OCUK EDEBYATININ NEM VE ZELLKLER Prof Dr Aynur

ÇOCUK EDEBİYATININ ÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü

BU DERSTE HEDEFLENEN KAZANIMLAR Çocuk edebiyatının önemini ve özelliklerini yorumlar. Çocuk edebiyatının çocuğun gelişimine katkısını özetler.

ÇOCUK EDEBIYATıNıN ÖNEMI Çocuğa ilk kitap sevgisini aşılar. İlk edebi ve estetik değerleri verir.

ÇOCUK EDEBIYATıNıN ÖNEMI Edebiyat küçüklerin hayatında, büyüklerinkine nazaran daha fazla yer tutar. Edebiyatın ancak sihir kelimesiyle ifade edilebilen büyük etkisi, çocuk üzerinde daha derin ve kalıcıdır.

ÇOCUK EDEBIYATıNıN ÖNEMI • Çocukların yaratıcı etkinliklerde bulunması için altyapı hazırlar. • Çocuğun algı gelişimini desteklemektedir. (görsel, işitsel , dokunsal algı ) • Çocukların yaratıcı güçlerini , harekete geçirmektedir.

ÇOCUK EDEBIYATıNıN ÖNEMI Hayatı ve yakın çevrelerini tanımaya yöneltiyor. Çocukların sosyal ve duygusal gelişimlerini destekliyor. Çocukların alıcı ve ifade edici dil gelişimlerine katkıda bulunuyor

ÇOCUK EDEBIYATıNıN ÖNEMI • Eğlendirici bir öneme sahiptir. • Onlara yaşama sevinci aşılayacak bir değeri vardır. • Dinleme yeteneğini geliştirir. • Eleştiri yeteneğini geliştirir. • Çocukları yaşam gerçeklerine hazırlar.

Çocuk kitapları, çocukların Türkçeyi doğru, bilinçli ve güvenle kullanabilmelerini sağlayabilmenin en etkili yolu, onlara duygu ve düşüncelerin aktarılmasında başvurulan özgün, içten anlatım yollarını göstermektir. Çocukların anadilini ediniminde öykünme etkili bir yoldur. Çocuk kitapları, anadilinin kullanım örneklerini somutlayan bir model olarak kaynak olma özelliği taşır

Çocuk kitapları, çocukların kişilik ve toplumsal gelişimine katkı sağlamaktadır. Kişiliğin gelişmesi ise karşılan sorunlara uygun çözümler üretebilme, duygularını uygun bir biçimde gösterme, toplumsal çevreye uyum sağlama gibi kişinin geçirdiği bir değişim ve gelişim sürecidir

Kitaplar okuyucuya, etkin ve ilginç örneklerle, gördüklerine, duyduklarına, körüne inanmak yerine araştırma, gözlemleme, sorgulama, başka bir deyişle yaşamı zihin süzgecinden geçirme eğitimi de verir. Çocuk, kitaplar yoluyla, insanın evrimini sağlayan çok önemli bir eğitsel öğeden daha yararlanır. Bu da hayal kurmaktır. Çocuk edebiyatı yapıtları, dilin ve çizginin anlatım gücüyle, çocuğun insan ve yaşam gerçekliğini anlayıp değerlendirmesine olanak sağlayacak bir yaşam alanı yaratır.

Kitaplar yarattığı kahramanlarla, çocukların öykünebilecekleri; duygu, düşünce ve davranışlarıyla model alabilecekleri karakter çevreleri de oluşturan araçlardır. Bu kitap karakterleri çocuğun gerçekliğini; özgürlüğünü, girişimciliğini; düş kurma, bilme- öğrenme, eğlenme tutkusunu destekleyen özellikleri, çocukların tüm gelişim süreçlerini etkileyen yaşantılar edinmesine olanak sağlar

Kitaplar, çocukların bilgi düzeyini arttırıcı, duygusal yönden doyuma ulaştıran ve devinişsel yönden birtakım beceriler edinebilecekleri temel gereksinimlerini karşılayabilecekleri nitelikli ve yararlı ürünlerdir. Çocuklar, resimli kitaplar aracılığı ile görsel sanatlarla ve edebiyatla tanışmalı; kitabı, sanatı, edebiyatı sevmelidir

Sever’e (2007) göre, çocuk edebiyatı yapıtları en genel anlamda, çocukların duygu ve düşüncelerinin eğitilmesi ve düşünen duyarlı bireyler olarak yaşama hazırlanması sürecinin en temel araçlarıdır. Bu amaca yönelik kitaplar: Çocukları, çizginin ve sözcüklerin oluşturduğu estetik bir dille buluşturur; onların kitaba ilişkin duyuşsal yargılarını biçimlendirir

Sanatsal nitelikli resimleriyle çocukların görsel algılarının gelişmesine katkı sağlar. Çocukların; gözlemleme, karşılaştırma, sınıflandırma, uygulama ve eleştirme yapma gibi bilişsel içerikli davranışlarını geliştirebilecekleri bir yaşantı alanı yaratır. Çeşitli yaşam durumları yaratarak çocukların sorma, öğrenme, keşfetme istemlerini yanıtlar. Çocukların gülme, eğlenme, oynama gereksinimlerini karşılar.

Çocukların Türkçenin anlatım gücünü tanımalarına, kuralları sezmelerine olanak sağlar. Türkçenin sözvarlığını, doğru ve etkili kullanımlarını örneklendirerek çocuklar için öykünebilecekleri dil modelleri yaratır. Çocukların kavramsal gelişimlerini, dil bilinci ve duyarlılığı edinmelerini sağlar. Okul türü öğrenmelerinin dışında, çocuklar için kuramsal olmayan, birebir etkileşim süreçleriyle duygu ve düşünce eğitimlerini sağlayacakları, bireyselleştirilmiş doğal öğrenme ortamları hazırlar

Çocukların içinde yaşadıkları toplumun kültürel özelliklerini ve değerlerini yansıtır. Çocuklar, kitaplarda tanıdığı çeşitli kahramanlarla, insanların farklı kişilik özelliğine sahip olabileceğini sezinler; değişik kültürlerdeki yaşam koşullarını ve insan ilişkilerini tanır; kahramanlarla özdeşim kurarak insana özgü değerler edinir

Çocuklara; kendini, yeteneklerini, gizilgüçlerini tanıma, başkalarıyla karşılaştırma fırsatı sunar; çocuklarda demokratik kişilik özelliklerinin geliştirilmesi için sezinletici uyaran olur. Çocukların düş kurmalarına, kurdukları düşleri yaşamalarına; düş ile gerçeği ayırmalarına olanak sağlar.

Çocukların yaşamda karşılaşabileceği sorunlara ve onların çözümlerine ilişkin bir deneyim alanı yaratır. Çocuklarda, sanatçıların yarattığı kurgularla yaşama sevinci oluşturur; insana, hayvana, doğaya yönelik duyarlık gelişir

ÇOCUK KITAPLARıNDA BULUNMASı GEREKEN NITELIKLER Kitapların, çocuğun gelişimine katkı sağlayabilmesi için öncelikle çocuğun kitapla etkili bir iletişim kurulabilmesi gerekir. Kitapların taşıdığı özellikler, bu iletişimin niteliğini belirleyen temel öğelerdir Çocukların kitaba yönelmelerini sağlayan ögeler “biçimsel (dış yapı) özellikleri”, çocukların kitapla etkili iletişimini sağlayan öğeler de “içerik (iç yapı) özellikleri” olarak nitelendirilebilir

Çocuk, küçük yaşlarda kitabın yararlarının farkında olmadığı için ona sunulacak kitap, onun ilgisini çekecek biçimde olmalıdır. Çocuk kitabı hazırlayanlar, kitabın kapağından içeriğine kadar herşeyiyle yakından ilgilenip çocuğun dikkatini çekecek biçimde hazırlık yapmalılar

Fiziksel ve biçimsel yönden çocuk kitapları okullardaki programları destekleyici, çocuk kitaplarındaki metinler ise yaşanılan gerçekle ilgili olmalıdır. Bu ürünler çocuğun duygu, düşünce ve hayal gücünü geliştirici olmalıdır. Çocukta üretme becerisini geliştirmeli, çocuğun girişimci ve katılımcı olmasını sağlamalıdır. Çocuk edebiyatı metinleri, şiddet öğeleri içermemelidir

Çocuk kitaplarının niteliği hakkında çocuk edebiyatı uzmanlarının birbirine yakın görüşleri olduğu ortaya çıkmıştır. Bu görüşler doğrultusunda çocuk kitaplarının dış yapı (biçim) ve iç yapı (içerik) bakımından nitelikler taşıması gerektiği ortaya çıkmaktadır

Çocuklara yönelik yazılan eserlerde estetik duyarlılık geliştirilmeli, çocuğun tercihlerini yaparken bu duygusundan yararlanması sağlanmalıdır. Çocukların kendilerine özgü kişiliklerinin gelişmesine çocuk edebiyatı eserleri katkıda bulunmalı, onların toplumda uyumlu olmasını sağlamalıdır. Çocuk eserlerinde dil becerilerinin gelişip yerleşmesine özen gösterilmelidir

ÇOCUK EDEBIYATıNıN NITELIKLERI “Edebiyat hoş vakit geçirtici, eğlendirici bir şeydir. ” Kitaplardan alınacak keyif Okuma becerileri geliştirmek

ÇOCUK EDEBIYATıNıN NITELIKLERI “Edebiyat bir rehberlik kaynağıdır. ” İlgi ve merak Farklı düşünme yolları Ahlaki gelişim “ya başka türlü olsaydı” “bana kalsa ne yapardım”

ÇOCUK EDEBIYATıNıN NITELIKLERI “Edebiyat yaratıcı etkinlikleri özendirir. ” Sıçrama tahtası Yaratıcılığa yönlendiren okuma etkinlikleri Drama Müzik Görsel sanatlar

ÇOCUK EDEBIYATıNıN NITELIKLERI Edebiyat Zengin Yaşantı Zengin Yaratıcı Kişilik

ÇOCUK EDEBIYATıNıN NITELIKLERI “Edebiyat güzel bir dil demektir. ” Alıcı ve ifade edici dil gelişimi Dil örüntüleri Kelime ve anlam bilgisi Doğru ve akıcı kullanım Sosyal ifade

ÇOCUK EDEBIYATıNıN NITELIKLERI “edebiyat edebi ve estetik eserleri tanıma” Etkileşim Kişisel Beğeni Eser Seçimi

Kaynaklar: * Gökşen E. N. (1993). Örnekleriyle Çocuk Edebiyatımız, Remzi Kitabevi, İstanbul. Sever, S. (2003). Çocuk ve Edebiyat. Ankara: Kök Yayıncılık * Tür, G. Canbolat, I. (1994). Çocuk Kitapları, Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Yayınları, Ankara. * Çıkla, S. (2005). Tanzimattan Günümüze Çocuk Edebiyatı ve Bazı Öneriler, Hece aylık edebiyat dergisi, sayı: 104 -105, Ağustos-Eylül * Kıbrıs, İ. (2006). Çocuk Edebiyatı, Tekağaç Eylül Yayınları, Ankara. * Gönen, M. (2009). Çocuk Edebiyatı Dersi, Ders Notları * Brown-Lynch, C. , Tolinson, C. M. , Short, K. G. (2011). Essentials of children’s literature. 7. Baskı, Pearson: Boston