Niezmienno wynagrodzenia ryczatowego w praktyce Jerzy Sawicki Senior

  • Slides: 34
Download presentation
Niezmienność wynagrodzenia ryczałtowego w praktyce Jerzy Sawicki| Senior Associate IV Ogólnopolska Konferencja Arbitrażowa Warszawa,

Niezmienność wynagrodzenia ryczałtowego w praktyce Jerzy Sawicki| Senior Associate IV Ogólnopolska Konferencja Arbitrażowa Warszawa, 23. 11. 2017

Plan 1. Istota ryczałtu 2. Interpretacja postanowień umowy (sytuacje niejednoznaczne) 3. Wykładnia umowy przeciwko

Plan 1. Istota ryczałtu 2. Interpretacja postanowień umowy (sytuacje niejednoznaczne) 3. Wykładnia umowy przeciwko jej autorowi 4. Niewykonanie części umowy a ryczałt 5. Możliwości podważenia ryczałtu 2

Istota ryczałtu 3

Istota ryczałtu 3

Istota ryczałtu Czym jest ryczałt? § wynagrodzenie za realizację przedmiotu zamówienia § wynagrodzenie mające

Istota ryczałtu Czym jest ryczałt? § wynagrodzenie za realizację przedmiotu zamówienia § wynagrodzenie mające charakter stały, niezależny od rozmiaru prac czy kosztów, jakie wykonawca musi ponieść dla osiągnięcia umówionego rezultatu § obustronny rozkład ryzyka wynagrodzenia ryczałtowego wynikający z jego niezmienności § granice wynagrodzenia ryczałtowego wyznacza przedmiot zamówienia § konstrukcja wynagrodzenia ryczałtowego nie wyklucza żądania jego podwyższenia lub wynagrodzenia dodatkowego za prace nieobjęte umową Jeżeli strony umówiły się o wynagrodzenie ryczałtowe, przyjmujący zamówienie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, chociażby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac. (art. 632 § 1 KC) W razie wątpliwości poczytuje się, iż wykonawca podjął się wszystkich robót objętych projektem stanowiącym część składową umowy. (art. 649 KC) 4

Istota ryczałtu – orzeczenia (1) Sąd Apelacyjny w Szczecinie, 30 marca 2016 r. ,

Istota ryczałtu – orzeczenia (1) Sąd Apelacyjny w Szczecinie, 30 marca 2016 r. , I Aca 994/15 § Wynagrodzenie ryczałtowe stanowi ekwiwalent za wykonanie oznaczonego dzieła. Uzgodniona kwota odnosi się do ustalonego przez strony zakresu świadczenia przyjmującego zamówienie. § Konstrukcja wynagrodzenia ryczałtowego nie wyklucza żądania przez wykonawcę wynagrodzenia za pracę nieobjęte umową. § Jeżeli dochodzi do wykonania stanowiących korzyść majątkową dla zamawiającego prac dodatkowych, bez dokonywania przez strony stosownej zmiany umowy, dopuszczalne jest żądanie przez przyjmującego zamówienie zapłaty za wykonane roboty na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. 5

Istota ryczałtu – orzeczenia (2) Sąd Najwyższy, 18 września 2013 r. , V CSK

Istota ryczałtu – orzeczenia (2) Sąd Najwyższy, 18 września 2013 r. , V CSK 436/12 § „… przeciwwagą dla ryzyka wykonawcy powstania rażącej straty związanej z nieprzewidywalnym wzrostem cen materiałów budowlanych i innych elementów kosztów robót budowlanych jest sytuacja prawna inwestora, który nie może żądać obniżenia wynagrodzenia ryczałtowego nawet w przypadku, gdy wykonawca osiągnął wyższe od oczekiwanych korzyści, np. na skutek spadku cen materiałów budowlanych i innych elementów kosztów robót budowlanych” 6

Czy ryczałt jest zawsze niezmienny? ryczałtowe wynagrodzenie interpretacja postanowień umowy określających przedmiot zamówienia podważenie

Czy ryczałt jest zawsze niezmienny? ryczałtowe wynagrodzenie interpretacja postanowień umowy określających przedmiot zamówienia podważenie ryczałtu z uwagi na zmianę stosunków 7 niewykonanie części robót objętych ryczałtem

Interpretacja postanowień umowy (sytuacje niejednoznaczne) 8

Interpretacja postanowień umowy (sytuacje niejednoznaczne) 8

Wątpliwości, brak precyzji dokumentacji – podejście KIO § niejasne, nieprecyzyjne wymogi SIWZ nie mogą

Wątpliwości, brak precyzji dokumentacji – podejście KIO § niejasne, nieprecyzyjne wymogi SIWZ nie mogą wpływać negatywnie na sytuację wykonawcy w postępowaniu (wyrok KIO z dnia 11 grudnia 2014 r. , KIO 2493/14) § wszelkie wątpliwości co do treści SIWZ, wynikające z błędów zamawiającego przy sporządzaniu specyfikacji, należy interpretować na korzyść wykonawców (wyrok KIO z dnia 24 stycznia 2014 r. , KIO 47/14) Wyrok KIO z dnia 2 marca 2010 r. o sygn. KIO/UZP 184/10: § nie można w umowie zastrzec, że umowa obejmuje zakres prac, który obojętnie z jakich przyczyn został pominięty na etapie projektowania lub też że obejmuje bez obustronnego porozumienia zakres wszelkich prac dodatkowych czy zamiennych § wynagrodzenie ryczałtowe ustalane jest w odniesieniu do zakresu zamówienia objętego dokumentacją § ryczałt nie może obejmować tego, czego zamawiający nie przewidział w dokumentacji projektowej, a także tego, czego nie można było przewidzieć na etapie przygotowania oferty 9

Obowiązek wykonawcy sprawdzenia projektu (1) Art. 651 KC Jeżeli dostarczona przez inwestora dokumentacja, teren

Obowiązek wykonawcy sprawdzenia projektu (1) Art. 651 KC Jeżeli dostarczona przez inwestora dokumentacja, teren budowy (…) nie nadają się do prawidłowego wykonania robót albo jeżeli zajdą inne okoliczności, które mogą przeszkodzić prawidłowemu wykonaniu robót, wykonawca powinien niezwłocznie zawiadomić o tym inwestora. Art. 647 KC Przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia. 10

Obowiązek wykonawcy sprawdzenia projektu (2) Sąd Apelacyjny w Katowicach, 20 września 2012 r. ,

Obowiązek wykonawcy sprawdzenia projektu (2) Sąd Apelacyjny w Katowicach, 20 września 2012 r. , sygn. V Aca 286/12 [wnioski] § wykonawca nie ma obowiązku szczegółowego sprawdzenia projektu na etapie składania oferty bądź zawierania umowy § do obowiązków wykonawcy nie należy specjalistyczne badanie projektu, a jedynie musi on umieć odczytać projekt i realizować inwestycje zgodnie z jego założeniami oraz zasadami sztuki budowlanej § obowiązek wykonawcy niezwłocznego zawiadomienia inwestora o tym, że dostarczona dokumentacja nie nadaje się do prawidłowego wykonania robót dotyczy każdego momentu w trakcie realizacji robót, w którym wykonawca dowiedział się o konkretnych nieprawidłowościach (nie tylko przetargu lub zawarcia umowy) § ograniczenia z art. 144 PZP nie oznaczają, że mogą być realizowane inwestycje co prawda zgodne z ofertą ale rodzące obawy co do bezpieczeństwa 11

Obowiązek wykonawcy sprawdzenia projektu (3) Sąd Apelacyjny w Szczecinie, 14 maja 2015 r. ,

Obowiązek wykonawcy sprawdzenia projektu (3) Sąd Apelacyjny w Szczecinie, 14 maja 2015 r. , I Aca 231/14 [wnioski] § wykonawca nie ma obowiązku szczegółowego merytorycznego sprawdzenia przedstawionego mu projektu w sytuacji, gdy wymaga to specjalistycznych obliczeń oraz wiedzy z zakresu projektowania. § błędem wykonawcy jest niedostrzeżenie wadliwości powszechnie stosowanych, czy ogólnych rozwiązań konstrukcyjnych § sankcją jest tu odpowiedzialność za szkodę spowodowaną brakiem niezwłocznego poinformowania inwestora o wadzie projektu (sankcją nie jest konieczność realizacji dodatkowych robót bez wynagrodzenia!) 12

Obowiązek wykonawcy sprawdzenia projektu (3) Sąd Apelacyjny w Gdańsku, 12 marca 2014 r. ,

Obowiązek wykonawcy sprawdzenia projektu (3) Sąd Apelacyjny w Gdańsku, 12 marca 2014 r. , sygn. V Aca 846/13 [wnioski] § ryczałt wyklucza możliwość domagania się zapłaty za prace dodatkowe jedynie wtedy, gdy te prace są naturalną konsekwencją procesu budowlanego i w naturalny sposób z niego wynikają (tj. dotyczą takich sytuacji, które wykonawca dysponujący dokumentacją techniczną powinien był przewidzieć jako konieczne do wykonania) § prace, których konieczność realizacji pojawiła się w trakcie robót i których nie dało się przewidzieć wcześniej – poza umową § prace wynikające z błędów w dokumentacji projektowej („wymiar szerokości klatki schodowej”), polegającymi na niezgodności z przepisami bądź normami, które mogły i powinny były być dostrzeżone przed zawarciem umowy - nie są robotami dodatkowymi 13

Dokumentacja projektowa - niezgodna z przepisami/normami (1) Sąd Apelacyjny w Katowicach, 17 czerwca 2015

Dokumentacja projektowa - niezgodna z przepisami/normami (1) Sąd Apelacyjny w Katowicach, 17 czerwca 2015 r. , sygn. V ACa 731/14 [wnioski] § roboty wykonane zgodnie z dokumentacją (ale wadliwie w świetle przepisów technicznobudowlanych), a następnie poprawione przez wykonawcę, ostatecznie pozwolenie na użytkowanie zostało uzyskane § czy poprawki (wymiana wind) stanowiły roboty dodatkowe? § sąd: wykonawca, wykonując swoje zobowiązanie, musi kierować się nie tylko przedłożonym mu projektem, ale także szeroko rozumianymi zasadami wiedzy technicznej, a bezkrytyczna realizacja projektu nie spełnia wymogów zawodowej staranności § jeżeli zatem jakiś wymóg wynika z prawa bądź norm, wykonawca powinien go ująć w wycenie i zrealizować, a prace wynikające z naruszenia tej zasady nie będą robotami dodatkowymi (koszty zakupu nowej windy, demontażu starej itp. stanowią ryzyko wykonawcy) 14

Dokumentacja projektowa - niezgodna z przepisami/normami (2) Sąd Najwyższy, 11 grudnia 2015 r. ,

Dokumentacja projektowa - niezgodna z przepisami/normami (2) Sąd Najwyższy, 11 grudnia 2015 r. , sygn. III CSK 23/15 [wnioski] § wadliwa dokumentacja projektowa automatyki systemu oddymiania, kwestia natychmiast podniesiona przez wykonawcę, konieczne roboty wykonane ale niezapłacone przez inwestora (11% wyjściowej wartości projektu) § projekt wykonawczy nie obejmował pełnej instalacji oddymiania, wykonawca nie mógł wcześniej przewidzieć, czy będzie ona potrzebna § wykonawca nie mógł odmówić wykonania pełni robót (ze względów bezpieczeństwa) ale ma prawo do dodatkowego wynagrodzenia § nie można przyjąć, że wykonawca spełniał świadczenie wiedząc, że nie jest zobowiązany – wykonawca czuł się zobowiązany do świadczenia ale za dodatkowym wynagrodzeniem 15

Dokumentacja – niepełna lub wadliwa (1) Sąd Apelacyjny Warszawa, 20 stycznia 2016 r. ,

Dokumentacja – niepełna lub wadliwa (1) Sąd Apelacyjny Warszawa, 20 stycznia 2016 r. , VI ACa 1350/15 [wnioski] § ryzyko wynikające z poprawności dokumentacji przedstawionej wykonawcy przez zamawiającego ponosi zamawiający § prace pominięte w dokumentacji i przez to nie objęte ofertą, ale konieczne dla należytego funkcjonowania obiektu, wykonane i odebrane - są pracami dodatkowymi § powyższego nie zmienia wymóg formy pisemnej dla dokonywania uzgodnień co do robót dodatkowych – podstawą roszczeń wykonawcy bezpodstawne wzbogacenie inwestora (a nie podwyższenie wynagrodzenia kosztorysowego na podstawie art. 630 par. 1 KC) 16

Dokumentacja – niepełna lub wadliwa (2) Sąd Apelacyjny w Białymstoku, 3 kwietnia 2015 r.

Dokumentacja – niepełna lub wadliwa (2) Sąd Apelacyjny w Białymstoku, 3 kwietnia 2015 r. , sygn. I ACa 990/14 [wnioski] § obowiązek informacyjny wykonawcy obejmuje również informowanie o nieodpowiednich warunkach gruntowych dla inwestycji polegającej na posadowieniu zbiorników (tj. o wysokim poziomie wód gruntowych) § brak takiej informacji i brnięcie w realizację oznacza, że prace naprawcze (usunięcie wad) nie będą robotami dodatkowymi 17

Dokumentacja – zmiana projektu Wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2017 r. , sygn.

Dokumentacja – zmiana projektu Wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2017 r. , sygn. akt V CSK 481/16 „Wydatki związane z późniejszą zmianą projektu i dodatkowymi pracami spowodowanymi odkryciem nieznanych wcześniej innych zabytków w remontowanym obiekcie powinny obciążać jego właściciela, a nie wykonawcę remontu. To zamawiającego obciążają konsekwencje wynikające z ujawnienia nieznanych wcześniej właściwości tego obiektu, takich jak odkrycie nowych elementów zabytkowych”. Nie każda zmiana projektu uzasadnia stwierdzenie, że zmienił się przedmiot umowy w porównaniu z jego opisem w zamówieniu. Decydujące jest stwierdzenie, że zmiany były przedmiotowo istotne, a więc tak znacząco odbiegały od pierwotnego zamówienia, że mogą wskazywać na wolę ponownegocjowania przez strony jego podstawowych ustaleń. Nie stanowi zmiany przedmiotu umowy taka zmiana projektu budowlanego, która polega na wyeliminowaniu pewnych robót, zastąpieniu jednych robót innymi, lub wykonaniu ich innymi materiałami, jeżeli mieszczą się w zakresie prac pierwotnie określonym. 18

Wykładnia umowy przeciwko jej autorowi 19

Wykładnia umowy przeciwko jej autorowi 19

Wykładnia umowy przeciwko jej autorowi (1) KIO, 13 stycznia 2015 r. , sygn. KIO

Wykładnia umowy przeciwko jej autorowi (1) KIO, 13 stycznia 2015 r. , sygn. KIO 2646/14 § wykonawca obowiązany jest do zrealizowania zamówienia zgodnie z jego zobowiązaniem zawartym w ofercie, a wszelkie niejasności w umowie tłumaczy się na korzyść wykonawcy - to zamawiający jest podmiotem, który opracował treść umowy (zgodnie z zasadą in dubio contra proferentem) § orzecznictwo sądowe wypracowało stanowisko, że jeśli w drodze ogólnych reguł interpretacyjnych nie da się usunąć wątpliwości, to należy rozstrzygnąć je na niekorzyść tej strony, która zredagowała tekst wywołujący wątpliwości, w tym wypadku na niekorzyść zamawiającego 20

Wykładnia umowy przeciwko jej autorowi (2) Sąd Okręgowy w Gdańsku, 10 lipca 2015 r.

Wykładnia umowy przeciwko jej autorowi (2) Sąd Okręgowy w Gdańsku, 10 lipca 2015 r. , sygn. I C 2/15 § orzeczenie w odniesieniu do umowy dotyczącej realizacji zamówienia publicznego § dla oparcia i wyprowadzenia konsekwencji prawnych z postanowień specyfikacji, winny być one jasne i precyzyjne i nie powinny nasuwać wątpliwości interpretacyjnych. Jeżeli zaś takowe się pojawią, w ocenie Sądu winny być one rozstrzygane na korzyść wykonawców, którzy nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji niezastosowania się do niewłaściwie sformułowanych, niejasnych postanowień specyfikacji 21

Wykładnia umowy przeciwko jej autorowi (3) Sąd Najwyższy, 4 czerwca 2013 r. , sygn.

Wykładnia umowy przeciwko jej autorowi (3) Sąd Najwyższy, 4 czerwca 2013 r. , sygn. II PK 293/12 § ryzyko wątpliwości wynikających z niejasnych postanowień umowy, niedających się usunąć w drodze wykładni, powinna ponieść strona, która zredagowała umowę Sąd Najwyższy, 28 lutego 2013 r. , sygn. III CSK 70/12 § wątpliwości interpretacyjne, które nie dają się usunąć w drodze ogólnych dyrektyw wykładni oświadczeń woli, powinny być rozstrzygnięte na niekorzyść strony, która zredagowała tekst wywołujący te wątpliwości (in dubio contra proferentem), ta bowiem strona umowy powinna ponieść ryzyko nie dających się usunąć, w drodze ogólnych dyrektyw wykładni oświadczeń woli, niejasności tekstu umowy, która tekst zredagowała 22

Niewykonanie części umowy a ryczałt 23

Niewykonanie części umowy a ryczałt 23

Niewykonanie części umowy z wynagrodzeniem ryczałtowym Sąd Najwyższy, 25 marca 2015 r. , sygn.

Niewykonanie części umowy z wynagrodzeniem ryczałtowym Sąd Najwyższy, 25 marca 2015 r. , sygn. II CSK 389/14 [wnioski] § możliwość dochodzenia zapłaty ryczałtu jest uzależniona od wykonania robót określonych w umowie § w razie niewykonania całości robót, wynagrodzenie podlega proporcjonalnemu obniżeniu, stosownie do zakresu niewykonanej części, co nie przekreśla ryczałtowego charakteru tego wynagrodzenia § to zamawiający powinien wykazać, że doszło do niewykonania części robót i to, o ile powinno zostać obniżone wynagrodzenie 24

Możliwości podważenia ryczałtu 25

Możliwości podważenia ryczałtu 25

Możliwości podważenia ryczałtu – warunki i skutki zastosowania art. 357 § 1 KC Jeżeli

Możliwości podważenia ryczałtu – warunki i skutki zastosowania art. 357 § 1 KC Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. § nadzwyczajna „zmiana stosunków” (tu kluczowe są elementy słuszności kontraktowej) § powodująca (związek przyczynowy) nadmierną trudność w realizacji umowy lub grożąca nadzwyczajną stratą § wpływu zmiany stosunków na wykonanie zobowiązania strony nie przewidywały § skutek zastosowania: zmiana lub rozwiązanie umowy przez sąd 26

Możliwości podważenia ryczałtu – warunki zastosowania art. 632 § 2 KC do umów o

Możliwości podważenia ryczałtu – warunki zastosowania art. 632 § 2 KC do umów o roboty budowlane Jeżeli jednak wskutek zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć, wykonanie dzieła groziłoby przyjmującemu zamówienie rażącą stratą, sąd może podwyższyć ryczałt lub rozwiązać umowę. § rzeczywista, istotna zmiana stosunków (tu kluczowy jest element ekonomicznej równowagi stron, relacja rozmiaru lub kosztów prac do ryczałtu) § brak możliwości jej przewidzenia § zagrożenia powstania rażącej straty wykonawcy w przypadku utrzymania ryczałtu § związek przyczynowy między zmianą stosunków a rażącą stratą § skutek zastosowania: podwyższenie ryczałtu lub rozwiązanie umowy przez sąd 27

Możliwości podważenia ryczałtu – praktyczne uwarunkowania art. 357 § 1 KC, art. 632 §

Możliwości podważenia ryczałtu – praktyczne uwarunkowania art. 357 § 1 KC, art. 632 § 2 KC (1) Sprawy paliwowo/asfaltowe, SA w Warszawie, 4 lipca 2016 roku, VI ACa 569/15 § (nadzwyczajna) zmiana stosunków: zdarzenia typowo kojarzone z takim pojęciem (wojna, klęski żywiołowe), ale także gwałtowna zmiana cen bądź „ciąg zdarzeń w postaci przemian społecznych, gospodarczych i politycznych” § przykładem takich zmian: bezprecedensowy wzrost cen paliw w latach 2009 -2012, ekstremalny wzrost cen asfaltów w latach 2009 -2012 § kwestia możliwości przewidzenia: teza, że firma budowlana nie jest graczem giełdowym na rynku paliw, wykonawca powinien przewidywać „w rozsądnym zakresie” 28

Możliwości podważenia ryczałtu – praktyczne uwarunkowania art. 357 § 1 KC, art. 632 §

Możliwości podważenia ryczałtu – praktyczne uwarunkowania art. 357 § 1 KC, art. 632 § 2 KC (2) Co jest rażącą stratą? § strata ponadprzeciętna, nieobjęta typowym ryzykiem § nie musi prowadzić do upadłości § ocena w ramach kontraktu (a nie przez odniesienie do całości finansów wykonawcy) § wzrost cen materiałów o ponad 16% ponad inflację w okresie 2 lat po zawarciu kontraktu > może świadczyć o istotnej zmianie stosunków § nie zestawia się kosztów dodatkowych z wartością kontraktu, w obliczeniach należy uwzględnić zysk § kluczowe: jaki poziom zysku zakładał wykonawca składając ofertę, jaki poziom zmian cen przy tym zakładali i jak ma się on do poniesionej ostatecznie straty § teza, że strata na poziomie 1, 24% wartości kontraktu, przy zakładanym zysku na poziomie 1%, byłaby stratą rażącą 29

Możliwości podważenia ryczałtu – precedensowy wyrok SA w Warszawie Sąd Apelacyjny w Warszawie, 6

Możliwości podważenia ryczałtu – precedensowy wyrok SA w Warszawie Sąd Apelacyjny w Warszawie, 6 listopada 2017 roku, VI ACa 1462/13 § Precedensowe orzeczenie sądu § Ekstremalny wzrost cen asfaltu w latach 2009 – 2012 (Euro 2012) § W procesie wykazano, że podwyżki nie były jedynie wynikiem zwiększonego zapotrzebowania na materiały, ale przede wszystkim skutkiem nieprzewidywalnych nawet dla profesjonalnych wykonawców zmian cenowych na rynku ropy oraz kursu USD § „Firma budowlana nie jest graczem giełdowym na rynku paliw” – wykonawca powinien przewidywać „w rozsądnym zakresie” (SA w Warszawie 4 lipca 2016 roku, VI Aca 569/15) 30

Możliwości podważenia ryczałtu – precedensowy wyrok SA w Warszawie Sąd Apelacyjny w Warszawie, 6

Możliwości podważenia ryczałtu – precedensowy wyrok SA w Warszawie Sąd Apelacyjny w Warszawie, 6 listopada 2017 roku, VI ACa 1462/13 § Do tej pory oddalano roszczenia, ponieważ próbowano przyrównać rażącą stratę do ogólnej wartości kontraktu § Tym razem przyrównano rażącą stratę do planowanego zysku wykonawcy – a Sąd uznał taką argumentację § Poprzednie wyroki nie podzielały takiego stanowiska – (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 17 marca 2016 r. I ACa 894/15) 31

Dziękuję za uwagę Jerzy Sawicki Senior Associate jerzy. sawicki@dzp. pl T: +48 22 557

Dziękuję za uwagę Jerzy Sawicki Senior Associate jerzy. [email protected] pl T: +48 22 557 76 81 M: +48 660 440 370 32

Jak nas znaleźć w sieci? Nasze profile w social mediach. www. dzp. pl Blogi

Jak nas znaleźć w sieci? Nasze profile w social mediach. www. dzp. pl Blogi DZP: Life Sciences, IP, Prawo pracy, Podatki, Środowisko, Compliance Linked. In: DZP Linked. In Profile Twitter: DZPLife. Sciences. Team, DZP Compliance Google+: DZP Warszawa, DZP Poznań, DZP Wrocław Facebook: DZP Life Sciences Law Blog, DZP IP Law Blog Youtube: DZP more than law 33

Biuro w Warszawie Rondo ONZ 1 00 -124 Warszawa T + 48 22 557

Biuro w Warszawie Rondo ONZ 1 00 -124 Warszawa T + 48 22 557 76 00 F + 48 22 557 76 01 Biuro w Poznaniu ul. Paderewskiego 8 61 -770 Poznań T + 48 61 642 49 00 F + 48 61 642 49 50 Domański Zakrzewski Palinka sp. k. Biuro we Wrocławiu ul. Gwiaździsta 66 53 -413 Wrocław T + 48 71 712 47 00 F + 48 71 712 47 50