O Vuk Karadi GEOGRAFIJA LOKALNE SREDINE Uenik Datum

OŠ ”Vuk Karadžić“ GEOGRAFIJA LOKALNE SREDINE Učenik: Datum:

SADRŽAJ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. UVOD GEOGRAFSKI POLOŽAJ RELJEF KLIMA VODE ZEMLJIŠTE BILJNI I ŽIVOTINJSKI SVET STANOVNIŠTVO NASELJA KULTURA I ISTORIJA PRIVREDA ZAKLJUČAK LITERATURA

UVOD Moj kraj je daleka prošlost i retka prirodna lepota. To je simfonija divljine, stihije, prirodnih ekstrema, strmih litica, bučnih vodenih vrtloga, nepreglednog vrta mirisnih jorgovana i snaga ljudskog uma i neizbrisivih tragova daleke istorije. Kladovo se nalazi u lepom kraju uz Dunav, koji pruza izvanredne mogucnosti za razvoj mnogih delatnosti. Pracovek iz lepenskog vira na obalama Dunava jos pre vise hiljada godina osetio prednosti zivota pored reke i tu oformio svoje prvo naselje.

GEOGRAFSKI POLOŽAJ n Moj kraj se nalazi na krajnjem istoku Srbije. Nalazi se na desnoj obali Dunava, na granici sa Rumunijom. Okruzuju ga Vlaska nizija i Miroc planina. Centar moga kraja je Kladovo, nekada varosica, a sada znacajan centar na istoku.

RELJEF Ključ je nizija između Dunava, Miroča i Deli Jovana. Naziv je dobio po obliku koji je Dunav oblikovao. Moj kraj čini deo Vlaškopontijskog basena koji je nekada bio pod morem. U mom kraju postoji Ramska peščara koja je duga 20 km.

KLIMA n Moj kraj odlikuje kontinentalna klima. Na podneblje kraja presudno utiče geografska širina, zatim položaj u odnosu na karpatske planine, kao i velika vodena masa Dunava. Klimatske promene su se dogodile izgradnjom HE “Đerdap 1”. Osnovne odlike su duge i hladne zime sa malom kolicinom padavina, topla i suva leta. Prelazna godisnja doba su kratka. Najviše padavina se izlučuju krajem proleća i početkom leta, a najmanje u februaru. Vetar koji duva je kosava.

VODE n Jedina i najveca reka koja tece mojim krajem je Dunav. Druga je po duzini u Evropi (2783 km). Dunav izvire na Švarcvaldu, u Nemačkoj. U Srbiji je pregradjen hidroelektranama Djerdap 1 i 2, i protice kroz nacionalni park “Djerdap”, veliki i mali kazan. U delu kazana je najdublji i najuzi.

Izvor Dunava u Donau-Ešingenu Đerdap

ZEMLJIŠTE n Na prostorima nase opstine najvise zemljista je cernozem ili takozvana stepska crnica. Karakteristike ovog tipa zemljista su: Najbolji tip zemljista. Prostire se preko najveceg dela Vojvodine, u Stigu i u delu Macve. Zbog velike kolicine humusa ima tamnu boju. Na njmu dobro uspevaju svi usevi. Pored ovog tipa zemljista ima i dosta sljunkovitog zemljista, kao i peskovitog. Takodje karakteristicno za nasu opstinu je takozvana ubrzana erozija, to je proces pri kojem se zemljiste odnosi znatno brze nego sto se stvara novo. Prouzrokuju ga ljudi kada na strmim stranama seku i unistavaju sume i razoravaju pasnjake, pa tako doprinose da vetar i voda ubrzavaju odnosenje zemljisnog materijala.

BILJNI I ŽIVOTINJSKI SVET Najveći i najlepši park u mome kraju ujedno I u celoj Evropi je nacionalni park “Đerdap”. Ukupna površina parka je 63 608 ha, a zaštićeno je 93 968 ha. Sastoji se od tri klisure, dva kanjona, i tri kotline. Ima značajne prirodne ekosisteme, po sastavu izuzetne vrednosti i retkosti, objektima izvorne flore i faune, dobro očuvanim šumama prirodnog sastava i izuzetnog izgleda, sa izuzetnim kulturno-istorijskim vrednostima. Nalazi se u severoistočnom delu Srbije, na granici sa Rumuniom. Nacionalni park se ogleda u 58

n stalno nastanjenih vrsta riba, od kojih su najznačajnije : som, smuđ, štuka, klen, bucov, mrena, šaran. Najzastupljenije biljke su Jorgovan, hrastovi, brestovi, lipe. Njazastupljenije životinje su jelen, vuk, šakal, veverica, kornjače, ris, zec i lisica.

STANOVNIŠTVO U mome kraju 93% stanovništva čine Srbi, 3% Vlasi i isto toliko Crnogorci, a 1% ostali. Ono se formiralo putem čestih migracija i to ne samo unutar države već i izvan njenih granica. Tokom vekova područje se po nekoliko puta punilo i praznilo, odnosno ljudi su se raseljavali i opet doseljavali. Kretanje stanovništva najčešće je išlo sa juga prema severu, ali i sa zapadu prema istoku, pa onda uzvratna kretanja sa severa prema jugu, pri čemu Dunav, kao vodena, prirodna granica, nije predstavljao nikakvu smetnju. Specifičnost ovog kraja je mešanje stanovništva različitog entiteta, njihova međusobna asimilacija i stvaranje etničke grupe jednog govornog jezika.

NASELJA Od ukupno 23 naselja i 6 zaselaka u opštini, 18 se nalazi u priobalju Dunava i gustina naseljenosti ovog područja je 171 stanovnika po km 2. U brdskoplaninskom delu ima 5 naselja i svi su zaseoci, gustina naseljenosti je 41 stanovnik na km 2. U mojoj opštini preovladjuje timočki tip sela: naselja zbijenim kućama, ponekad i bez okućnice. Postoje 3 varošice: Brza Palanka, Kladovo i Tekija, imaju svoje čaršije, trgovačke centre. . . Smanjuje se stepen seoskog stanovništva i povećavaju se urbana naselja. Kladovo je najveće naselje u opštini. Prema nekim mišljenjima, Kladovo svoje ime duguje keltskoj reči za groblje kladiff, budući da je bukvalno zasejano poslednjim ljudskim staništima. Veruje se da ime grada potiče iz reči kladenac jer Kladovo obiluje izvorima. Pod današnjim imenom Kladovo se prvi put pominje 1596 godine.

KULTURA I ISTORIJA TRAJANOVA TABLA (Tabula Traiana) – Natpis isklesan u živoj steni 100. godine veliča uspeh cara Trajana i rimske legionare koji su uspeli da kroz đerdapsko stenje i litice probiju put i tako učine da đerdapska klisura i Dunav budu prohodni. Ona se nalazi na južnoj steni Đerdapa, na kraju Donje klisure, skoro preko puta rumunskog sela Ogradena ili 2, 5 km od Tekije. Uklesana je u stenu 1, 5 m iznad rimskog druma. Natpis je imao 6 redova od kojih su poslednja dva vremenom potpuno uništena. Takođe iz starih dokumenata se vidi da je natpis table bio u crvenoj boji. Visina slova je 20 cm. Trajanova tabla uklesana je nad samom vodom, bila je vidljiva sa broda. Danas je tabla 20 m iznad nekadašnjeg njenog ležišta. Premaštena je zajedno sa delom ostatka Trajanovog puta isecanjem čitavog bloka. Ovo je izvršeno bez ikakvih oštećenja u vremenu od juna do septembra 1969. godine. Tako nam je i dalje

ostao sačuvan ovaj drevni dokument antike koji svedoči o nadčovekovim naporima da se savlada Đerdap u vremenu kada je ćuskija bila jedina alatka za probijanje stena.

FETISLAM – Najznačajniji spomenik kulture iz bliže prošlosti podigli su Turci posle osvajanja ovih krajeva Srbije. Utvrđenje čine dve celine: Mali i Veliki grad. Za godinu izgradnje tvrđave smatra se 1524. Na osnovu očuvanih ostataka može se zaključiti da je Mali grad imao sve odlike artiljerijske baze, zaštićen zidnim bedemom sa kružnim kulama i puškarnicama u zidu. Veliki grad su Turci kasnije izgradili u periodu kada je Turska, iscrpljena dugim ratovima, bila primorana da posveti pažnju odbranije osvojenih teritorija. Iznad kapija koje su vodile u utvrđenje bile su postavljenje mermerne ploče s natpisima, koje su veličale sultana Mahmuda ll.

TRAJANOV MOST – 5 km nizvodno od Kladova, nalaze se ostaci Trajanovog mosta i logora Pontes. Sagrađen je u periodu od 103. do 105 godine. Bio je dug 1130 m i ležao je na 20 stubova. Ne zna se kada je most prestao da bude u funkciji. Poznato je samo das je deo drvene konstrukcije naredio da se sruši Hadrian u strahu od varvarskih plemena sa leve strane Dunava.

DIANA – Utvrđenje Diana nalazi se na Karatašu i bilo je najvece i najznačajnije utvrđenje na gornjomezijskom limesu. Izgrađeno je za vreme cara Trajana, i to u perioda njegovog pohoda na Dakiju u ll veku n. e. S obzirom na to da je Dijana podignuta na strateški značajnoj lokaciji, zadatak stalne vojne posade u logoru bio je da čuva granice i da obezbeđuje nizvodni ulaz u kanal, koji se nalazio uzvodno od kastela. Diana je bila u funkciji kao fortifikacioni objekat do Vl veka. Posle upada avarskih i slovenskih plemana, kastel je doživeo sudbinu ostalih utvrđenja na limesu. LEPENSKI VIR – Skoro je simbolična činjenica da se lokalitet Lepenski Vir nalazi u središtu Đerdapskog sektora. Udaljen je od Donjeg Milanovca, uzvodno, 14, 5 km ili 1, 5 km od ušća Boljetinske reke u Dunav. Prirodan okvir u kome je ovo praistorijsko naselje

smešteno, veoma je izrazito istaknut u surovom đerdapskom pejzažu. To je strma potkovičasta uvala, koju na otvorenoj istočnoj strani zapljuskuje Dunav, a zapadnu stranu zatvaraju litice Koršo brda. Lepenski vir, ova fantastična praistorijska ostava otkrivena je 1965. godine, a istraživanje je trajalo dve i po godine, u pet arheoloških kompanija.

n HALA SPORTOVA “JEZERO” – Jedan od najmodernijih sportskih objekata u zemlji, hala “Jezero”, nalazi se blizu hotela. Rađena je po najvišim svetskim standardima: Ukupne površine 5660 m 2, sa 1600 m 2 korisne sportske površine, opremljena je za sve sportove.

SPORTSKI CENTAR “FETISLAM” – Sportski centar raspolaže komleksom otvorenih tarena za velike i male sportove do koga se stiže stazom dunavskog keja. U okviru njega se nalaze: Glavni fudbalski teren – stadion izgrađen prema najmodernijim standardima u ovoj oblasti; Maksimalnih je dimenzija i opasan atletskom stazom. Pomoćni fudbalski teren – u istoj je klasi sa glavnim terenom i poseduje sve potrebebne rekvizite za uspečnu realizaciju treninga. Treći fudbalski teren nalazi se u neposrednoj blizini SC “Fetislam”. Teren je tavnat i dogrog je kvaliteta. Tereni za rukomet, kočarku i odbojku, od kojih su dva sa tribinama i osvetljenjem. Takođe, u neposrednoj blizini hotela nalaze se otvoreni teren za male sportove i sportska sala.

PRIVREDA n HE “ĐERDAP” – Izgrađen je 2, 5 km nizvodno od Sipa-Gura Vaii, a od Kladova. Turn Severina 10 km Uzvodno ili na 230 km nizvodno na Dunavu od Beograda. Građen je u periodu od 1964. do 1971. godine. HE “Đerdap” sačinjavaju: glavni objekat, spoljne komunikacije, objekti i uređaji za zaštitu priobalnih terena od dejstva višeg nivoa vode, i objekti i uređaji za zaštitu akumulacionog jezera od nanosa.

Glavni objekat sačinjavaju: dve elektrane, dve brodske prevodnice sa predpristaništima, prelivna brana, dve neprelivne brane, i drugi objekti neposredno vezani za eksploataciju elektrana i prevodnica. U svaku elektranu ugrađeno je po 6 hidroagregata, ukupne snage 1068 MW.

HOTEL “ĐERDAP” – Smešten je na samoj obali Dunava i nudi 330 ležajevima u jednnokrevetnim i dvokrevetnim sobama. U sklopu hotela su dve restoranske sale sa pogledom na Dunav (700 mesta).

POLJOPRIVREDA – Glavna kultura poljoprivredne proizvodnje u Ključu su žita. Skoro polovina obradive površine zasejavana je kukuruzom i pšenicom. Od industrijskog bilja najviše se gaje: konoplja, suncokret, duvan, pamuk. n POVRTARSTVO – Najviše se gaje: luk, kupus, lubenice, dinje. Proizvodnja povrća je znatno premašila lokalne potrebe. STOČARSTVO – U priplaninskim selima najviše se gaje ovce i koze. Konji i krave su se gajili i zbog poljoprivrednih potreba. Stočarski proizvodi su se izvozili naročito u Beograd, ali i za Solun i Carigrad.

ZAKLJUČAK Polazeći od prošlosti mog kraja, njenih očaravajućih predela i lepote, pogodnih geografskih i klimatskih uslova, Kladovo je prelepo i vazno, i sigurno netreba propustiti njegov obilazak.

LITERATURA n n INTERNET GEOGRAFIJA ZA PRVI RAZRED SREDNJE SKOLE GEOGRAFIJA ZA OSMI RAZRED Jovanović Kosta, Negotinska Krajna i Ključ, Naselja i poreklo stanovništva, Srpski etnografski zbornik, SANU, knj. LV, Beograd, 1940