OBRADA TABELA MS EXCEL FUNKCIJA I STARTOVANJE EXCELa

OBRADA TABELA MS EXCEL FUNKCIJA I STARTOVANJE EXCEL-a 47 ČAS

�Program Excel služi za tabelarno i unakrsno proračunavanje. Start ovog programa možete vršiti na dva načina: � 1. Start/Programs/Microsoft Excel i � 2. dvostrukim klikom na ikonu programa na radnoj površini. �Nakon otvaranja programskog prozora Excel otvara novu radnu svesku Book l.

�Iz programa se izlazi na tri načina: � 1. izaberite ikonu sistemskog menija pa naredbu Close u padajućem meniju(alternativa: kombinacija tastera. Alt+F 4), 2. zaberite meni File, a zatim i naredbu Exit na dnu padajućeg menija, � 3. kliknimo na dugme Close na gornjem desnom uglu naslovne linije programa

IZGLED PROZORA MS EXCEL-a �Programski prozor programa Microsoft Excel sadrži sljedeće elemente, (slika 166): � 1. naslovna linija sa nazivom programa Microsoft Excel i nazivom aktivne radne sveske, sa dugmadima za minimiziranje (engl. Minimize), maksimiziranje (engl. Maximize) i izlaza iz programa (engl. Close), � 2. linija menija (File, Edit, View, . . . ), � 3. paleta standardnih alatki (New, Open, Save, Print, . . . ), � 4. paleta alatki za formatiranje,

� 5. linija formule, koja se sastoji od okvira za adresu aktivne ćelije, dugmeta sa oznakom jednakosti "=" i sadržaja aktivne ćelije, � 6. oznaka kolona radne tabele, � 7. oznaka redova radne tabele, � 8. radna tabela, koja sadrži matrice ćelija, � 9. skrol traka za verikalno i vodoravno kretanje po radnoj tabeli, � 10. dugmad i jezičci za kretanje po radnim listovima, � 11. statusna linija

�Datoteka urađena u programu MS Excel naziva se radna sveska i ima nastavak. xls (za razliku od datoteke MS Word—a koja ima nastavak. doc). Svaka nova radna sveska sadrži tri lista, a maksimalno ih može sadržavati do 255. �Radni list, kako mu ime i govori, predstavlja jednu stranicu vaše radne sveske. Takođe, svaka radna sveska sadrži 256 kolona (slovne oznake od A do IV) i 65536 redova. Presjek kolone i radnog lista čini ćeliju. Broj ćelija u svakoj radnoj svesci iznosi 16 777 216.

UNOS PODATAKA �Aktivna ćelija u radnoj tabeli je označena pravougaonikom sa istaknutim okvirom, a njena adresa se nalazi na liniji za editovanje formule. Podatke u ćelijama unosite tako što prvo izaberete ćeliju, a zatim unosite podatke. Kada se izabere ćelija, njena adresa se automatski pojavljuje u okviru naziva na liniji editovanja formula, a s desne strane iza znaka jednakosti sadržaj ćelije koji unosite.

�Nakon unosa podataka u ćeliju obavezno je izvršiti potvrdu unosa pritiskom na taster Enter, ili klikom na dugme sa zelenom kvačicom. Primijetićete da ste se pomjerili u ćeliju ispod ćelije u kojoj ste vršili unos. �Ukoliko ne želite da izvršite potvrdu unosa odustanite brisanjem sadržaja ćelije tasterom Esc, ili klikom na dugme sa crvenom oznakom X.

Radni zadatak: �Unesite podatak i potvrdite unos, a zatim unesite drugi podatak i odustanite od potvrde unosa. �Prilikom unosa teksta možete prelaziti u sljedeće ćelije, ali to ne znači da se u tim ćelijama unosi tekst. Tekst ostaje u onoj ćeliji koja je bila aktivna prilikom unosa. Unos teksta u Excelu se automatski poravnava uz lijevu ivicu ćelije. Ukoliko unosite numeričke podatke program ih automatski poravnava uz desnu ivicu ćelije.

Radni zadatak: �Unesite tekstualni, a zatim i numerički podatak. �Prilikom unošenja decimalnih brojeva moguće ih je prikazivati zaokružene na željeni broj decimalnih mjesta. �Radni zadatak: Zaokružite broj 22, 78 na jednu decimalu.

Koraci rada, (slika 172): � 1. u ćeliju Al unesite numerički podatak 22. 78, � 2. kliknite na ćeliju Al kako bi postala aktivna i na paleti alatki za formatiranje izaberite alatku za redukciju broja decimalnih mjesta(engl. Decrease Decimal), 3. podesite redukciju decimalnih mjesta za jednu decimalu i dobićetebroj 22. 8. �Napomena: Računanje Excel vrši sa svim decimalama dekadnog broja.

Radni zadatak: �Koristeći alatku Increase Decimal decimalan broj 327. 25 zaokružite na tri decimale.

�Ponekad se javlja potreba da sadržaj ćelije bude u dva ili više redova. Da biste to ostvarili potrebno je označiti ćeliju u kojoj želite prelomiti tekst (engl. Wrap), između riječi koje lomimo izbrisati razmak, a zatim pritisnuti kombinaciju tastera Alt+Enter i potvrditi prelom tasterom Enter.

Radni zadatak: �Unesite jednu rečenicu i izvršite prelom teksta,

RAD SA RADNIM LISTOVIMA �Aktiviranje radnih listova možete izvršiti pomoću miša klikom na jezičak radnog lista ili pomoću tastature: kombinacijom tastera Ctrl+Page Down otvarate sljedeći list, a kombinacijom tastera Ctrl + Page Up otvarate prethodni list. Umetanje novog radnog lista vršite izborom iz menija Insert/Worksheet,

�Promjenu imena radnog lista vršite sljedećim postupkom, (slika 175): �pokazivač miša dovedite na jezičak Sheetl, �desnim tasterom miša otvorite priručni meni, �u priručnom meniju izaberite opciju Rename, �ukucajte novo ime radnog lista i pritisnite taster Enter. �Brisanje radnog lista se vrši u sljedećem postupku: �kliknite na jezičak radnog lista Sheet 2, �otvorite desnim tasterom miša priručni meni, �izaberite opciju Delete i potvrdite brisanje radnog lista.

Radni zadatak: �Umetnite tri nova radna lista, promijenite ime jednom radnom listu i izbrišite prvi radni list u vašoj radnoj svesci.

FORMATIRANJE ĆELIJE 48 ČAS �Formatiranje ćelije vrši se pomoću šest kartica iz prozora Format Cells koji se aktivira pomoću komande Cells iz menija Format (slika 176). �Formatiranje brojeva vrši se u kartici Number, poravnanja unutar ćelije u kartici Alignment, izbor pisma u kartici Font, podešavanje okvira ćelije u kartici Border, podešavanje boja odnosno šrafura pozadine ćelije u kartici Patterns i zaštita podataka unutar ćelije u kartici Protection.

Radni zadatak: �Upotrebom prozora Format Cells kreirajte tabelu kao na slici 177.

RAD SA ĆELIJAMA �Selektovanje skupa ćelija možete izvršiti mišem ili tastaturom. �Postupak pri selektovanju skupa ćelija mišem je sljedeći: � kliknite na ćeliju B 2 i ne puštajući taster miša povlačite pokazivač miša do ćelije E 2, a istovremeno povlačite pokazivač miša prema dolje zaključno sa ćelijom E 6.

�Selektovanje skupa ili opsega ćelija tastaturom vršite na sljedeći način: tasterima za kontrolisanje kursora (strelicama) označite ćeliju B 2, pritisnite taster Shift i ne puštajući ga pritisnite taster "strelica udesno" dok ne selektujete ćeliju E 2, a zatim koristite taster "strelica na dolje" kako bi se kretali prema dolje zaključno sa ćelijom E 6. �U oba slučaja izvršili ste selektovanje opsega od 20 ćelija.

�Radni zadatak: �Selektujte opseg ćelija prikazan na slici.

�Premještanje sadržaja ćelije vrši se na sljedeći način, �u ćeliju ВЗ unesite riječ "polje", �pokazivač miša dovedite na ivicu ćelije ВЗ i pritisnite lijevi taster miša, pa držeći ga pritisnutim, pomjerite pokazivač miša do ćelije E 5, �pustite taster miša i primijetite da ste sadržaj ćelije ВЗ premjestili u ćeliju E 5.

Radni zadatak: Unesite broj 123 u ćeliju C 5, pa sadržaj te ćelije premjestite u ćeliju A 8.

�Isijecanje sadržaja ćelije vrši se na sljedeći način: � 1. unesite u ćeliju A 4 riječ "makaze", � 2. selektujte ćeliju A 4, pa izaberite komandu Cut iz menija Edit, � 3. selektuje ćeliju F 5 i izaberite komandu Paste iz menija Edit, � 4. primjećujete da ste sadržaj ćelije A 4 isjekli u Clipboard, a zatim i unijeli u ćeliju F 5.

Radni zadatak: �Unesite u ćeliju E 8 broj 481, isjecite sadržaj te ćelije i unesite u ćeliju Al.

�Kopiranje sadržaja ćelije vršite sljedećim postupkom: � 1. u ćeliju D 4 unesite riječ "kopija", � 2. pokazivačem miša dođite na ivicu ćelije D 4 i pritisnite lijevi taster miša, pa držeći ga pritisnutim pritisnite taster Ctrl, a zatim držeći istovremeno taster miša i taster Ctrl pomjerite pokazivač miša do ćelije E 4, � 3. pustite prvo taster miša, a potom i taster Ctrl, primijetite da ste sadržaj ćelije D 4 kopirali u ćeliju E 4.

Radni zadatak: �Unesite u ćeliju D 3 broj 522, pa korištenjem miša i tastera Ctrl kopirajte sadržaj ćelije u ćeliju C 2.

�Kopiranje sadržaja ćelije može se vršiti i na sljedeći način: � 1. unesite u ćeliju СЗ riječ "pismo", � 2. selektujte ćeliju СЗ, pa izaberite komandu Сору iz menija Edit, 3. selektuje ćeliju E 2 i izaberite komandu Paste iz menija Edit, 4. primjećujete da ste sadržaj ćelije СЗ isjekli u Clipboard, a zatim i unijeli u ćeliju E 2.

UMETANJE I BRISANJE REDOVA I KOLONA �Selektovanje reda ili kolone u Excelu se vrši klikom na broj reda ili slovnu oznaku kolone. Umetanje redova ili kolona vrši se tako što se najprije izabere ćelija gdje je potrebno izvršiti umetanje novih redova ili kolona, a zatim se iz padajućeg menija Insert biraju komande: �Rows, za umetanje cijelih redova i �Columns, za umetanje kolona.

�Da biste umetnuli novi red između Excelovih redova označenih sa brojevima 1 i 2 potrebno je uraditi sljedeće (slika 184): � 1. selektujte drugi Excelov red klikom na njegov redni broj, � 2. na selektovani red dovedite pokazivač miša, pa desnim tasterom miša otvorite priručni meni, � 3. iz priručnog menija izaberite komandu Insert i �dobićete novi umetnuti red između prva dva reda koji dobij a numeraciju 2, a sada već bivši drugi red dobija numeraciju 3.

Radni zadatak: � Unesite novi red između petog i šestog Excelov reda. � Umetanje kolone između Excelovih kolona A i B vrši se sljedećim postupkom, (slika 185): � 1. selektujte kolonu B, � 2. pokazivač miša dovedite na selektovanu kolonu pa desnim tasterom miša otvorite priručni meni � 3. iz priručnog menija izaberite opciju Insert, � 4. dobićete umetnutu novu kolonu koja dobija Excelovu numeraciju B, a bivša kolona B se automatski transformiše u kolonu C.

Radni zadatak: �Unesite novu kolonu između D i E Excelove kolone. �Brisanje redova i kolona se vrši jednostavnim postupkom: � 1. selektujte red (kolonu), � 2. pokazivač miša dovedite na selektovani red (kolonu), � 3. desnim tasterom miša otvorite priručni meni iz koga trebate izabrati opciju Delete i � 4. primjećujete da je red (kolona) izbrisan.

Radni zadatak: Izbrišite B kolonu i 3. red u Excelu.

PROMJENA DIMENZIJA REDOVA I KOLONA Proširivanje i sužavanje redova u Excelovoj tabeli vršite na sljedeći način: 1. selektujte redove koje trebate proširiti (suziti), 2. pokazivač miša (u obliku bijelog krsta) dovedite u položaj između dva reda u području numeracije tih redova 3. pokazivač miša se transformiše u tanji crni krstić, 4. kliknite lijevim tasterom miša i pokazivač pomjerajte prema dolje kako biste proširili red ili prema gore kako biste suzili red i 5. pustite lijevi taster miša.

�Proširivanje i sužavanje kolona u Excelovoj tabeli vršite na slijedeći način, (slika 187): � 1. selektujte kolone koje trebate proširiti (suziti), 2. pokazivač miša (u obliku bijelog krsta) dovedite u položaj između dvije selektovane kolone u području slovnih oznaka tih kolona, � 3. pokazivač miša se transformiše u tanji crni krstić, � 4. kliknite lijevim tasterom miša i pokazivač pomjerajte prema desno kako biste proširili kolonu ili prema lijevo kako biste suzili kolonu i � 5. pustite lijevi taster miša.

Radni zadatak: � Proširite i suzite deset selektovanih redova i kolona u Excelu. � Promjenu dimenzija redova i kolona možete izvršiti i na sljedeći način, (slika 188): � selektujte nekoliko redova (kolona), � iz menija Format izaberite opciju Row odnosno Column (ako vršite promjenu u kolonama), a zatim kliknite na Heigh (za kolone Width), � dobićete dijalog prozor Row Heigh za proširenje odnosno sužavanje redova ili Column Widht za promjenu dimenzija kolona i u okvir ukucajte širinu reda ili kolone i kliknite OK i � izvršena je promjena u selektovanim redovima.

OBLIKOVANJE RADNIH TABELA 49 ČAS �Izgled proračunske tabele u Excelu možete oblikovati: �- bojenjem pozadina ćelija raznim bojama, �- okvirivanjem ćelija linijama različitih boja, debljina stilova i �- izborom gotovog oblika tabele u meniju Format/Auto. Format. �Radni zadatak: � Izvršiti oblikovanje proračunskih tabela kao na primjerima prikazanih na slici desno.

RAD S FORMULAMA 50 ČAS �Osnovne karakteristike formula u proračunskim tabelama su: �unos svake formule počinje znakom jednakosti "=" ili znakom plus " + ", �nakon unošenja formule u ćeliji se prikazuje rezultat i �ukoliko se izabere ćelija koja sadrži formulu, zapis formule će biti prikazan u liniji za editovanje formule.

�Aritmetički operatori koji se koriste u formulama su sljedeći: �sabiranje (+), �oduzimanje (—), �množenje (*), �dijeljenje (/), �stepenovanje (A ) �procenat (%). �Redosljed računskih operacija se može regulisati upotrebom zagrada. Pri radu sa formulama mogu se javiti greške, (slika 191).

Radni zadatak: �Kreirajte tabelu koja sadrži imena i prezimena učenika i njihove godine života. Sumirajte godine života učenika.

�Koraci rada, (slika 192 a): �kreirajte tabelu po uzoru na ponuđenu, �selektujte ćeliju C 7 i u nju unesite formulu: =SUM (C 2: C 6) �nakon unosa formule pritisnite taster Enter i �dobićete broj 79 (suma godina života) kao sadržaj ćelije C 7.

�Zadatak se može riješiti na jednostavniji način (slika 192. b): �kreirajte tabelu po uzoru na ponuđenu (kao u prethodnom rješenju) �selektujte ćelije u opsegu od ćelije sa adresom C 2 do C 6, �na paleti standardnih alatki izaberite alatku Auto. Sum, �u ćeliji C 7 dobićete automatski rješenje zadatka.

Radni zadatak: �U datoj tabeli proizvod odgovarajućih brojčanih vrijednosti 3. i 4. kolone unesite u kolonu E, pa sumirajte brojčane vrijednosti te kolone.

� Koraci rada (Slike 193, 194 i 195): � 1. unesite podatke u kreiranu tabelu, � 2. selektujte ćeliju E 2, � 3. unesite formulu =C 2*D 2 u ćeliju E 2, pritisnite taster Enter kako biste dobili sadržaj ćelije broj 45. 00, � 4. selektujte ponovo ćeliju E 2 ipokazivač miša dovedite u mali crnikvadratić u desnom donjem dijelu tećelije, 5. kliknite na mali crni kvadratić idržeći pritisnutim lijevi taster miša pritisnite taster Ctrl � 6. držeći istovremeno lijevi tastermiša i taster Ctrl pomjerajtepokazivač miša prema dolje zaključnosa ćelijom E 6, 7. pustite taster miša i taster Ctrl, � 8. primjetite daje formula iz ćelije E 2 kopirana u opsegu ćelija E 3: E 6 i da ste dobili tražene rezultate, � 9. da biste dobili u ćeliji E 7 sumu svih cijena, potrebno je da selektujete opseg ćelija E 2: E 6 i da izaberete alatku Auto. Sum na paleti standardnih alatki.

FORMULE I REFERENCE �U dosadašnjim primjerima koristili ste formule sa relativnim referencama ćelija, a da to niste ni znali. Preko konkretnog primjera i koraka rada upoznajte formule sa relativnim referencama. Koraci rada,

� 1. u ćeliju sa adresom Al unesite vrijednost 10, a u ćeliju BI vrijednost 20. 2. u ćeliju Cl unesite formulu=A 1*B 1. Kao rezultat proračuna(množenja) u ćeliji Cl dobićete vrijednost 200. 3. selektujte ćeliju Cl i kopirajte je (Edit/Сору). Selektujte bilo koju ćeliju (na primjer ćeliju El) i unesite kopirani sadržaj iz Clipboarda (Edit/Paste). � 4. u ćeliji El dobićete vrijednost 0, zato što ste kopirali formulu sa relativnom

�Pogledajte u liniji formula, (slika 197) sadržaj ćelije El. Radi se o formuli = C 1*D 1. Osnovna karakteristika formula sa relativnom referencom je da se ona prilagođava položaju i novim odnosima u tabeli.

� Za razliku od formula sa relativnim referencama možete koristiti i formule sa apsolutnim referencama. Ponovite isti postupak kao u prethodnom primjeru, (slika 198): . � 1. u ćeliju sa adresom Al unesitevrijednost 12, a u ćeliju BI vrijednost 10. 2. u ćeliju Cl unesite formulu=$A$1*$B$1. Kao rezultat proračuna(množenja) u ćeliji Cl dobićetevrijednost 120. 3. selektujte ćeliju Cl i kopirajte je (Edit/Сору). Selektujte bilo koju ćeliju (na primjer ćeliju C 4) i unesite kopirani sadržaj iz Clipboarda (Edit/Paste). � 4. u ćeliji C 4 dobićete vrijednost 120, zato što ste kopirali formulu sa apsolutnom referencom. Pogledajte u liniji formula sadržaj ćelije C 4. Radi se o formuli =$A$1*$B$1. Osnovna karakteristike formule sa apsolutnom referencom jeste da ona u bilo kom položaju u tabeli zadržava svoju prvobitnu formu i ne mijenja se.

REDNI BROJEVI 51 ČAS �Ispis rednih brojeva u tabelama predstavlja mukotrpan posao ukoliko se ne poznaje odgovarajuća tehnika. �Radni zadatak: � Ispišite redne brojeve od 1 do 50 u A koloni tabele.

�Koraci rada, (slika 199): � 1. u ćeliju adrese Al unesite sadržaj "redni broj", � 2. u ćeliju adrese A 2 unesite broj 1, � 3. selektujte ćeliju A 2, pa kliknite lijevim tasterom na mali kvadratić u donjem desnom dijelu ćelije A 2, � 4. dok držite pritisnut taster miša pritisnite taster Ctrl, pa držeći oba tastera povlačite pokazivač miša prema dolje, sve dok ne unesete brojeve do 5.

SORTIRANJE 52 ČAS �U proračunskim tabelama sa ogromnim brojem podataka često se javlja potreba za sortiranjem podataka. Sortiranje može biti po rastućem i opadajućem poretku. Pristup opcijama sortiranja vršite komandom Sort iz menija Data. �Na paleti standardnih alatki u Excelovom radnom prozoru nalaze se alatke Sort Ascending (rastući poredak) i Sort Descending (opadajući poredak), sa kojima se vrši sortiranje podataka.

Radni zadatak: �U datoj tabeli sortirajte podatke o ocjenama iz informatike u opadajućem poretku. � 1. Koraci rada, (slika 200): �kreirajte tabelu prema uzoru i unesite podatke u nju, � 2. selektujte komletnu tabelu � 3. izaberite opciju Sort Descending iz dijalog prozora aktiviranjem komande Sort iz menija Date.

Radni zadatak: �Sortirajte podatke po ocjenama u rastućem poretku.

FUNKCIJE 53, 54 ČAS �Izborom komande Function. . . iz menija Insert pristupate dijalog prozoru Paste Function u kome možete birati vrstu funkcije u rubrici Function categorv, kao i naziv funkcije u rubrici Function name. Funkcije koje nudi Excel mogu biti iz domena finansija, statistike, logike, matematike, baze podataka i dr.

Radni zadatak: �Koristeći funkciju SUM izvrši sumiranje prema datoj tabeli. �Koraci rada, (slika 201): � 1. uradite tabelu i unesite podatke prema uzoru, � 2. selektujte ćeliju čija je adresa A 7, � 3. izaberite komandu Insert/Function, � 4. u dijalog prozoru Paste Function, u rubrici Function categorv izaberite Math&Trig, a u rubrici Function name izaberite SUM i � 5. potvrdite novi dijalog prozor sa dugmetom OK.

Radni zadatak: �Koristeći tabelu iz prethodnog primjera izračunajte vrijednosti funkcija: AVERAGE i COUNT. �Radni zadatak: U ćelijskom ospegu A 1: A 4 unesite brojnu vrijednost 32, pa izračunajte vrijednosti funkcija redom: LOG, LN, FACT i SQRT. Ukoliko selektujete ćeliju u kojoj ste primijenili funkciju primjetićete da je u liniji formula upisana formula, na primjer =L 0 G(A 1). U zagradi je adresa ćelije Al, zato što se vrijednost argumenta na kojeg se primjenjuje funkcija, nalazi u toj ćeliji.

GRAFIKONI 55 ČAS � Pomoću grafikona podaci iz tabela se mogu efikasno predstavljati grafički. Grafikon omogućava da se ogromna količina podataka lakše sagleda i razumije. � Prije izrade grafikona morate kreirati tabelu sa određenim podacima. Pretpostavimo da imate kreiranu tabelu sa podacima kao na slici. � Da biste tabelarni pregled predstavili grafikonom uradite sljedeće: � uradite tabelu i unesite podatke kao u primjeru, � selektujte kompletnu tabelu, � izaberite alatku Chart Wizard sa palete standardnih alatki, � pratite korake čarobnjaka koji će vam pomoći pri formatiranju grafikona.

Radni zadatak: �Podatke iz date tabele prikažite sa �a/2 Di �b/3 D grafikonima.

Radni zadatak: �a) Kreirajte tabelu uspjeha vašeg odjeljenja u učenju iz informatike. �b) Podatke iz tabele prikažite sa 2 D i 3 D grafikonom.

ZAŠTITA PODATAKA �Nakon izrade radne sveske u MS Excelu potrebno ju je sačuvati, kako bi se poslije mogla koristiti ili štampati. Postupak za pohranjivanje radnih svezaka je identičan pohranjivanju dokumenata u tekst procesoru MS Wordu. �Ukoliko vaša radna sveska sadrži povjerljive poslovne podatke, onda ih je potrebno zaštiti lozinkom od nedozvoljene upotrebe od strane neovlaštenih lica. Znači, ovdje se govori o zaštiti na nivou datoteke, koju vršimo sljedećim postupkom:

� 1. iz padajućeg menija File izaberite opciju Save As, � 2. u polju Save in: pronađite odredišni folder Му Documents, � 3. u polje File Name: unesite naziv radne sveske (datoteke), � 4. u dijalog-prozoru Save As, izaberite dugme General Options. . . , � 5. u dijalogu Save Options potrebno je unijeti zaštitnu lozinku u polja Password to open i Password to modifv, � 6. potvrdite lozinku dugmetom OK, � 7. u dijalog-prozoru Save As potvrdite pohranjivanje radne sveske dugmetom Save.

�Prilikom otvaranja ovako zaštićene datoteke (radne sveske) potrebno je prvo unijeti lozinku (koju ste unijeli u polje Password to open) u dijalog prozoru Password, a zatim unesite lozinku (koju ste unijeli u polje Password to modifv) u novom dijalog prozoru Password. �U slučaju da zaboravite lozinku, nećete moći otvoriti radnu svesku.

Radni zadatak: �Radnu svesku koju ste ranije uradili zaštitite lozinkom. Zatvorite radnu svesku, a zatim je ponovo otvorite

PRIPREMA ZA ŠTAMPU 56 ČAS �Da bi radna sveska bila spremna za štampanje potrebno je podesiti parametre u dijalog prozoru Page Setup. Ovom dijalog prozoru pristupate komandom Page Setup iz menija File. �U dijalog prozoru Page Setup podešavanja za štampu radnog lista (radne sveske) vršite pomoću kartica Page, Margins, Header/Footer i Sheet.

�U kartici Page orijentaciju papira za radnu svesku vršite u rubrici Orientation: Portrait (uspravan položaj) ili Landscape (vodoravan položaj). Podešavanje veličine vršite u rubrici Scaling: Adjust to: (povećavanje ili smanjenje radnog prostora radnog lista) ili Fit to: (podešavanje razmjere radi uklapanja u određeni broj stranica). U rubrici Paper siže: vršite izbor papira preko padajućeg menija, rubrika Print quality: omogućava izbor rezolucije iz padajućeg menija.

Radni zadatak: �U kartici Page podesite vodoravan položaj stranice, format papira od A 4, a rezoluciju od 400 dpi.

�U kartici Margins vršite podešavanje margina: Top (gornja margina), Bottom (donja margina), Left lijeva margina), Right (desna margina),

�Header (gornja stranična oznaka), Footer (donja stranična oznaka), u rubrici Center on Page (poravnanje): Horizontallv (vodoravno) ili Verticallv (uspravno). �U kartici Header/Footer vršite podešavanje parametara vezanih za oznaku radnih listova radne sveske: Custom Header ili Custom Footer (kreiranje oznake radnog lista). U tri prozora vršite poravnanje teksta ulijevo, na sredini ili udesno, a kao olakšica pri unosu podataka služe alatke iznad prozora: za formatiranje teksta, numerisanje stranice radne sveske, ukupan broj stranica radne sveske, unos tekućeg vremena i datuma i dr.

Radni zadatak: �Podesite parametre oznake stranica tako da: u zaglavlju (Header) piše: �Autor Radna sveska 1/1/2003 �u dnu stranice (Footer) piše: �Poslovanje Page 1 1: 50 PM

�Izbor površine za štampu vršite u kartici Sheet: Print area (izbor dijela koji treba štampati), Print titles (izbor redova ili kolona koje treba štampati na svakom radnom listu, Gridlines (uključivanje ili isključivanje mreže u štampi), Black and white (štampa u crno—bijeloj boji, bez nijansi sivog), Draft quality (manje grafičkih objekata radi brže štampe). Row and column Headings (zaglavlja redova i kolona uvrštavaju se u štampu). Redoslijed štampanja višestraničnih radnih svezaka vršite u rubrici Page Order.

� Izgled stranice prije štampe možete vidjeti izborom alatke Print Preview sa liniije alatki standardnog menija ili izborom File/Print Preview. U ovom prozoru moguće je koristiti sljedeće komande: � Next (prikaz sadržaja sljedeće stranice), � Previous (povratak na prethodnu stranicu), � Zoom (uvećanje ili umanjenje stranice), � Print (dijalog prozor za štampu), � Setup (dijalog prozor Page Setup za podešavanje parametara stranice), Margins (uključivanje ili isključivanje linija margina), � Close (povratak u radni list).

Radni zadatak: �Kreirajte tabelu sa podacima. Prikažite grafikonom podatke iz tabele. Pomoću prozora Print Preview podesite parametre stranice radne sveske

�Štampanje radne sveske vršite izborom komande Print iz menija File. U dijalog prozoru Print u rubrici Name: vršite izbor instalisanih štampača, u rubrici Print range vršite izbor Ali (štampanja kompletne radne sveske) ili u poljima From: i To: definišete od koje do koje stranice radne sveske želite štampanje. Prilikom štampanja radne tabele ne štampaju se formule nego vrijednosti koje su dobijene njihovom primjenom. Štampanje radnih tabela i grafikona moguće je ostvariti i posredno iz drugog programa, Worda na primjer (Copy-Paste).

Radni zadatak: �Jedan radni list iz radne sveske, koju ste pripremili za štampanje na formatu papira A 4, štampajte u jednom primjerku.

PITANJA I ZADACI ZA PONAVLJANJE 1. Koja je osnovna funkcija programa Microsoft Excel? � 2. Sta je ćelija? � 3. Kako se označavaju redovi, a kako kolone u radnom prostoru Excela? � 4. Koji su osnovni dijelovi programskog prozora Excela? � 5. U čemu je razlika pri unošenju podataka između programa Word i Excel? � 6. U koji dio ćelije se smješta brojčani, a u koji dio tekstualni podatak u ćeliji? � 7. Pomoću kog dijalog prozora se vrši formatiranje ćelija? � 8. Iz kojih elemenata je sastavljena formula u Excelu? � 9. U čemu je razlika između formula sa relativnim i apsolutnim referencama? � 10. Na koji način se umeću redovi u Excelu? � 11. Koja alatka se koristi za kreiranje okvira tabela u Excelu? � 12. Koja alatka omogućava upotrebu već definisanih funkcija u Excelu? � 13. Na koji način se izrađuju grafikoni u Excelu? � 14. Kako i zbog čega se vrši zaštita datoteka urađenih u Excelu? � 15. Koje vrste sortiranja podataka iz tabela nudi Excel? � 16. Kako se vrši priprema tabela i grafikona za štampanje? �