göre çocuk ve gençlik edebiyatının okuma alışkanlığının kazanılmasından yazınsal duyarlığın gelişmesine ve bireyin kendi kimliğini oluşturmasına değin geniş bir etki alanı vardır. Çocuklar ve gençler bu yapıtlar yoluyla hem bireysel hem de kültürel gelişimlerini tamamlayabilirler. • Şirin (2016: 41)’e göre çocuk edebiyatı; dil ve kişilik gelişimi, bilişsel ve toplumsal gelişim gibi eğitici özelliklere sahip olmasının yanı sıra duygu, düşünce, düş ve sanat-estetik eğitimi ile çocukların iç dünyalarını da zenginleştirir.

ÇOCUK EDEBIYATININ İŞLEVLERI • Sever (2012: 19)’e göre çocuk edebiyatının en temel işlevlerinden biri çocuklara okuma sevgisi ve alışkanlığı kazandırmaktır. Bu ürünler çocukları nitelikli metinlere yöneltmeyi başarabilen, onlara zamanla okuma kültürü kazandırabilen bir sorumluluk üstlenmeli; çocuk-edebiyat -sanat etkileşiminin kapısını aralayan etkili birer uyaran olmalıdır.