NTE 11 rgtsel Davranta rgt ve Deiim Sreci

ÜNİTE 11 Örgütsel Davranışta Örgüt ve Değişim Süreci: Karar Verme Prof. Dr. Cevat ELMA

Karar Verme n Karar verme, her yönetim düzeyinde sonuçlandırılması zorunlu olan bir dizi sorunun tüm boyutlarıyla değerlendirilerek en uygun sonucun alınacağı seçeneklerin belirlenmesidir.

Karar Verme n Simon'a göre "karar verme" ve "yönetme" eş anlamlı iki sözcüktür. Yönetici yerine "karar veren" de denilebilir. n Karar verme hem yönetsel bir işlev hem de örgütsel bir süreçtir. Karar verme yönetseldir; çünkü yöneticinin genel sorumluluğu karar vermedir.

Karar Verme n Karar süreci, örgütte değişiklik yapmak, bir çatışmayı önlemek veya çözmek, örgüt üyelerini etkilemek amacıyla kullanılır. n Bu yüzden karar süreci, diğer yönetim süreçlerinin eksenidir.

Karar Verme Koşulları Karar verme ihtiyacını ortaya çıkaran bir güçlüğün varlığı ve bu güçlüğün birey tarafından hissedilmesi n Karar sürecinde karşılacak güçlüğü giderecek birden fazla seçeneğin bulunması n Bireyin seçeneklerden birine yönelme özgürlüğüne sahip olması n

Etkili Bir Kararın Özellikleri n n n n Örgütün amaçlarını dikkate almalı Açık, kesin ve özellikle uygulayanların kolaylıkla anlayabilecekleri nitelikte olmalı Rasyonel ve bilimsel olmalı En az harcama, performans, fedakârlıkla en iyi sonucun elde edilmesini sağlamalı Şartlar iyi değerlendirilmeli, zamanlamaya özen gösterilmeli Karar alındıktan sonra hemen uygulanabilmeli ve sonuç alınabilmeli Karar aşamasında uygulayıcıların da görüşleri önemsenmeli

Karar Verme Davranışını Etkileyen Faktörler n n Örgütlerde, karar verme sürecini etkileyen birçok faktör vardır. Ancak karar verme sürecini başlatan ve bitiren insan olduğu için bu süreçte; karar vericinin taşıdığı nitelikler, algısı, benimsediği yöntemler, mevcut durumu doğru şekilde değerlendirip değerlendirememesi önem taşımaktadır.

Karar Verme Davranışını Etkileyen Faktörler n Örgütlerde karar davranışını etkileyen başlıca etmenler şu şekilde sıralanabilir: ¨ Kişilik ¨ Zaman ¨ Bilgilendirme ¨ Örgütün Yapısı ¨ Riske Karşı Tutum ¨ Karara katılma

Karar Verme Davranışını Etkileyen Faktörler n Kişilik ¨ Karar verme sürecini etkileyen en önemli faktörlerden birisi karar verenin kendisidir. ¨ Karar verme süreci içinde karar vericileri birbirinden ayıran ve farklı tercihlere götüren faktör, kişiliğidir. ¨ Kişiliği oluşturan biliş, duygu ve irade karar verme süreci ile açıkça ilgilidirler.

Karar Verme Davranışını Etkileyen Faktörler n Zaman ¨ Kararların doğru değerlendirilebilmesi için yeterli zamana sahip olmak gerekir. ¨ Karar sürecindeki değişkenlerin karmaşıklığı arttıkça karar sürecinde daha fazla zamana ihtiyaç duyulmaktadır. Zamanın yetersizliği nedeniyle kararların bir kısmı sezgisel olarak verilir. ¨ Karar verici, alınan kararların uygulayıcılara zamanında duyurulmasına özen göstermelidir.

Karar Verme Davranışını Etkileyen Faktörler n Bilgilendirme ¨ Karar verici, karar verilecek konu hakkında bilgi sahibi olmalıdır. ¨ Bilgi eksikliği; amaçların iyi anlaşılmamasına, kişisel tercihlerde ve seçenekleri değerlendirmede hatalara, zamanın yanlış değerlendirilmesine, beklenmedik sonuçlara yol açar. ¨ Üst basamakların gizlilik, alt basamakların da korku nedeniyle birbirine eksik bilgi verişi, kararın doğruluk derecesini düşürür.

Karar Verme Davranışını Etkileyen Faktörler n Örgütün Yapısı ¨ Örgütteki iletişim ağı, ¨ Karar için gerekli bilgilerin örgüt içindeki akışı, ¨ Karar verenlerin örgütte bulundukları yer, ¨ Örgütün hiyerarşik yapısı, ¨ Otorite ilişkileri, ¨ İşbölümü ve uzmanlaşma, karar vermeyi etkiler.

Karar Verme Davranışını Etkileyen Faktörler n Riske Karşı Tutum ¨ Karar vericinin risk alma davranışı göstermesi kişiliğine, zekâ düzeyine, beklentilerine, örgüt içinde risk davranışına yönelik tutumuna bağlıdır. ¨ Bazı karar vericiler yüksek getiri elde etmek için büyük kayıpları göze alarak riskli alternatifleri tercih ederler. Bu tür karar vericiler riski seven kişilerdir.

Karar Verme Davranışını Etkileyen Faktörler n Karara katılma ¨ Herhangi bir kararın etkili şekilde uygulanabilmesi için, uygulayıcıların tutum, davranış, duygu ve becerilerinin de dikkate alınmasını gerektirir. ¨ Karar sürecinde işgörenlerin görüşlerinin alınması, onlara, "değer verildiği" duygusunu verir.

Karar Verme Süreci Sorunu tanımlama n Çözüm alternatifleri geliştirme n Alternatifleri değerlendirme n Kararı uygulama ve değerlendirme n

Karar Türleri n Katılımcıları Açısından Karar Türleri ¨ Bireysel Kararlar ¨ Grup kararları n Yapıları Açısından Kararlar ¨ Programlanmış Kararlar ¨ Programlanmamış Kararlar

Karar Türleri n Bilgi Derecesi Bakımından Kararlar ¨ Belirlilik Altındaki Kararlar ¨ Belirsizlik Altındaki Kararlar ¨ Risk Altındaki Kararlar n Hiyerarşi Derecesi Bakımından Kararlar ¨ Stratejik Kararlar ¨ Yönetsel Kararlar ¨ Eylemsel Kararlar

Karar Modelleri n n Yöneticinin doğru ve verimli karar alabilmesi, her şeyden önce, karar modelleri ve aşamaları hakkında bilgili olmasını gerektirir. Karar verme modellerinin seçiminde yöneticilerin bireysel tercihleri, karar verme probleminin programlanabilir ya da programlanamaz nitelikte olması, sorunun belirsizlik derecesi etkili olmaktadır.

Karar Modelleri n Klasik Model: ¨ Klasik model, yöneticilere nasıl karar vermeleri gerektiğini ortaya koyan standartlardır. ¨ Klasik modelde karar vericinin soruna ve çözüm yollarına tam olarak hâkim olduğu düşünülmektedir. ¨ İnsanların ekonomik çıkarlarını göz önünde tutup ussal seçimlerde bulunduklarını ileri süren klasik modele göre, insan karar verme durumunda bütün alternatifleri bilmektedir.

Karar Modelleri n Klasik Model Karar verici, her alternatifin sonuçlarını, hangi hareket tarzını seçerse bundan ne gibi sonuçlar doğuracağını da öngörebilmektedir. ¨ Klasik model normatif modeldir. Bunun sebebi karar vericinin uyması gereken kurallar net bir şekilde belirlenmiştir, karar verme talimatı hazırdır. Bu modele göre karar verici için tüm ideal şartlar mevcuttur. ¨

Karar Modelleri n Klasik Model ¨ Bu karar modeli ekonomik varsayımlar üzerine kurulmuştur. Yöneticilerin örgütün ekonomik çıkarlarını ön planda tutan kararlar vermeleri beklenir.

Karar Modelleri n Yönetsel Model “Doyurucu” strateji ve “sınırlı rasyonellik” kavramına dayanır. ¨ Bu model, karar vermede ussallığın durumu açıklamaya yetmediği temeline dayanır. ¨ Yönetsel model, karar vericinin zor koşul ve durumlarda nasıl karar verdiklerini açıklamak için geliştirilmiştir. ¨

Karar Modelleri n Yönetsel Model Sınırlı rasyonellik, karar vericilerin karar sürecinde sınırları olduğunu bu nedenle her zaman rasyonel olamayacağı iddiasını taşır. ¨ Sınır ve engellerin nedeni ise örgütün karmaşıklığından kaynaklanan kısıtlı bilgi ve kararı kuşatan zamandır. ¨

Karar Modelleri n Yönetsel Model Yönetsel modelin amacı, programlanmamış kararlarda, belirsizlik ve tam belirsizlik durumlarında yöneticilere karar verme konusunda yardımcı olmaktır. ¨ Bu modele göre; karar verme süreci, en iyiyi sağlayan rasyonel bir seçimden çok kısıtlı bilginin işlendiği ve tatminkar sonucu sağlayan bir seçim sürecidir. ¨

Karar Modelleri n Yönetsel Model ¨ Ussallık yerine "sınırlı ussallık", ¨ İdeal kararlar yerine "doyurucu kararlar", ¨ Bir sorunun her yönünü göz önüne almak yerine, kararı basitleştirici yönteme başvurmak, ¨ Her çeşit eylem yoluna başvurmak yerine, eylem yollarının ve beklenen sonuçların ahlâki ve sosyal değerlerle sınırlandırılması, ¨ Soruna ve ortama uygun olan en uygun karar süreçlerini ve yöntemlerini kullanmak

TEŞEKKÜRLER