Nina Markovi Jagodina Fakultet pedagokih nauka Univerziteta u

Nina Marković (Jagodina) Fakultet pedagoških nauka Univerziteta u Kragujevcu, Jagodina markovinina@yahoo. com Paradoksalnost sudbina folklornih junaka u dramama Borislava Mihajlovića Mihiza i Ljubomira Simovića 68. Istraživačko veče Grac, 20. 5. 2014

1) Istorizacija naspram univerzalizacije 2) Semantika paradoksalnih sudbina dramskih likova 3) BANOVIĆ STRAHINJA 4) KRALJEVIĆ MARKO 5) HASANAGINICA 6) Umesto zaključka 7) Izvori i literatura 2

Istorizacija naspram univerzalizacije Univerzalizacija u dramama Borislava Mihajlovića Mihiza i Ljubomira Simovića dominira nad procesom istorizacije. U njihovim dramama prisutna je težnja da se „ jedna legenda [. . . ] uklopi u naše moderno skeptično iskustvo” (Stamenković 1998: 99). 3

Istorizacija naspram univerzalizacije Indikativan je paradoksаlni autorski komentar u drami BANOVIĆ STRAHINJA: „Drama nije istorijska. Zato su anahronizmi u njoj namerni i onda kada su slučajni. ” (Mihajlović 1986: 7)

Istorizacija naspram univerzalizacije U literaturi je primećeno da u složenosti istorijskih odnosa B. M. Mihiz vidi čoveka kao predmet i cilj svog stvaralačkog interesovanja (Topolovački 1998: 88). 5

Istorizacija naspram univerzalizacije Istorija je u dramama Borislava Mihajlovića Mihiza prisutna kao entitet naspram kojeg će se posmatrati svevremeni problem ljudskog postojanja (Selenić 1998: 96) u nametnutom i jasno određenom kontekstu. 6

Istorizacija naspram univerzalizacije U HASANAGINICI Ljubomira Simovića mitski okvir i posebnosti dramskog jezika omogućavaju da se prošlost transponuje u savremenost. Sinhronicititet različitih vremenskih ravni osavremenjuje istorijski društveno-politički kontekst i formira specifičan utisak svevremenosti (Vrbavac 20). 7

Semantika paradoksalnih sudbina dramskih likova Osnovna zajednička nit sudbina Banović Strahinje, Kraljevića Marka i Hasanaginice ogleda se u činjenici da svojim postupcima i odlukama ni na koji način ne mogu da utiču na zbivanja ili u njima pronađu određeni smisao. Paradoksalno, posledice po njih same bivaju sve gore. 8

Semantika paradoksalnih sudbina dramskih likova Navedeno zapažanje navodi na razmišljanje o autorskom stavu prema egzistencijalnom položaju pojedinca. B. M. Mihiz i Ljubomir Simović u dehumanizovanim društvenopolitičkim i istorijskim okolnostima naziru „stagnaciju filozofske misli i propast čovekovu” (Toplovački 1998: 88). 9

BANOVIĆ STRAHINJA Ideja o Istoriji, u odnosu na koju se samerava i vrednuje odluka Banović Strahinje da oprosti, u Mihizovoj drami oblikovana je kroz likove Jug Bogdana i Jugovića majke. 10

BANOVIĆ STRAHINJA Istorija je, baš kao i Jug Bogdan, ironična. Ona u velikom broju slučajeva relativizuje istinske zasluge, a ličnostima i događajima daje drugačiji smisao od izvornog. 11

BANOVIĆ STRAHINJA Budući da je konstrukcija, Istoriju oblikuju ne oni koji, kao Banović Strahinja, hoće ono što moraju, već oni koji moraju ono što hoće – „I onda to mora i ceo svet. A oni sede i izmišljaju šta im se hoće, a hoće im se sve nekako ljudska krv” (Mihajlović 1986: 18). 12

BANOVIĆ STRAHINJA S druge strane, Istorija je, poput Jugovića majke, nepokolebljiva, neporeciva i surova, nošena snažnom ambicioznom destruktivnom energijom i principima koji ne mare za pojedinačne ljudske živote. 13

KRALJEVIĆ MARKO Dijalektično oblikovanje Markovog lika u sudaru epskih i istorijskih predstava i paradoksalno savremeništvo epskih pevača i junaka o kome pevaju, smešteno u kontekst istorijskih zbivanja, doprinosi oblikovanju ideje o usamljenim i otuđenim egzistencijama. 14

KRALJEVIĆ MARKO Nimalo slučajno, drama se završava replikom Marka Kraljevića: „A svejedno živ čovek živoga čoveka ne razume. ” (Mihajlović 1986: 204) 15

HASANAGINICA Semantika Simovićeve drame snažno je obeležena idejom o ukinutoj slobodnoj volji i dehumanizovanim međuljudskim odnosima, odnosno društveno-političkim okolnostima. S druge strane, u Hasanaginičin lik utkani su elementi predstave o idealnom, arkadijskom egzistiranju (Vrbavac 2005). 16

HASANAGINICA Kategorije božanskog i ljudskog su zamenile pozicije u korist onoga što je u čoveku nečovečno. Zato paradoksalnost Hasanaginičinog položaja presudno doprinosi potpunom uništenju svega što se može uključiti u opseg kategorija idealnog i mitskog (Vrbavac 2005). 17

Umesto zaključka Fluidna krivulja nepodudarnosti (Finci 1998: 92) izbeđu prototekstova i dramskih transpozicija predstavlja najznačajniji prostor u kome se oblikuje savremena, ali i svevremena ideja o problematičnoj poziciji pojedinca u okvirima društva i istorijskih zbivanja. 18