Obszar majcy znaczenie dla Wsplnoty DbnickoTyniecki obszar kowy

Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy PLH 120065 (część obszaru objęta ekspertyzą – poza granicami Bielańsko – Tynieckiego Parku Krajobrazowego) Spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy 24 X 2019 ”Żbik” Konrad Kata koordynator ekspertyz przyrodniczych tel. 505 868 152, e-mail: katakon@poczta. fm Wykonawcy Zespół autorski Agata Stadnicka-Futoma– ekspert botanik Konrad Kata – ekspert entomolog Bartłomiej Zając– ekspert herpetolog

Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy PLH 120065. województwo małopolskie, powiat krakowski, gmina Kraków

Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Natura Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy (teren obszaru z wyłączeniem Bielańsko – Tynieckiego Parku Krajobrazowego) 282. 86 ha (cały obszar wg SDF) 37, 86 ha (część obszaru objęta ekspertyzą

Specjalny obszar ochrony siedlisk (SOOS); Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy PLH 12006, obejmuje swym zasięgiem kilka enklaw, o charakterze terenów łąkowych. Położony jest w południowo-zachodniej części Krakowa. Obszar objęty planem, a więc teren poza granicami Bielańsko – Tynieckiego Parku Krajobrazowego, obejmuje łąki o charakterze łąk świeżych użytkowanych ekstensywnie oraz łąki trzęślicowe. Na skutek zaprzestania użytkowana fragmentami wkroczyły zakrzaczenia oraz gatunki ekspansywnych roślin, takich jak nawłoć późna i trzcina pospolita, wypierając rodzime gatunki. Większość terenów występujących ma charakter otwartych terenów łąkowych. Do niedawna teren ten był w większości wykorzystywany rolniczo, a obecnie w wielu miejscach zaprzestano gospodarowania, przez co na skutek sukcesji dochodzi do zarastania.

Struktura własności wg. z Corine Land Cover „Projekt Corine Land Cover 2018 Klasy pokrycia terenu* Typ własności Powierzchnia użytków w ha % udział powierzchni w obszarze Łąki, pastwiska Lasy liściaste Państwowo - prywatna 27, 85 0, 01 99, 96 0, 04

Przedmioty ochrony - siedliska Kod 6210 6410 6510 Nazwa polska murawy kserotermiczne zmiennowilgotn e łąki trzęślicowe niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie Identyfikator fitosocjologiczny Pokrycie [ha] Reprezentatywnoś ć Pow. względna Ocena stanu zachowania Ocena ogólna Festuco. Brometea 8. 49 C C Molinion 45. 26 C C (Arrhenatherion elatioris) 39. 61 C C B C

Przedmioty ochrony - gatunki roślin Wielkość populacji Kod Nazwa polska Nazwa łacińska 1617 starodub łąkowy Angelica palustris 1903 lipiennik Loesela Liparis loeselii Min. Max. Jednostka liczebności 20 20 i Ocena populacji Ocena st. zach. Ocena izolacji Oce na ogó lna C C B C

Przedmioty ochrony gatunki zwierząt (bez ptaków) Kod Nazwa polska Zweryfikow ana (aktualna) nazwa łacińska Pop. osiadła Pop. rozrodcza Pop. przemieszcz a-jąca się Mi n Max Min Max 1060 czerwończyk nieparek Lycaena dispar 0 0 4038 czerwończyk fioletek Lycaena helle 200 300 6177 modraszek telejus Phengaris teleius 300 600 6179 modraszek nausitous Phengaris nausithous 300 600 1166 Traszka grzebieniasta Triturus cristatus 2 Pop. zimująca Jednostk a liczebnoś ci Ocena populacj i Ocena st. zach. Ocena izolacji Ocena ogólna Stopień rozpozna nia Min Max imago D Bardzo dobry imago C C C C Bardzo dobry imago C C Bardzo dobry i D Bardzo dobry

Wykonanie ekspertyz przyrodniczych na potrzeby sporządzenia planu zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000, położonych w województwie małopolskim: Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy PLH 12006 , Inwentaryzacje przyrodnicze • Inwentaryzacja siedliskowa/botaniczna • Inwentaryzacja entomologiczna • Inwentaryzacja herpetologiczna

Przedmioty ochrony obszaru: 4038 czerwończyk fioletek (Lycaena helle) 6177 Modraszek telejus (Phengaris teleius) 1060 Czerwończyk nieparek (Lycaena dispar) 6179 Modraszek nausitous (Phengaris nausithous)

Siedliska gatunków

6177 Modraszek telejus (Phengaris teleius) • • • Rozpiętość skrzydeł 34– 38 mm. Pojaw imago VII-VIII Monofag Gąsienice motyla żerują na krwiściągu lekarskim, a następnie kontynuują swój rozwój w gniazdach niektórych gatunków mrówek z rodzaju Myrmica odżywiając się ich larwami.

6179 Modraszek nausitous (Phengaris nausithous) • • • Rozpiętość skrzydeł 35– 37 mm. Pojaw imago VII-VIII Monofag Gąsienice motyla żerują na krwiściągu lekarskim, a następnie kontynuują swój rozwój w gniazdach mrówek Myrmica rubra odżywiając się ich larwami.

4038 czerwończyk fioletek (Lycaena helle) Monofag Gąsienica żeruje wyłącznie na rdeście węzowniku (Polygonum bistorta L. ). Rozpiętość skrzydeł 25 -28 mm. Motyl występuje w dwóch pokoleniach od pierwszej dekady maja do pierwszej dekady czerwca i w drugim pokoleniu od pierwszej dekady lipca do pierwszej dekady sierpnia

1060 Czerwończyk nieparek (Lycaena dispar) • • • Rozpiętość skrzydeł 32– 40 mm. Pojaw imago VI-VIII, V-VI i VII-IX Oligofag Gąsienica żeruje głównie na szczawiu lancetowatym. Nieco rzadziej na innych gatunkach szczawiu, takich jak szczaw tępolistny, kędzierzawy, wodny, omszony i zwyczajny.

Prace monitoringowe – motyle • Wykonanie inwentaryzacji, badań i ekspertyz niezbędnych do uzyskania wiedzy o przedmiotach ochrony obszaru i uwarunkowaniach ich ochrony (VII-VIII). • Metodyka badań dla jest szczegółowo opracowana i opisana w pracy „Monitoring gatunków zwierząt. Przewodnik metodyczny” Część II. GIOŚ, Warszawa.

Ekspertyza na potrzeby sporządzania planu zadań ochronnych obszaru Natura 2000 Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy PLH 12006. Plan działań • Wykonanie inwentaryzacji, badań i ekspertyz niezbędnych do uzyskania wiedzy o gatunkach i siedliskach ( Określenie stan ochrony przedmiotów ochrony objętych Planem rzeczywistego i referencyjnego • Identyfikacja i ocena potencjalnych i istniejących zagrożeń. • Ustalenie celów działań ochronnych. • Ustalenie działań ochronnych. • Monitoring stanu przedmiotów ochrony oraz realizacji celów działań ochronnych

Stan ochrony przedmiotów ochrony objętych Planem 6179 Modraszek nausitous (Phengaris nausithous) - ocena ogólna U 2

Gatunek: Obszar Natura 2000: Opis siedliska: Opis gatunku: 6177 modraszek telejus Phengaris telejus Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy PLH 12006 Gatunek znany z 3 stanowisk, z których dwa to rozległe kilkuhektarowe powierzchnie. Na stanowiskach w niektórych fragmentach licznie występuje krwiściąg lekarski. Większość stanowisk opanowana jest przez nawłoć późną i wiązówkę błotną. Gatunek koncentruje się w miejscach, gdzie rośnie roślina żywicielska dla gąsienic - krwiściąg lekarski. Krwiściąg lekarski występuje tylko miejscami licznie. W wielu miejscach występują pojedynczych kęp rośliny żywicielskiej. Inwentaryzowane stanowiska, zazwyczaj łączyły się z innymi stanowiskami gatunków w obrębie pozostałej części Dębnicko-Tynieckiego obszaru łąkowego PLH 120065, jednak nie objętego inwentaryzacją (poza terenem objętym planem). Rok: Ekspert: Zarządzanie terenem: Istniejące plany: Zagrożenia 2019 Konrad Kata RDOŚ Kraków brak A 03. 03 – zaniechanie koszenia – prowadzące do zaniku gatunków właściwych dla siedliska poprzez rozprzestrzenianie się ekspansywnych gatunków rodzimych oraz obcych gatunków rodzimych, a także krzewów i drzew. I. 01 – wkraczanie neofitów - np. nawłoci późnej Solidago gigantea, która wypiera gatunki rodzime i prowadzi do ubożenia składu gatunkowego a w konsekwencji do degradacji siedliska. K 02. 01 Zmiana składu gatunkowego (sukcesja) – zarastanie krzewami i drzewami co jest wynikiem zaprzestania koszenia. Inne wartości przyrodnicze: Wykonywane działania ochronne: Uwagi: Populacja Siedlisko Perspektywy ochrony Ocena ogólna modraszek nausitous, czerwończyk fioletek brak U 2 U 1 U 2

Gatunek: Obszar Natura 2000: Opis siedliska: Opis gatunku: Rok: Ekspert: Zarządzanie terenem: Istniejące plany: Zagrożenia Inne wartości przyrodnicze: 6179 modraszek nausitous Phengaris nausithous Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy PLH 12006 Gatunek znany z 3 stanowisk, z których dwa to rozległe kilkuhektarowe powierzchnie. Na stanowiskach w niektórych fragmentach licznie występuje krwiściąg lekarski. Większość stanowisk opanowana jest przez nawłoć późną i wiązówkę błotną. Gatunek koncentruje się w miejscach, gdzie rośnie roślina żywicielska dla gąsienic - krwiściąg lekarski. Krwiściąg lekarski występuje tylko miejscami licznie. W wielu miejscach występują pojedynczych kęp rośliny żywicielskiej. Inwentaryzowane stanowiska, zazwyczaj łączyły się z innymi stanowiskami gatunków w obrębie pozostałej części Dębnicko-Tynieckiego obszaru łąkowego PLH 120065, jednak nie objętego inwentaryzacją (poza terenem objętym planem). Raport roczny 2019 Konrad Kata RDOŚ Kraków brak A 03. 03 – zaniechanie koszenia – prowadzące do zaniku gatunków właściwych dla siedliska poprzez rozprzestrzenianie się ekspansywnych gatunków rodzimych oraz obcych gatunków rodzimych, a także krzewów i drzew. I. 01 – wkraczanie neofitów - np. nawłoci późnej Solidago gigantea, która wypiera gatunki rodzime i prowadzi do ubożenia składu gatunkowego a w konsekwencji do degradacji siedliska. K 02. 01 Zmiana składu gatunkowego (sukcesja) – zarastanie krzewami i drzewami co jest wynikiem zaprzestania koszenia. modraszek telejus, czerwończyk fioletek Wykonywane działania ochronne: brak Uwagi: Populacja Siedlisko Perspektywy ochrony Ocena ogólna Raport roczny — parametry FV – Właściwa, U 1 – Niezadawalająca, U 2 - Zła U 2 U 1 U 2

Gatunek: Obszar Natura 2000: Opis siedliska: Opis gatunku: Rok: Ekspert: Zarządzanie terenem: Istniejące plany: Zagrożenia Inne wartości przyrodnicze: 4038 czerwończyk fioletek Lycaena helle Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy PLH 12006 Gatunek znany z 2 stanowisk. Na stanowiskach w niektórych płatach siedlisk występuje licznie rdest wężownik. Jednak większość stanowisk opanowana jest przez nawłoć późną lub wiązówkę błotną. Motyl wstępuje nieregularnie na wyznaczonych płatach. Koncentruje się w miejscach występowania rośliny żywicielskiej – rdestu wężownika. Inwentaryzowane stanowiska, zazwyczaj łączyły się z innymi stanowiskami gatunków w obrębie pozostałej części Dębnicko. Tynieckiego obszaru łąkowego PLH 120065, jednak nie objętego inwentaryzacją (poza terenem objętym planem). Raport roczny 2019 Konrad Kata RDOŚ Kraków brak A 03. 03 – zaniechanie koszenia – prowadzące do zaniku gatunków właściwych dla siedliska poprzez rozprzestrzenianie się ekspansywnych gatunków rodzimych oraz obcych gatunków rodzimych, a także krzewów i drzew. I. 01 – wkraczanie neofitów - np. nawłoci późnej Solidago gigantea, która wypiera gatunki rodzime i prowadzi do ubożenia składu gatunkowego a w konsekwencji do degradacji siedliska. K 02. 01 Zmiana składu gatunkowego (sukcesja) – zarastanie krzewami i drzewami co jest wynikiem zaprzestania koszenia. modraszek telejus, modraszek nausitous Wykonywane działania ochronne: brak Uwagi: Populacja Siedlisko Perspektywy ochrony Ocena ogólna Raport roczny — parametry FV – Właściwa, U 1 – Niezadawalająca, U 2 - Zła U 2 U 1 U 2

Zagrożenia L. p. Przedmiot ochrony Istniejące Potencjalne 6177 modraszek A 03. 03 B 01 telejus Phengaris Rolnictwo. Zalesianie terenów otwartych teleius Zaniechanie/ brak koszenia I. 01 – wkraczanie neofitów K 02. 01 Zmiana składu gatunkowego (sukcesja) Opis zagrożenia Istniejące: A 03. 03 – Zaniechanie koszenia i wypasu inicjuje procesy sukcesyjne. Prowadzą one do daleko idącej przebudowy składu gatunkowego flory oraz zmian w mikroklimacie. W wyniku braku koszenia następuje rozwój krzewów i wysokich bylin. Skutkiem tego jest drastyczny spadek liczebności rośliny żywicielskiej dla gąsienic. I. 01 – wkraczanie neofitów - np. nawłoci późnej Solidago gigantea, która wypiera gatunki rodzime i prowadzi do ubożenia składu gatunkowego a w konsekwencji do degradacji siedliska K 02. 01 Zmiana składu gatunkowego (sukcesja) – zarastanie krzewami i drzewami co jest wynikiem zaprzestania koszenia. Potencjalne: B 01 - Wykorzystanie niekoszonych łąk jako miejsca zakładania upraw leśnych lub tworzenie zadrzewień powoduje zanikanie siedliska (zmiana struktury i składu gatunkowego). A 02. 02 - Zamiana na grunty orne może prowadzić do zaniku siedliska. F 03. 02. 01 - Zbiór owadów do kolekcji mógłby zagrozić temu gatunkowi w tym obszarze. J 02. 01 - Nieprzemyślane zabiegi melioracyjne, mogą prowadzić do osuszania lub zalewania siedlisk. W wyniku zmiany poziomu wód gruntowych (odwadnianie, zalewanie) następuje przekształcenie siedliska i zanikanie roślin żywicielskich.

Zagrożenia L. p. Przedmiot ochrony Istniejące Potencjalne Opis zagrożenia 6179 A 03. 03 B 01 Istniejące: Modraszek nausitous Rolnictwo. Zalesianie terenów A 03. 03 – Zaniechanie koszenia i wypasu inicjuje procesy Zaniechanie/ brak otwartych sukcesyjne. Prowadzą one do daleko idącej przebudowy Phengaris nausithous koszenia składu gatunkowego flory oraz zmian w mikroklimacie. W I. 01 – wkraczanie wyniku braku koszenia następuje rozwój krzewów i neofitów wysokich bylin. Skutkiem tego jest drastyczny spadek K 02. 01 Zmiana liczebności rośliny żywicielskiej dla gąsienic. składu I. 01 – wkraczanie neofitów - np. nawłoci późnej Solidago gatunkowego gigantea, która wypiera gatunki rodzime i prowadzi do (sukcesja) ubożenia składu gatunkowego a w konsekwencji do degradacji siedliska K 02. 01 Zmiana składu gatunkowego (sukcesja) – zarastanie krzewami i drzewami co jest wynikiem zaprzestania koszenia. Potencjalne: B 01 - Wykorzystanie niekoszonych łąk jako miejsca zakładania upraw leśnych lub tworzenie zadrzewień powoduje zanikanie siedliska (zmiana struktury i składu gatunkowego). A 02. 02 - Zamiana na grunty orne może prowadzić do zaniku siedliska. F 03. 02. 01 - Zbiór owadów do kolekcji mógłby zagrozić temu gatunkowi w tym obszarze. J 02. 01 - Nieprzemyślane zabiegi melioracyjne, mogą prowadzić do osuszania lub zalewania siedlisk. W wyniku zmiany poziomu wód gruntowych (odwadnianie, zalewanie) następuje przekształcenie siedliska i zanikanie roślin żywicielskich.

Zagrożenia L. p. Przedmiot ochrony Istniejące Potencjalne 4038 czerwończyk A 03. 03 B 01 fioletek Lycaena helle Rolnictwo. Zalesianie Zaniechanie/ brak otwartych koszenia I. 01 – wkraczanie neofitów K 02. 01 Zmiana składu gatunkowego (sukcesja) Opis zagrożenia Istniejące: terenów A 03. 03 – Zaniechanie koszenia i wypasu inicjuje procesy sukcesyjne. Prowadzą one do daleko idącej przebudowy składu gatunkowego flory oraz zmian w mikroklimacie. W wyniku braku koszenia następuje rozwój krzewów i wysokich bylin. Skutkiem tego jest drastyczny spadek liczebności rośliny żywicielskiej dla gąsienic. I. 01 – wkraczanie neofitów - np. nawłoci późnej Solidago gigantea, która wypiera gatunki rodzime i prowadzi do ubożenia składu gatunkowego a w konsekwencji do degradacji siedliska K 02. 01 Zmiana składu gatunkowego (sukcesja) – zarastanie krzewami i drzewami co jest wynikiem zaprzestania koszenia. Potencjalne: B 01 - Wykorzystanie niekoszonych łąk jako miejsca zakładania upraw leśnych lub tworzenie zadrzewień powoduje zanikanie siedliska (zmiana struktury i składu gatunkowego). A 02. 02 - Zamiana na grunty orne może prowadzić do zaniku siedliska. F 03. 02. 01 - Zbiór owadów do kolekcji mógłby zagrozić temu gatunkowi w tym obszarze. J 02. 01 - Nieprzemyślane zabiegi melioracyjne, mogą prowadzić do osuszania lub zalewania siedlisk. W wyniku zmiany poziomu wód gruntowych (odwadnianie, zalewanie) następuje przekształcenie siedliska i zanikanie roślin żywicielskich.

PODSUMOWANIE Spośród przedmiotów ochrony wymienianych w Standardowym Formularzu Danych (SDF), stwierdzono występowanie 3 gatunków owadów tj. : 1060 czerwończyka fioletka Lycaena helle 6179 modraszka nausitousa Phengaris nausithous 6177 modraszka telejusa Phengaris teleius. Nie udało się stwierdzić w obrębie terenu badań, czerwończyka nieparka Lycaena dispar. W obrębie terenu objętego planem nie stwierdzono atrakcyjnych miejsc dla tego gatunku ze szczawiem lancetowatym Rumex hydrolapathum.

Cele działań ochronnych 6177 modraszka telejus Phengaris teleius 6179 modraszek nausitous Phengaris nausithous 4038 czerwończyk fioletek Lycaena helle Zachowanie areału siedliska w obszarze oraz poprawa stanu ochrony do poziomu co najmniej U 1 Zachowanie areału siedliska w obszarze oraz poprawa stanu ochrony do poziomu co FV 10 lat

Przedmiot ochrony Działania ochronne Obszar wdrażania Dotyczące ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków 6410 Usunięcie 90% drzew i ich podrostu oraz Płaty: 1, 3, 4, 5, 6, 7, Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe krzewów, w sezonie zimowo-wiosennym 8, 10 (Molinion) (wskazane jest pozostawienie kęp wierzby 6177 modraszka telejus Phengaris szarej Salix cinerea, pozostałe gatunki należy usunąć, w tym wszystkie osobniki czeremchy teleius amerykańskiej Padus serotina i klonu jesionolistnego Acer negundo); działanie 6179 modraszek nausitous jednorazowe Phengaris nausithous (działania obligatoryjne, priotytetowe) 4038 czerwończyk fioletek fakultatywne priorytetowe: Wszystkie płaty Lycaena helle Przywrócenie właściwego użytkowania i stanowiska kośnego. gatunków Użytkowanie zgodne z wymogami odpowiedniego pakietu rolno-środowiskowoklimatycznego w ramach obowiązującego PROW, ukierunkowanego na ochronę siedliska. Koszenie raz na 2 -3 lata. Dopuszczalne coroczne koszenie. Optymalny termin koszenia to druga połowa września lub październik, kiedy wszystkie gąsienice motyli znajdują się w mrowiskach. Dopuszczalne jest koszenie przeprowadzone na początku czerwca, tj. tak, aby samice miały możliwość złożenia jaj na młodych odrostach rośliny żywicielskiej. wysokość koszenia nie niższa niż 10 cm; biomasa powinna być usunięta w termienie do dwóch tygodni po pokosie – wywiezione lub ułożone w stogi, ale nie rozdrobnione i pozostawione); około 20% powierzchni powinno pozostać niekoszone, przy czym przy każdym kolejnym koszeniu powinna to być inna powierzchnia Podmiot odpowiedzialny za wykonanie RDOŚ, NGO, w porozumieniu z właścicielami gruntów. Właściciel lub użytkownik gruntu na podstawie porozumienia zawartego z organem sprawującym nadzór nad obszarem albo na podstawie zobowiązania podjętego w związku z korzystaniem z programów wsparcia z tytułu obniżenia dochodowości, a w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego - zarządca nieruchomości w związku z wykonywaniem obowiązków z zakresu ochrony środowiska na podstawie przepisów prawa albo, w przypadku braku tych przepisów, na podstawie porozumienia zawartego z organem sprawującym nadzór nad obszarem.

Dotyczące monitoringu stanu przedmiotów ochrony oraz realizacji celów działań ochronnych 6410 Wykonanie ponownej oceny stanu Wszystkie płaty Zmiennowilgotne łąki przedmiotów ochrony wg metodyki GIOŚ trzęślicowe (Molinion) na wyznaczonym stanowisku monitoringowym w 5 i 10 roku po 6177 modraszka telejus wprowadzeniu działań ochronnych ze Phengaris teleius szczególnym uwzględnieniem wpływu 6179 modraszek nausitous koszenia na występowanie nawłoci późnej Solidago gigantea (ocena wskaźnika „obce Phengaris nausithous 4038 czerwończyk fioletek gatunki inwazyjne”) Lycaena helle RDOŚ, NGO, w porozumieniu z właścicielami gruntów. RDOŚ Monitoring porealizacyjny po wycince Płaty: 1, 3, 4, 5, 6, 7, drzew i krzewów ze szczególnym 8, 10 uwzględnieniem jego wpływu na występowanie czeremchy amerykańskiej Padus sertoina i klonu jesionolistnego Acer negundo w 2 i 4 roku po wprowadzeniu działań ochronnych

Dziękuję za uwagę Kontakt z koordynatorem Konrad Kata tel. 505 868 152, e-mail: katakon@poczta. fm