NFLAMATUVAR BAIRSAK HASTALIKLARI Do Dr Ahmet UYGUN GATA

İNFLAMATUVAR BAĞIRSAK HASTALIKLARI Doç. Dr. Ahmet UYGUN GATA Gastroenteroloji B. D.

Ø ÜK ve CH Tanı Ø Gebe ve Emzirenlerde İBH Ø İBH’da Ayırıcı Tanı Ø İBD’da Tedavi Ø İBH’da Takip

TANIM ü İBH genetik olarak duyarlı bir kişide, çeşitli antijenlere ya da çevresel faktörlere karşı abartılı bir immün yanıt ile meydana gelen, nedeni tam olarak bilinmeyen, kronik seyirli, iyilik ve aktivasyon periodları olan bir grup inflamatuvar hastalıktır.

İBH Epidemiyolojisi : ü İlk verilerde ÜK ve CH sanayileşmiş ülkelerde fazla iken, ü 20 Avrupa ülkesinde yapılan çalışmada coğrafi farklılığın azaldığı görülmüştür. Türkiye'de IBH Epidemiyolojisi : ü Ülkemizde 21 merkezin katıldığı 1107 IBH hastası (854 ÜK, 234 CH, 19 indetermine kolit) üzerinde yapılan çalışmadaki sonuçlar: ü ÜK insidansı 4. 4/105 ü CH'nın ise 2. 2/105 tir. ü Kuzey ve Batı Avrupa'dan az, Ortadoğu değerlerine yakındır. ü ÜK erkeklerde, CH kadınlarda daha sıktır. ü ÜK'de distal kolit, CH'da ileokolit daha sık. ü Her iki grupta şehirde oturanlar daha fazladır. ü Her ikisinde de (ÜK'de %22, CH'da %10. 9) amip birlikteliği fazladır.

Yaş ve Cins İBH'da önemli bir faktör müdür? . ü IBH’nın en sık görüldüğü yaş, 15 -25, ikinci sık görülme yaşı 55 -65'tir. ü ÜK erkeklerde CH ise kadınlara daha sık görülmektedir. Ailevi Özelliğin Önemi Nedir ? . ü Her iki hastalık ailevi kümelenme gösterir. ü l. derecede yakınlarında %6 -20 oranında aile öyküsü vardır. ü

ETİYOLOJİ A- Çevresel Faktörler : B- Genetik Faktörler : C- Mikrobiyal Faktörler:

A- Hazırlayıcı Nedenler Olarak Çevresel Faktörler : 1 -Sigara 2 -Apendektomi 3 -Oral kontraseptivler 4 -Diyet a-Rafine şeker b-Yağ asitleri c-Lifli Gıdalar d-Kahve ve Alkol e-Fast Food tipi hazır beslenme f-Tahıl ve Hububatlar g-Diş Macunu 5 -Anne sütü ile beslenme 6 -Yüksek hijyen seviyesi 7 -Yüksek Sosyoekonomik Seviye 8 -NSAİİ’lar 9 -Mevsimsel Değişiklikler 10 -Solak Olma 11 -Stres 12 - İntestinal Permeabilite

B- Genetik Faktörler : ü ÜK ve CH ile çeşitli HLA grupları arasında ilişki vardır. ü Ülkemizde yapılan bîr çalışmada; ü ÜK hastalarında HLA-DRBl*1502 aleli ile pozitif, ü DR B 1*13 aleli ile negatif bir ilişki saptanmış. ü p-ANCA ÜK’in %40 -80'inde, CH'nın %0 -20'sinde(+). ü ASCA ise erişkin CH'nın %60 -70'inde saptanmaktadır.

C- Mikrobiyal Faktörler: ü Bakteriler ü Mikrobiyal Ajanlara Karşı İmmün Reaktivite ü İntestinal Flora ü Fekal Akım ve Bakteriyel Staz ü Mikobakteriler ü Kızamık Virüsü ve Mezenterik Vaskülit

İBH’da PATOGENEZ

Patogenez-1 : ü İBH'nın nedeni mültifaktöryeldir. ü Genetik yatkınlığı olan bir konakta barsak kökenli antijenlere karşı abartılı bir immun yanıt gelişir.

Patogenez-2 : ü Her iki hastalıkta da; üAilevi tutulum, üBazı ırklarda daha fazla görülme, üHLA gruplarıyla ilişki saptanması, üCH ve ÜK’de yapılan genom taramalarında, özellikle CH'da kromozom 16'da, her iki hastalıkta da 3, 7 ve 12'de yatkınlık loküsü bulunması, üBazı kişilerde HLA genleri ve sitokin genlerinde (TNF- , IL-1 ra) polimorfizm saptanması, ü Genetik faktörlerin önemini ortaya koymaktadır.

Patogenez-3 : ü İBH'daki mukozal inflamasyon; bakteryel toksinler ya da bilinmeyen bir antijen tarafından yapılan bir uyarıya cevap olarak gelişen bir seri reaksiyonun sonucudur. ü İnflamatuvar yanıt, bilinmeyen bir patojene karşı geliştirilmiş normal bir yanıt olabileceği gibi bilinen bir ajana verilen sıradışı bir yanıt da olabilir. ü IBH'daki defektlerden biri ve belki de en önemlisi barsak epitel geçirgenliğinin artmasıdır. ü Normalde bu bariyeri geçemeyen antijenler ve proinflamatuvar moleküller barsak epitelini geçerler.

Patogenez- 4 : ü Diğer bir fizyopatolojik mekanizma ; ü Th 1 ve Th 2 lenfositlerinin aktivasyonunda düzensizlik. ü Yada proinflamatuvar ile antiinflamatuvar sitokinler arasındaki dengenin bozulmasıdır. ü Th 1 hücreleri inflamatuvar yanıtta fazla miktarda artan ve bu yanıtın devamlılığını sağlayan sitokinleri (TNF- , İL-1 -2 -6 -8 -12, İNF-gama) üretir. ü Th 2 hücreleri ise inflamasyonu azaltan sitokinleri (İL-4 -10 - 11 -13) üretirler. ü Bunlardan; ü Proinflamatuvar sitokinler iltihabı alevlendirir. ü Anti-inflamatuvar sitokinler ise iltihabı yatıştırır. ü İBH'da sitokinlerin regülasyonunda bozukluk vardır.

Patogenez- 4 : ü Sonuç Olarak, ü İBH genetik yatkınlığı olan bir kişide; üGeçirgenliği artmış olan barsak epitelinden emilen, çeşitli antijenlere karşı uyanan immün yanıt, üÇeşitli kaskadlardan geçer, üÇok sayıda mekanizmayı devreye sokarak amplifiye olur. üHasara yol açmasıdır.

ÜLSERATİF KOLİT

ÜK’de Klinik Bulgu-1 : ü İnsidens ü Prevalans : 6 -12 / 100. 000 : 45 -75 / 100. 000 ü Karın Ağrısı : Defekasyon öncesi sol alt kadran : Kolon tipi çok sık : Komplikasyon dışı nadir : Her zaman mevcut ü Diyare/Konstipasyon ü Ateş ü Rektal Kanama ü Tenezm ü Palpasyonda Kitle ü Safra Taşı ü Böbrek taşı ü Sigmoidoskopi : Sık : Kanser varlığında : Normal sıklıkta : Sıklığında artma : Her zaman patolojik bulgu var.

ÜK’de Klinik Bulgu -2 : ÜK’in yaygınlık ve şiddeti belirlenmelidir: ü %36 -47’i : Pankolit, ü % 15 -88’i : Sol taraflı koliti, ü %25’i : H. fleksuraya kadarki subtotal kolit, ü %10 -18’i : Rektosigmoid kolit, ü %3’ü : Proktit, ü %5 -10 : Backwash ileitis ve subtotal kolit, ü Rektosigmoidlilerin %34'de, ü Sol kolon kolitlilerin ise %70'de pankolit gelişir.

ÜK’de Klinik Bulgu -3 : Klinik Olarak; ü %5 -10’u : Akut fulminan, ü %50 -60’ı : Subakut rekürren, ü %10 -25’i : İntermittan alevlenmelerle karakterli kronik progresyon gösterir.

ÜK’te Truelove – Witts Hastalık İndeksi : 1 - Hafif Olgular : ü Kanlı veya kansız günde 4'ün altında dışkılama, ü Sistemik anormallik yok ü Sedimantasyon hızı normaldir. ü Hafif form rektosigmoidit veya pankolit şeklinde olabilir. ü %54'ünde ilk atak hafif şiddetlidir. 2 - Orta Şiddette Olgular: ü Günde 4 -10 arasında dışkılama ü Minimal sistemik anormallik var. ü %27'sinde ilk atak orta şiddetlidir. 3 -Şiddetli Olgular : ü Günde 10'dan fazla kanlı dışkılama, ü Ateş, taşikardi, anemi var ü Sedimantasyon hızı 30 mm/h'nin üzerindedir. ü %19'unda ilk atak şiddetli başlangıçla ortaya çıkmaktadır.

ÜK’te Rachmilewits Klinik Aktivite İndeksi : Skor : 1 -Haftalık Dışkı Sayısı : < 18 18 -35 36 -60 >60 0 1 2 3 2 - Dışkıda Kanın Bulunması : Yokluğu Azlığı Fazlalığı 0 2 4 3 -Hastanın Genel Semptomatik Durumu : İyi Orta Zayıf Çok Zayıf 0 1 2 3

4 -Karın Ağrısı / Kramp Varlığı : Yokluğu Hafif Orta Şiddetli 0 1 2 3 5 - Kolitle Birlikte Ateş Varlığı : 37 -38 °C > 38 °C 0 3 6 - Ekstra İntestinal Bulguların Varlığı : İritis Erythema Nodosum Arthritis 3 3 3 7 -Labroratuvar Bulguları : Sedimantasyon Hızı > 50 mm / h Sedimantasyon Hızı > 100 mm / h Hemoglobin < 10 g/ 1 1 2 4 Skor 4’e eşit yada altında ise remisyondadır.

ÜK’de Kolona Ait Komplikasyonlar : 1 -Pseudopolipozis %20 2 -Perianal abse, fissür, fistül %15 3 -Toksik Megakolon %4 -11 4 -Striktür %8 -10 5 -Massif Kanama %6 6 -Kanser Gelişimi %6 7 -Perforasyon %2

Toksik Megakolon Kriterleri : 1 -Kolon distansiyonunun radyografık tespiti. 2 -Ateşin 38 derecenin üzerinde olması, 3 -Kalp hızının dk’da 120‘nin üzerinde olması, 4 - BK’nin 10500/mm 3 üzerinde bulunması, 5 -Anemi varlığıdır. ü Bu bulguların en az üçünün varlığına ilaveten; ü Dehidratasyon, ü Elektrolit bozuklukları, ü Mental değişiklikler, ü Hipotansiyon Semptomlardan en az bir tanesinin birlikte bulunması gereklidir.

CROHN HASTALIĞI

Crohn Hastalığında Klinik Bulgular : 1 - Insidens : 2 -4 / 100. 000 2 - Prevalans : 20 -40 / 100. 000 3 - Karın Ağrısı : Defekasyonla azalmayan sağ alt kadran ağrısı 4 - Diyare : İnce bağırsak tipi daha az 5 - Kilo Kaybı : Sıklıkla mevcut 6 - Ateş : Sıklıkla mevcut 7 - Rektal Kanama : Nadir 8 - Palpasyonda Kitle : Sağ alt kadranda sıklıkla 9 - Safra Taşı : Sıklığı artmış 10 - Böbrek Taşı : Sıklığı artmış 11 -Sigmoidoskopi : Çoğunlukla normal

CH için Harvey’in Tanımladığı Basit Klinik Aİ: Parametre Skor 1 -Genel Durum : Çok İyi Orta Kötü Çok Kötü Korkunç 0 1 2 3 4 2 -Abdominal Ağrı : Yok Hafif Orta Ciddi 0 1 2 3 3 -Abdominal Kitle Yok Şüpheli Belirgin ve Duyarlı 0 1 2 3 4 -Komplikasyonlar; Artralji, üveitis, eritema nodozum, aftöz ülserler, pyoderma gangrenozum, anal fissür, fistül ve abse (her biri için 1 puan) 5 ise aktif, <5 ise remisyondadır.

CH’ nın Lokalizasyonuna Göre Özellikleri : 1 - Ağız, dil, özefagus, mide ve duodenum: %4. 2 - İnce barsağa sınırlı tutulum : %30. 3 - İleum ve çekum tutulumu : %40. 4 - Kolonik tutulum : %25. 5 - Peri anal veya anorektal tutulum : %3. ü Kolonik CH’nın ÜK’den ayrımının yapılamadığı %10 vaka indeterminant kolit olarak adlandırılır.

CH’da Lokal Komplikasyonlar : 1 - Obstrüksiyon: 2 - Fistülizasyon: 3 - Perforasyon:

İBH’da Ekstraintestinal Bulgular : üSıklığı %25 -36 arasındadır. ü%25’de birden fazla bulgu birliktedir. üEn sık eklem, göz ve deri bulgularıdır. üTanıdan Önce; üKullanılan ilaçlar, üEnfeksiyonlar, üVaskülitik lezyonlar düşünülmelidir.

1 -İskelet Sistemi Bulguları : ü ü Kolitik Artrit Aksiyel Artropati Hipertrofîk Osteoartropati Osteoporozis – Osteomalasia 2 -Deri ve Mukoza Bulguları : 3 -Göz Bulguları : 4 -Bronkopulmoner Belirtiler : 5 -Pankreas ile ilgili Bozukluklar : 6 -Renal Komplikasyon ve Bulgular : 7 -Tromboembolizm : 8 -Hepatobilier Bulgular : ü ü ü ü ü Primer Sklerozan Kolanjit Perikolanjitis, Kronik aktif hepatit, Siroz , Kolanjiokarsinom, Yağlanma Safra taşı CH’da amiloid, granülom, karaciğer absesi. ÜK’de PBS olguları bildirilmiştir.

Primer Sklerozan Kolanjit : ü ÜK ile PSK arasında sıkı ilişki vardır. ü PSK’lilerin %70'inde ÜK vardır. ü Etyoloji : Belli değildir. ü Genetik ve immünolojik faktörlerin rolü vardır. ü p-ANCA, PSK’de 2/3’de pozitiftir. ü ÜK’lide, sürekli ALPaz yüksekliği alarm bulgusudur. ü Kesin Tanı: ERCP ve KÇ biyopsisi gereklidir. ü % 10 -20 kolanjiokarsinom gelişme riski vardır.

İBH’da Tanı ü Kesin tanı için, spesifik bir test yoktur. ØKlinik ØFizik Muayene ØLaboratuvar ØRadyoloji ØEndoskopik Görünüm ØHistopatolojik Bulgular

İBH’da Klinik : ü Karın ağrısı ü İshal ü Ateş ü Kilo Kaybı ü Rektal Kanama ü Ektra İntestinal bulgular.

Fizik Muayene : ü CH’da : üSağ alt kadranda hassasiyet ve kitle palpe edilebilir. üPerianal hastalık, üAğızda aftöz stomatit, glossit, cheliosis ve eritema nodosum. ü ÜK’de : üHastalığa spesifik FM bulgusu yoktur. üSol alt kadranda hassasiyet bulunabilir.

İBH'daki Laboratuvar : ü Gaita tetkikleri ü Akut Faz Proteinleri ü Eritrosit Sedimantasyon Hızı (ESR) ü Hemoglobin, Hemotokrit, Lökositoz ü Albümin ü Demir, ferritin, transferrin saturasyonu ve faktör 13. ü GGT ve ALPaz yüksekliği ÜK’de SK olasılığını düşündürür. ü Perinükleer Anti-Nötrofil Sitoplazmik Ab (P-ANCA): Ø UK’de %83 (+), CH'da % 5 -25'dir. ü Anti Saccharomyces Cerevisiae Ab. (ASCA): Ø CH’da % 70 - 80 civarındadır.

Radyoloji : ü Düz Karın Grafısi : § Toksik megakolonu § İntestinal obstruksiyonu saptamak için. ü Kontrastlı Tetkikler : § Çift kontrastlı baryumlu kolon tetkiki. § Özefagus Mide Duodenum (ÖMD) grafisi. § İB pasaj grafileri tanı ve yaygınlığı belirlemede. ü Peroral pnömokolon, ü Enteroklizis

ÜK’ki Ba’lu Kolon Grafisindeki Radyolojik Bulgular: Akut Değişiklikler : Kronik Değişiklikler : § Mukozal Granularite Haustral Kayıp § Mukozal Beneklenme Lümen Daralması § Düğme Ülserler Rektal Valflerde kayıp § Haustral Kalınlaşma veya Kayıp § İnflamatuvar Polipler Presakral mesafede artma Backwash İleitis § Sürekli ve çepeçevre saran hastalık Postinflamatuvar Polipler

CH’da Ba’lu Kolon Grafisindeki Radyolojik Bulgular : Erken değişiklikler : Geç Değişiklikler : § Aftöz Ülserler Fissürler § Derin Ülserasyonlar Fistüller § Birleşen Ülserasyonlar Haustra kaybı § Kaldırım Taşı Görünüm Sakkülasyonlar § Asimetrik Tutulum Postinflamatuvar polipler § İnflamatuvar Psödopolipler İntramural abseler § Segmental Tutulum § Skip Lezyonlar Fibrotik striktürler

İBH’ da USG Bulguları : Crohn Hastalığı : Ülseratif Kolit : § Sağ Hipogastrik Bölgededir. Sol Hipogastrik Bölgededir. § Aşırı Duvar Kalınlaşması >7 mm Duvar Kalınlığı < 5 mm § Lümende Daralma § Haustra Kaybı § Fistül ve Stenozlar § Genişlemiş Mezenter Lenf Nodları § Konglemerat Tümör, Abse § Duvar Tabakaları Ayrılamaz Duvar Tabakaları Ayrılabilir

ÜK ve CH’da BT Bulguları : Ülseratif Kolit : Crohn Hastalığı : § Mural Kalınlaşma<1. 5 cm Mural kalınlaşma> 2 cm § Duvar dansitesinin Homojen olmaması Duvar Dansitesi Homojen § İB’da kalınlaşma olmaması İB’da Mural kalınlaşma § Perirektal, presakral yağ dok. da artma Mezenterik Yağdaİncelme § Rektumun "Hedef “şeklinde görülmesi Perianal Hastalık § Adenopati, Abse, Fistül, Sinüs Traktları

ü Magnetik Rezonans tetkikleri (MRI): ü Azalmış peristaltism ü T 1 ve T 2 ağırlıklı sekanslarda sinyal yoğunluğunda artma ü Bağırsak kalınlaşması. ü Sintigrafi : ü Teknesyum 99 m hexamethyl proplene amine oxine (99 m. Tc-HMPAO) sintigrafısi ile akut ÜK lezyonlannın şiddeti ve yaygınlığı için. Rutin kullanılmamaktadır. ü Doku spektroskopisi, ü Laser floresans spektroskopi, ü Elastic scattering spectroscopy, ü Raman spectroscopy

ÜK ve CH’nın Endoskopik Görünümü : Ülseratif Kolit : § Rektum Tutulumu var. Crohn Hastalığı : Rektum Tutulmaz § Vasküler yapıların erken kaybı Aftöz Ülserasyonlar § Yaygın eritem Kaldırım T. Görünümü § Mukozal granülarite ve frajilite Fistüller, frajilite yok. § İnflame mukozada ülserasyon Normal mukozada ülser § Yaygın Tutulum Segmenter tutulum

İBH’ da Histopatolojik Bulgular : Makroskopik Bulgular CH ÜK § § § +++ ++ ++ + + -- -- --- Kalınlaşmış Barsak Duvarı Lümende Daralma Skip Lezyonlar Birbirinden Ayrı Ülserler Birleşen Lineer Ülserler Mikroskopik Bulgular § § § § § Transmural İnflamasyon Submukozal Kalınlaşma, Fibrosis Mukozada Ülserasyon Kript Apsesi Kript Distorsiyonu Kript Atrofisi Goblet Hücrelerinde Azalma Submukozal Lenfoid Folliküller Fokal Granülomlar +++ + +++ -- +++ ++ + +++ --- +++ -- ++ ---

İBH'da Ayırıcı Tanı : Ø İnfeksiyöz kolitler Ø İBH dışındaki uzamış kolitlerle yapılmalıdır.

İBH ile Karışabilen İnfeksiyöz Kolitler : ü Campylobacter jejuni ü Salmonella ü Shigella ü E. Coli ü Yersinia Enterocolitica ü Clostridium Difficile ü Entamoeba Histolytica ü Mycobacterium Tuberculosis ü Neisseria Gonnorhea, Chlamida ü CMV, HSV ü Schistosomiasis

İBH ve İnfeksiyöz Kolit Ayırıcı Tanısı : § § § § § Belirti-Bulgu : Başlangıç Erken Ateş Defekesyon Sayısı Karın Ağrısı Kusma Makroskopik Kan Gaita Kültür Üremesi Relaps Uzamış Tablo Histoloji İnfeksiyöz Kolit Akut Çok sık >12 Sık Nadir Sık Olmaz İBH Sinsi, süregen Nadir <10 Seyrek Nadir Sık Bazen Sık Pleomorfik infiltrasyon Kript distorsiyonu , atrofisi ve apsesi

İBH Dışı Uzamış Kolitler: ü Kollagenez Kolitler ü Lenfositik Kolit ü Soliter Rektum ve Çekum Ülseri ü Diversiyon Koliti ü İskemik Kolitis ü Divertikülitis ü Vaskülite Bağlı Kolitler ü Radyasyon Koliti ü İlaç İlişkili Kolitler

KOLLAGENÖZ KOLİT : ü Klinik : Kronik, sulu ve genellikle gece diaresi, kramp tarzında karın agrısı ile karakterizedir ü İnsidans : Kolon biyopsisinde 300 -500’de 1 görülür ü Otoimmün Hast’lar ve NSAİİ kullanımı ile sıklıkla ilişkilidir. ü Radyoloji ve Endoskopi : Normal. ü Laboratuvar : Normal ü Histopatoloji : Epitel altında 15 -20 mikron kalınlıgında kollagen bant (Tip I ve III) ve polimorfik infiltrasyon vardır. ü Proksimal kolon tutulumu daha fazladır. ü Tedavi : Antidiaretikler, 5 -ASA ve Antibiyotikler cevap alınamazsa KS’ler kullanılır.

LENFOSİTİK KOLİT : ü Klinik : Sulu diare ve kramp tarzı karın agrısı ile karakterizedir ü İnsidans : Kolon biyopsisinde 100’de 1 görülür ü Otoimmün hastalıklar ile ilişki daha sıktır. ü Laboratuvar : ANA pozitif ve Sedim yüksek olabilir. ü Radyoloji ve Endoskopi : Normal. ü Histopatoloji : İntraepitelial lenfosit infiltrasyonu, kript distorsiyonu, ve lamina propriada monosit infiltrasyonu vardır. ü Tedavi : Antidiaretikler, 5 -ASA ve Antibiyotikler cevap alınamazsa KS’ler kullanılır.

İLAÇ İLİŞKİLİ KOLİTLER : 1 - Etki Mekanizması Bilinmeyenler : § Salisilatlar, NSAİİ. § § § Penisillamin Altın Preparatları Metil Dopa 2 - İskemik Etki Yapanlar : § Estrojen, Progesteron § § Vasopressin Ergotamin 3 - Antibiyotikler (Cl. Dif. İlişkili) 4 - Kemoterapötikler § Cytosine arbinoside § § § Cyclophosphamide 5 -FU Methotrexate

Sonuç olarak; ØÖykü ile İBH’dan şüphe edilir. ØLaboratuar, Ø Radyoloji, Ø Endoskopi, Ø Histopatoloji ile, Ø Yaygınlığı, lokalizasyonu, aktivitesi ve şiddeti belirlenir. ØAyırıcı tanı yapılır. Ø Başta enfeksiyöz, amibik kolit ve İBH dışı uzamış kolitler ile. ØUygun tedavi seçimi yapılır.

İBH’da Tedavi :

İBH’da Tedavi Seçenekleri : A- Nutrisyonel Tedavi B- Medikal Tedavi C- Cerrahi Tedavi

A- Nutrisyonel Tedavi : ü Laktoz intoleransı araştırılmalı, ü Eksik nutrientler tamamlanır(Fe, Vit-B 12, FA, Vit. D). ü Perioperatif periyotta TPN ile destek sağlanmalı. ü Balık yağı İBH'da faydalıdır. ü Süt, çiğ sebze ve meyvelerden sakınmalıdır. ü Alkol, kahve, soda, sorbitol içeren ürünler ve baharatlardan kaçınılmalıdır.

B- Medikal Tedavi : I-Nonspesifik Tedavi II-Spesifik Tedavi

I-Nonspesifik Tedavi : ü Antidiaretikler, ü Antispazmotikler ve Analjezikler. ü ÜK’in primer tedavisinde antibiyotiklerin yeri yoktur. ü Ancak; ü Ciddi, fulminan ve toksik megakolonda , ü Perforasyonda, ü Cerrahi girişim öncesi proflaktik olarak ü Refrakter hastalık halinde tedaviye yanıtsız olarak değerlendirilmeden önce antibiyotik tedavisi verilmelidir. ü CH’da geniş spektrumlu ant. ler primer tedavide etkilidir. ü Metronidazole, Ciprofloxacine 1 -3 ay kullanılır.

II- Spesifik Tedavi : 1 - Sülfasalazin : 2 - 5 -ASA Preparatları: 3 - Kortikosteroidler : 4 - İmmünmodülatörler : a- Azathioprine (AZA) ve 6 -Merkaptopürin (6 -MP) : b- Methotrexate (MTX): c- Cyclosporine (Cy. C) : d- FK 506 (Tacrolimus) Fusidic Asit, Rapamicine: 5 -Yeni Tedavi Modaliteleri :

1 - Sülfasalazin : ü Sülfasalazin, sülfapiridin ve 5 -aminosalisilat (5 -ASA)'dan ibarettir. ü Sülfasalazin oral alındıktan sonra yaklaşık %20 -30'u İB’da emilir. ü Kolonda azo redüktaz enzimiyle 5 -ASA ve sulfapiridin'e ayrılır. ü Sulfasalazinin terapötik kısmı 5 -ASA'dır. ü 5 -ASA kolondan hiç emilmeden atılır. ü Kolondan emilen sulfapiridin yan etkilerden sorumludur. ü Sulfasalazinin araşidonik A. Met. ki siklooksijenaz ve 5 -lipooksijenaz yollarını inhibe ederek PG ve LTB 4 sentezini engellerler. ü Günde 2 kez 500 mg ile başlanır, ü 2 -3 günde bir 500 mg artırılarak günde 4 gr'a ulaşılır. ü Gerekiyorsa 6 gr’a çıkılabilir. ü Cevap genellikle 2 -3 hafta içinde ortaya çıkar. ü Remisyon sağlandıktan sonra doz azaltılıp idame ettirilir (2 -4 gr/gün). ü Kompetitif ihibisyondan dolayı folat noksanlığı gelişebilir.

2 - 5 -ASA Preparatları : ü 5 -ASA'ın verilmesiyle, sülfapyridine bağlı yan etkilerden korunulur. üBazı 5 -ASA preparatları İB’da yavaş salınarak özellikle CH’da etkilidir. ü 5 -ASA'ın oral, süpp ve lavman formları var. üSupp. ve lavman formları, distal tip ÜK ve proktitlerde tercih edilmektedir. üOral 5 -ASA dozu ortalama 1. 5 -2. 5 gr/gün'dür. Lavman dozu l -4 gr/gün'dür.

3 - Kortikosteroidler : ü KS’ler, aktif ÜK ve CH’da etkilidir. ü KS’lerin Fosfolipaz A 2’yi inhibe ederek PG ve LT düzeyini azaltırlar. ü İL-1 -2 -4 -5 -6 -8, TNF- ve İCAM-1 gibi adezyon moleküllerini baskılarlar, ü Lökositlerin yapışma, kemotaksis ve fagositoz fonksiyonlarını inhibe ederler. ü Oral KS’ler, hafif-orta vakalarda etkilidirler. ü Aktif hastalıkta 40 -60 mg/gün prednisolon başlanır. Remisyon sağlanınca azaltılarak kesilir (Hf. 5 mg azaltılır). ü İdame tedavide yeri yoktur. ü İV KS’ler veya ACTH ciddi vakalarda kullanılırlar. ü Lavman, distal ve sol taraf tutulumlu ÜK’de kullanılır. ü Budesonide, beclomethasone ve tixocortol pivalate geliştirilmiştir.

4 -a-Azathioprine(AZA)ve 6 -Merkaptopürin (6 -MP): ü AZA ve 6 -MP komozomları parçalayarak ve lenfosit gibi hızlı bölünen hücrelerin proliferasyonunu durdurarak etki ederler. ü T-hücre aktivasyonu ve antijen tanınmasını seçici olarak baskılarlar ve direkt antiinflamatuvar etkileri vardır. ü Steroide dirençli yada bağımlı ÜK’de ve CH'da idame tedavide kullanılırlar. ü Etki etme süresi en az 3 -4 ayı bulur. ü İdame tedavide tercih edilirler. ü Acil klinik tabloların tedavisinde yeri yoktur. ü AZA’nin Kİ süpresyonu, akut pankreatit ve neoplazm gelişimi gibi ciddi yan etkileri vardır. ü AZA dozu 1. 5 -2. 5 mg/kg/gün'dür. ü 6 -MP dozu 1 -1. 5 mg/kg/gün'dür. ü Ortalama kullanım süreleri 1 -2 yıldır.

4 -b- Methotrexate (MTX): ü Bir folat antagonisti olup tetrahidrofolat redüktaz enzimine bağlanıp, hızlı prolifere olan hücrelerin pürin sentezine engel olarak etkisini gösterir. ü CH'da kullanıldığında hastalığın aktivitesini geriletir ve prednizolon ihtiyacını azaltır. ü Bulantı, kramp tarzında ağrı ve teratojenik etkileri vardır. ü Acil tedavide tercih edilmez. ü Klinik cevap 2 -8 hafta arasında alınır.

4 -c- Cyclosporine (Cy. C) : ü Mantardan elde edilen siklik bir polipeptid olan Cy. C IL-2 gen transkripsiyonunu geri dönüşümlü inhibe eder. ü Sitotoksik T-hücrelerinin nükleer transkripsiyon faktörlerini, Bhücrelerinin ve makrofajların aktivitelerini azaltır, sitokinleri, IFN ve IL-4'ü inhibe eder. ü Akut ciddi aktiviteli UK'in tedavisinde İV olarak 4 mg/kg/gün dozunda, en fazla 7 gün süreyle kullanılır. ü Parenteral, oral ve enema formları kullanılmaktadır. ü Etkinliğinin birkaç gün içinde başlaması bir avantajdır. ü Nefrotoksik ve hepatotoksik yan etkiler, dişeti hiperplazisi, lenfoproliferatif hastalığa neden olabilir. ü İV KS’ye cevap vermeyen ciddi vakalarda tercih edilir. ü Refrakter distal tip Ü. K. 'de enema formlarının etkilidir.

5 -Yeni Tedavi Modaliteleri : a- Kısa zincirli YA (acetate, propionate, butyrate)enemaları. b- Eicosapentaenoic Asit (Balık Yağı) c- Picotamide, Ridogrel d- Gamma globülin e- İnterferon alfa f- Antioksidanlar g- Nikotin h- Heparin i- Probiotikler j- Anti-TNF antikorları (infliximab) k- Rekombinant antiinflamatuvar sitokinler l- İL-1, İL-12, İL-16 ve İL-18 reseptör antagonistleri m- Antitüberküloz tedavi n-Diğerleri (hiperbarik oksijen tedavisi, alfa-4 -integrin antikorları, ICAM-1 antikorları G-CSF )

İBH’da İdame Tedavi : ü Hafif aktivasyonlularda bu süre bir senedir. ü Aktivasyonu zor kontrol altına alınan veya çok sık tekrarlayanlarda idame tedavisi hayat boyudur. ü Sulfasalazine 2 g/gün olup 4 g/gün'e kadar çıkabilir. ü Mesalamin'in 1. 5 -2 g/gün, ü Azathioprine 1. 5 -2. 5 mg/gün verilebilir. ü Kortikosteroidler idamede kullanılmamalıdır.

Gebelerde ve Emzirenlerde Tedavi : Ø Hamilelikte endikasyon var ise: ü Güvenli bir şekilde: Oral ve topikal mesalamine, Sulfasalazine, Ampiciline, Sefalosporinler kullanılabilir. ü Muhtemel güvenli olanlar : Kortikosteroidler, Azotiopurine, 6 -Merkaptopurin, Siklosporine, Metronidazole, Ciprofloksasin’dir. ü Kontrendike olanlar : Tetrasiklin, Methotreksat’dir. Ø Emzirenlerde endikasyon var ise: ü Güvenli bir şekilde: Oral mesalamine, Sulfasalazine ve KS. ü Muhtemel güvenli olanlar : Topikal mesalamine’dir. ü Kontrendike olanlar : Azatiopurine, 6 -Merkaptopurine, Metronidazole, Siprofloksasine, Metotreksat, Siklosporine’dir.

III- Cerrahi Tedavi : 1 - Preoperatif Hazırlık 2 - Cerrahi İçin Endikasyonların Tespiti üNüks oranının yüksek oluşundan dolayı CH'da cerrahinin yeri sınırlıdır.

1 - Preoperatif Hazırlık : ü Operasyondan önce medikal durum optimize edilmelidir. ü Anemi, su-elektrolit, asid-baz denge bozuklukları ve malnütrisyon tedavi edilmelidir. ü ÜK’de sklerozan kolanjit eşlik edebileceğinden karaciğer rezervi iyi değerlendirilmelidir. ü İS ajanlar, salozopirin ve türevleri kesilir. ü Sadece steroidlere devam edilir. ü Ameliyat öncesi bağırsak temizliği çok iyi yapılmalıdır ve antibiyoterapi uygulanmalıdır. ü Tromboembolik venöz ve arteriel komplikasyon riski artmış olduğundan, profîlaktik olarak düşük doz heparin tedavisi uygulanmalıdır.

2 - Cerrahi İçin Endikasyonlar : a-Ülseratif Kolit : ü Steroide refrakter ve Steroide bağımlı hastalık. ü Maksimal tedaviye rağmen, semptomların giderek ağırlaşması veya yeni komplikasyonların ortaya çıkması ü Kolonda displazi yada kanser saptanması. ü Medikal tedaviye cevapsız fulminan vakalar, toksik megakolon, durdurulamayan kanamalar, obstrüksiyon ve perforasyon. ü ÜK primer olarak kolonu tuttuğundan, ana prensip kolonun tamamen çıkartılmasıdır. ü Özellikle sfinkter koruyucu operasyonlar cazip hale gelmiştir.

b-Crohn's Hastalığı : ü Tanıdan itibaren 10 yıl içinde %60’ı, cerrahiye maruz kalmaktadır. ü Rezeksiyonlardan sonraki 10 yıl içinde nüks %50, ü 15 yıl sonra %75'dir. Cerrahi İçin Endikasyonlar : ü Rekurrent intestinal obstrüksiyonlar ü Perforasyon, fistül ve abse gelişimi ü Persistan veya durdurulamayan massif hemorajiler ü Medikal tedaviye cevapsızlık ve kronik debilite ü Toksik megakolon (medikal tedaviye cevapsız) ü Kanser gelişimi

IBH'da Tedavi Stratejileri :

A- Ülseratif Kolit : 1 - Proktitis’te Tedavi : ü Ana tedavi 5 -ASA supp. dır. ü Her gece 500 mg mesalamine supp. veya 4 gr enama ile başlanır. ü İdamede 5 -ASA supp. gün aşırı yada 3 günde 1 gece kullanılır. ü Rektal 5 -ASA etkisiz ise steroid enamalar kullanılır. ü 5 -ASA’ın rektal formu ile kombine kullanılmalıdır. ü Topikal tedavinin başarısız olduğu yada tahammülsüz olduğu vakalarda oral 5 -ASA veya oral steroid ile kombine kullanılır. ü İlaveten, sükralfate enema, tripotasyum bizmut enemaları ve lidokaine jel vaka bildirimleri şeklinde kullanılmış ve yararlı etkileri görülmüştür.

2 - Distal – Sol Taraf Kolitisinde Tedavi : ü Hafif-orta vakada 5 -ASA ya da hidrokortizon enemalarla başlanır. ü Remisyonu idame ettirmede 5 -ASA tercih edilir. ü Tedaviye geceleri 4 gr 5 -ASA enema ile başlanır ü Cevap vermezse, sabaha 5 -ASA ya da steroid enema ilave edilir. ü Remisyon sağlanırsa doz azaltılarak tedavi gün aşırı yada 3 günde bir tekrarlanarak idameye geçilir. ü Topikal tedaviye cevap yoksa oral 5 -ASA preparatları başlanır. ü Oral ve topikal tedavi kombine de edilebilir. ü Yukarıdaki tedavilere cevap alınmazsa oral prednisolon başlanır, remisyon sağlanınca azaltılarak kesilir. ü İlaveten nikotin enemalar, kısa zincirli yağ asitleride kullanılabilir.

3 - Ülseratif Pankolit: ü Oral sulfosalazine veya 5 -ASA’dan birisi başlanır. ü Oral ve topikal tedavi ile başarısız olmuşsa yüksek doz KS (40 -60 mg/gün prednizolon) ilave edilir. ü İdame tedavide KS’ler kullanılmazlar. ü İdame tedavide 5 -ASA kullanılır. ü İdame dozu kesin değildir. ü Remisyonu sağlanan doz idamede devam edilir. ü İlaveten nikotin transdermal patcleri, heparin ve probiyotikler kullanılabilir.

4 -Ciddi veya Fulminan Kolit : ü Böyle vakalar acilen hospitalize edilmelidir. ü Tedavide esas; yatak istirahati, nütrisyonel tedavi ve parenteral streoidlerdir. ü 8 saatte bir 100 mg hidrokortizon veya 12 saatte bir 30 mg prednizolon veya 8 saatte bir 16 -20 mg metilprednisolon verilir (devamlı infuzyon daha etkilidir). ü Bu tür hastalan medikal tedaviye refrakter olarak kabul etmeden önce geniş spektrumlu antibiyotikler denenmelidir (ör. 3. kuşak sefalosporin + metronidazol). ü 72 saatte tedaviye cevap vermeyen fulminan vakalarda cerrahi konsültasyon istenmelidir.

5 - Refrakter veya Kronik Aktif Kolit: ü Kolon tutulumunun genişliği dikkate alınmaksızın, klasik tedavi ile yanıt alınamayan (steroide dirençli) veya devamlı yüksek doz steroid kullanılması gereken (steroide bağımlı) vakalardır. ü Bu tür hastalar için klasik tedavilerin yanı sıra; balık yağı, bazı oral antibiyotikler (ciprofloksasin), nicotine patch, heparin, probiyotikler ve İS’ler (CYC, AZA, 6 MP, MTX) faydalı olabilir. ü Son çare kolektomidir.

B-Crohn's Hastalığı : 1 - Oral Crohn Hastalığı : ü Agrılı lezyonlarda lidokain pastil veya lezyon içine steroid injeksiyonu kullanılabilir. ü Topikal olarak özel formda hazırlanmış hidrokortizon ve sukralfat etkili olabilir. ü Topikal tedavi başarısız olursa sistemik steroid ve azotiopurin tekli veya kombine kullanılabilir. ü Ayrıca topikal takrolimus ve oral talidomid refrakter oral Crohn’da etkili bulunmuştur.

2 - Gastroduodenal Crohn’s Hastalığı : ü Gastroduodenal CH'da proton pompa inhibitörleri, H-2 reseptör antagonistleri veya sukralfat kullanılır. ü Mesalazin faydalı olabilir. ü Çoğunlukla prednisone gerekmekte ve etkili olmaktadır. ü Steroide cevap vermeyenlerde İS tedavi uygulanır. ü Plorik veya duodenal darlıklarda endoskopik balon dilatasyonu kullanılabilir. ü Massif kanama, gastrik çıkış obstüriksiyonu ve gastrik fistül durumunda cerrahi gerekir.

3 - Aktif İleitis : ü Oral 5 -ASA ile başlanır. ü Sülfasalazin etkili değildir. ü İleal tutulumluda, akkiz laktaz noksanlığı sıklıkla gelişir. ü 5 -ASA’a cevap yoksa KS’den önce Antb. ler verilmeli. ü 5 -ASA ve Antb. başarısız ise KS ve infliximab (Remicade) kullanılmalıdır. ü Hızlı cevap için budesonide tercih edilmelidir. ü Yaygın ve agresiv hastalık durumunda AZA veya 6 -MP düşünülmelidir. ü İlk basamak tedavilerine cevap vermeyen hastalarda son çare cerrahi müdahaledir.

4 -İleokolit ve Kolit : ü Sülfasalazin yada 5 -ASA ile başlanır. ü 3 -4 hf’da cevap yoksa Ant. başlanır. ü Cevap yok yada semptomlar ciddi ise KS başlanır. ü KS birlikte 5 -ASA ve Ant. le devam edilir. ü Ciddi semptomlu veya toksik tabloda hospitalizasyon şarttır. 5 -Refrakter Hastalık : ü Steroide dirençli ya da bağımlı vakalardır. ü Bunlarda İS’ler, infliximab verilir. ü Buna rağmen semptomların devam ederse kronik düşük doz steroid tedavisi ya da TPN yada elemental-polimerik diyet faydalı olabilir.

6 - Perineal Hastalık ve Fistüller : ü CH’nın 1/3'ünde perineal abse ve fıstül gelişir. ü Cerrahiye uygun olmayanlarda tedaviye 10 mg/kg/gün metronidazol başlanır. ü Nüks sık oldugundan uzun süreli düşük doz ile tedaviye devam edilir. ü Ciproflaxacin ve metronidazole kombine başlanabilir. ü Bunlar başarısız ise İS yada cerrahi gerekir. ü KS ve 5 -ASA fıstül tedavisinde faydalı değildir. ü İnfliximab fıstül tedavisinde iyi sonuçlar vermektedir ü Ayrıca fibrin glue injeksiyonu kullanılabilir.

7 - Postoperatif Rekürrens : ü Operasyon sonrası yıllık rekürrens %10 -15 dir. ü Nüks, CH’da total kolektomi yapılanlarda daha düşüktür. ü Sülfasalazin ve KS’ler nüksü önlemede etkisizdirler. ü Nükslerin tedavisi, hastalığın klasik tedavisi gibidir. ü Postoperatif rekurrens'in önlenmesinde klasik tedavi yanında metranidazol 10 -20 mg/kg dozda 2 -3 sene kullanılmış ve başarılı olmuştur.

İBH’da Takip Nasıl Olmalı?

İBH’da TAKİP PRENSİPLERİ ÜK’te displazi / karsinom gelişim risk faktörleri: 1 -Artmış hastalık süresi (>/= 8 yıl). 2 -Hastalığın yayılımı (pankolitte daha yüksek). 3 -Primer sklerozan kolanjit varlığı. 4 -Sporadik kolorektal kanser yönünden aile öyküsü. 5 -Striktürlerin varlığı. Striktürler kanser varlığı yönünde uyarıcı olmalıdır. CH’da karsinom gelişim risk faktörleri: 1 - Hastalığın süresi. 2 - Risk altındaki mukozanın yaygınlığı. 3 - Küçük yaşta başlamış olması. 4 - >45 yaş olması.

DİSPLAZİ: ü Epitelde sınırlı neoplazidir. ü Beraberinde ilerlemiş bir karsinomla olabilir. ü Low-grade displazi (LGD), ü High-grade displazi (HGD). ü ÜK’e bağlı kolorektal CA’da %50 HGD veya LGD görülmüştür.

Kitle Lezyonları: ü Displazi takibinde majör sorun psödopolipler arasında kalan ve karsinom içeren kitle lezyonlarıdır. ü DALM (dysplasia –associated lesion or mass). ü %40’da malignansi ile birliktedir. ü Bu lezyonun varlığı kolektomiyi zorunlu kılar.

Kronik Kolitte Displazi Takibi: ü ü ü ü ü Takibe başlama zamanı 8. yıl (risk %2) olmalı. Dramatik semptom değişikliğine karşı uyanık olunmalı. 8 yıldan önce de kanser gelişme riski vardır. İlk tanı konulduğunda hastalığın gerçek süresi tam olarak bilinemez. 20 yılı aşan hastalıkta risk %8, 30 yıl sonra % 18’dir. 8 yıldan sonra birer yıl arayla yapılan ardışık kolonoskopide displazi yoksa takip 20. yıla kadar 3 yılda bire çıkarılabilir. 20. yıldan sonra takipler yılda bire indirilmelidir. Başlangıçta displazi negatif ise, sonrasında displazi gelişme hızı çok düşüktür. Biyopside şüpheli displazi varsa takip sıklığı 6 ay-1 yıl olmalı.

ü 64 biyopside displazi yada kanser %95 saptanabilir. ü 34 biyopside bu oran %90’dır. ü İdeali biyopsilerin remisyonda iken alınmasıdır. ü Yada inflamasyonun en az olduğu bölge seçilmelidir. ü Kolitli bölgede adenoma benzeri kitleye rastlanırsa hasta genç ise kolektomi, yaşlı ise takip önerilir. ü Kolonoskopi ya da baryumlu grafide striktür saptanırsa neoplazi olarak düşünülmelidir. ü Özellikle hastalığın süresi 20 yıldan fazla ise biyopsi ile malignensi dışlanmamışsa yada kolonoskopla ötesine geçilemiyorsa takip yerine kolektomi önerilir.