NEUROPSYCHIATRIC YRD DO DR LATFE UTA AKHAN Beyaz

NEUROPSYCHIATRIC YRD. DOÇ. DR. LATİFE UTAŞ AKHAN

Beyaz Tabaka Axon Gri Tabaka Gövde Dentrit

Cerebrum beynin en büyük kısmıdır ve serebral hemisfer denen iki kısımdan oluşur. Serebral hemisfer santral sinir sisteminin, serebral korteks, limbik sistem ve bazal gangliayı içeren en büyük kısmıdır.

Serebral hemisfer %70’ten fazla nöron içermektedir ve duyma ve görme gibi fonksiyonlardan sorumludur. Birçok insanda bir hemisfer baskındır ve dil konusundan sorumludur. Sol hemisfer, insanların yaklaşık %95’inde baskındır. Bazı ender vakarlarda karışık baskınlıkta hemisferleri olan insanlara rastlanmakta fakat böyle bir durumda bir tarafın örneğin (konuşma) dil ile baskınken diğer tarafın yazı yazmak gibi motor fonksiyonlarla ilgilendiği görülmektedir.

Serebral korteks her iki hemisferin gri tabakasının yüzünü kaplayan ince bir tabakadır. Serebral korteks bizi insan yapan davranışlarımızdan sorumludur. Beynin bu kısmı duygular, dil, düşünme, istemli motor hareketler ve algıdan sorumludur.

Her lob aynı tarzda çalışsa da hepsinin fonksiyonları farklıdır. Psikiyatrik bozukluğu olan bireylerin birçok semptomu bu loblardan birinin ya da birkaçının rahatsızlığı ile anlaşılabilir.

Normal Fonksiyonu v Motor fonksiyonları programlama ve yapma v Yüksek düşünce süreci (Planlama, soyuta yatkınlık, deneme yanılma öğrenimi ve karar verme) v Entelektüel anlayış v Yargılama v Duyguları dışa vurma Beyin Fonksiyonundaki Değişikliklerin Semptomları v v v Dokunmada değişiklik Dil üretiminde değişiklik Motor fonksiyonda değişme İtici davranış Bozulmuş karar verme yetisi Somut düşünme…

Normal Fonksiyonu v Öncelikli olarak görme ve her iki gözden bilgi almaktan sorumludur v Renkleri algılama v Objelerin isimlerini algılama v Hareket eden objeleri izleme Beyin Fonksiyonundaki Değişikliklerin Semptomları v Görsel halüsinasyonlar v Aleksi (Yazı okuyamama)

Bazal ganglia yürüme gibi fonksiyonları açıklar. Yürürken hareketin oluşabilmesi için kas fonksiyonlarını düzenler. Davranışları düzenlemede ve öğrenmede de yeri vardır. Bir kişinin hayatında çok yer eden ve iyi öğrenilen aktiviteler otomatik bir hale gelir. Yürümek, yemek, araba kullanmak gibi kompleks motor aktiviteleri öyle otomatikleşir ki, kişi bunları yaparken düşünmek zorunda değildir. Bu lobunda hasar olanların hafıza, dil kayıpları, demansı olanların kompleks hareketlerinden sorunları olması ile açıklanabilir. Bu alandaki değişiklikler ayrıca şizofreni gibi bazı mental hastalıkların bir semptomu olarak garip çağrışımlar ya da kaybedilmiş veya mantıksız çağrışımlar görülmesi ile de açıklanabilir. Bazal ganglia fonksiyonlarındaki değişiklikler, mental bozuklukların tedavisinde kullanılan ilaçların sonucu olarak da görülebilir. Örneğin, eski nöroleptik antipsikotik ilaçların (Thorazine, Haldol) yan etkileri olarak hipertoni görülebilir.

İçgüdüler, ihtiyaçlar, duygular limbik sistem ya da limbik lob denen, beyinin en derin yapılarının fonksiyonları arasındadır. Sıklıkla bir sistem olarak adlandırılır, çünkü fonksiyonları onun çoklu yapılarının koordinasyonu ile ilgilidir.

Emosyonel durumları ve olaylara karşı verilen duygusal tepkileri düzenler. Amigdala kızgınlık, agresyon, sevgi ve sosyal durumlarda rahatlık gibi sık karşılan duygular üzerinde etkilidir. Beyinin koklama ile ilgili bölgeleri ile direkt bağlantıdadır. Limbik sistemin emosyonel düzenleme ilgili fonksiyonu amigdalaya bağlanan koklama hissi yolları ile ilişkilidir. Seksüel uyanış ve agresyon gibi ilkel davranışlar da amigdalanın fonksiyonlarındandır. Limbik sistemin bu bölgesi bipolar bozuklukların biyolojik etyolojisini açıklamak için araştırmacıların ilgisini çekmektedir. Bazı araştırmacıların amigdaladaki hızlı nöron ateşlemelerinin bipolar bozuklukların tipik semptomlarının gelişiminde etkili oldukları konusunda hipotezleri vardır.

Koklama dışında periferik sinir sisteminden santral sinir sistemine kadar olan duyuları düzenler. Kritik fonksiyonu kortekse fazla yüklenme olmasını önlemek için gelen bilgileri süzmesidir. En önemli verileri duygular, mod ve hafızadır.

Uyku, vücut ısısı, acıkma, seks gibi en temel insan fonksiyonlarını düzenlemekte rol alır. Bu yapının disfonksiyonu birçok mental bozukluğa neden olur. Tat ve uyku problemleri, depresif hastalarda mevsimsel mod değişiklikleri, mevsimsel efektif bozukluklar, vücut ısısı dengeleme problemleri, şizofrenili hastalarda (yazın kışlık mont giymeleri gibi) görülür ve bu durumdan hipotalamik düzensizlik anlaşılabilir.

Hippocampus talamusun altında, her iki temporal lobun kıvrımları içinde yer alır. Amigdala ve hipotalamus ile direkt bağlantıları vardır. Anıların saklaması ve duyguların görüntülenmesi arasındaki kesişmede yer alır. Hippocampus hafızada ilişkili olan, bizi güldüren ya da ağlatan bir olayı hatırlamamızı sağlar. Hafızaları geri alma, birleştirme, şifreleme ve düzeltmede büyük rol oynar.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ TEDAVİLER PSİKOFARMAKOLOJİ VE DİĞER YÖNTEMLER Yrd. Doç Dr. Latife Utaş Akhan

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ ELEKTRO KONVÜLSİF TEDAVİ (EKT)

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ ELEKTRO KONVÜLSİF TEDAVİ (EKT)

Peki EKT Başlangıcında Psikoaktif İlaçlar Kesilmeli Midir? ü Lityumla birlikte EKT kullanıldığında artmış nörotoksisiteye neden olabilir. ü Benzodiyazepinler ve antikonvülsanlar nöbet geçirmeyi zorlaştırırlar. Bu nedenle bu ilaçlar azaltılmalı ya da kesilmelidir. ü Bazı antidepresanlar EKT ile birlikte kullanıldığında kardiyak irritabiliteyi arttırırlar. ü Antipisikotik ilaçlar nöbet eşiğini düşürürler ve EKT ile kombine edildiğinde daha fazla toksisitiye neden olabilirler.

EKT’NİN ENDİKASYONLARI q q Majör depresyon Mani Şizofreni Diğer durumlar: • Ölümcül katatoni • Parkinsonhastalığı • Nöroleptik maling sendrom

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ EKT’NİN KONTRENDİKASYONLARI SİSTEM BULGU VE BELİRTİ GÜVENLİ EKT İÇİN MUHTEMEL MÜDAHALELER Kardiyovasküler üİskemik kalp hastalığı üTaşikardi üHipertansiyon üİşlem Pulmoner üReflü, cerrahi öykü, aspirasyona yatkınlık yaratan herşey üEntübasyon Ortopedik üYakın üDaha Nörolojik üKafa zamanda kırık içi lezyon üNöbet bozuklukları öncesi beta bloker verilerek kalp hızını yavaşlatma üKalp basıncını EKT öncesi ve esnasında azaltma yüksek dozda kas gevşetici kullanmak üNöroloji ve beyin cerrahi konstültasyonu ( işlem esnasında KİBAS’ın artıp artmayacağına dair)

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ EKT UYGULAMASI ÖNCESİNDE YAPILMASI GEREKENLER EKT UYGULAMASI ESNASINDA EKT UYGULAMASI SONRASI YAPILMASI GEREKENLER 1 - Yaşam bulguları kontrol edilir. 1 - Hasta sırtüstü yatırılır. 2 - GIS sekresyonu denetlemek için uygulamadan yarım saat önce kas içine 0, 5 mg. Atropin uygulanır. 2 - 3 - Hastanın kullandığı; antidepresan, antipsikopatik, sedatif, hipnotik, antikanvülsan ilaçlar EKT uygulamasından 1 gün önce kesilir. (Organik Beyin Sendromu riski nedeniyle) 4 - LİTYUM, EKT uygulamasından birkaç gün önce kesilir. Çıkık olmaması için eklemler desteklenir. 3 - Bilinç kaybı, tonik/klonik dönem süresi gözlenir. (Tonik Dönem 10 sn. Klonik Dönem siyonoz-kas gevşemesi - hırıltılı solunum 1 dk. sürer. ) 1 Hasta yan yatırılır, 5 sn. derin koma sonrası 5 -10 dk. içinde giderek bilinçlendirilmesi beklenir. 2 - Konfüzyon döneminde ajitasyon olasılığı ve hastanın kazalardan korunması için hastanın yanında beklenir. 3 - Hastanın kan basıncı 15 dakikada bir ölçülür. 4 - Hasta konfüzyondan açılırken adı ile seslenilir. 5 - 5 - Acil müdahale gereçleri hazır bulundurulur. (Laringoskop, airway, O 2 tüpü, ambu, maske) 6 - Dişlerin arasına sıkıştırmak üzere tampon hazırlanır 7 - Boynunun altına koymak için yastık hazırlanır Karnını doyurması sağlanır. 6 - Sigarasını dikkatsiz içebilir. Yangına karşı dikkatli olunmalıdır. 7 - Mahremiyetinin korunmasına özen gösterilir.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ BİR EKT MERKEZİNDE BULUNMASI GEREKEN TIBBİ CİHAZLAR: v v v v v Elektrokonvülsüyon cihazı Anestezi cihazı Cerrahi aspirasyon Defibrilatör Laringoskop seti Entübasyon tüpleri Airwayler Ambu Aspirasyon sondaları Lüzumlu acil ilaçlar EKT Merkezinde çalışan ekip, anestezi uzmanı, anestezi teknisyeni, hemşireden oluşmaktadır.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ EKT UYGULAMASI İÇİN YÜKSEK RİSKLİ GRUPLAR § Beyin tümörü, M. S. S. Enfeksiyonları, KİBAS’ı arttıran durumları olan hastalar § Yakın geçmişte MI geçirmiş hastalar § Orta Düzeyde Riskli Gruplar § Kronik solunum güçlüğü, akut mide ülseri vb. § Kardiyovasküler hastalıklar ( HT, anevrizma, aritmi) § Gebelik risk değildir, uygulanabilir.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ EKT’NİN KOMPLİKASYONLARI GÜNÜMÜZDEKİ DURUM • 1 -6 ayda düzelen bellek zayıflığı Hayvanlarla yapılan EKT incelemelerinde nöron hasarı görülmemiştir. (görüntüleme çalışmalarında ) EKT olan hastaların otopsilerinde yapılan incelemelerde MSS hasarı görülmemiştir. • Kırık çıkıklar, kas kopmaları Günümüzde büyük ölçüde ortadan kalkmıştır. • Mortalite oranı 2 -4/ 100. 000’dir. Risk KVC hastalığı olanlarda artar. EKT’den hemen sonra görülen ölümlerin 2/3’si kardiyovasküler nedenlere bağlıdır. • Apnenin uzaması EKT’ye uygun olarak hazırlanmış ortamda acil müdahale yapılabilmektedir.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ EKT’ NİN UYGULANIŞI: Hastanın temporallerine doymuş tuzlu su eriğine batırılmış, sıkılmış gazlı bezler yerleştirilerek elektrotlar buralara yerleştirilir. Akım verilir. Tonik-Klonik kasılmalardan, hırıltılı solunum ve koma dönemine geçilir. Hastanın başı yan tarafa çevrilir ve salyaları silinir.

EKT’DE OPTİMAL TEDAVİ SAYISI NEDİR? § Majör depresyon için 5 -10 tedavi sayısına (genelde haftada 3 kez) hastaların tam cevap verdiği bildirilmiştir. eğer nöbet süreleri tedavi için yetersiz kalıyorsa; 1 - Hastanın nöbet eşiğini yükselten ilaçları kullanmadığından emin olunmalıdır. 2 - Anestezik ilacın dozu ve tipi ayarlanmalıdır.

EKT İÇİN ONAM ALINMASI ( YASAL VE ETİK İLKELER) EKT tıbbın ve psikiyatrinin en tartışmalı tedavi yöntemlerinden biridir. Tedavi edilen kişinin tedaviyle ortaya çıkan korkutucu ve acı çeker görüntüsü nedeniyle toplumda ve bazı tıp çevreleri ile medyada “kötü muamele” olarak algılanabilmekte ve sunulabilmektedir. Psikiyatrik hastalıklarda mental durum etkilenmesine rağmen hasta birey; § EKT’nin riskleri ve yararları konusunda bilgilendirilmiş olmalıdır. § Hasta bilgilendirilmiş onam veremiyorsa hemşire vasisinden onay almalıdır.

EKT’DE ANESTEZİ YAKLAŞIMI: EKT İÇİN GENEL ANESTEZİ UYGULAMASINDAN ŞUNLAR BEKLENMEKTEDİR: 1 - Hastaların uygulanan tedavinin farkında olmamaları 2 - Fiziksel hasarı önlemek için nöbetin motor etkilerini modifiye etmek 3 - Nöbet süresini kısaltmadan hızlı derlenme ve minimal yan etkiyi sağlamak 4 - Hava yolu kontrolü ve kardiyovasküler moniterizasyonun yeterliliğinin sağlanması. Amerikan Psikiyatri Birliği (APA) “ güvenilir ve kabul edilebilir” bir EKT uygulaması için anestezi, kas gevşetici ve oksijen desteği koşullarını koymaktadır.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ RUHSAL BOZUKLUKLARDA SAĞALTIM (TEDAVİ) GENEL İLKELER: v İlaç ve somatik yöntemler uygulanan hastaların hepsine hastayı ve ailesini içine alan terapötik ve sosyal yaklaşımlar gereklidir. v Tedaviye başlamadan önce hastanın ruhsal ve fiziki yönden tam bir değerlendirmesi yapılmalıdır. v Tüm tedavi ekibi (hemşire, hekim, hastabakıcılar, sosyal hizmet uzmanı, psikolog) hasta ve yakınları iletişim kurmak zorundadır.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ v Çalışma ortamının düzeni, temizliği, teknolojik olanakları, iletişim olanakları hasta-hemşire (ve tüm tedavi ekibi) ilişkilerini ve tanı ve tedaviyi etkiler. v Ruhsal bozuklukların tedavisi uzun zaman alır. Hastayı iyileştirmek için sabırsız bir tutuma kapılmamak, çaresizlik ve karamsarlığa düşmemek gerekir. v Hastaların çoğu ilaçlarla ilgili açıklamaları kolayca unuturlar. Bir kağıda okunaklı şekilde ilacın kullanımını yazmak gerekir. Toplumumuzda bu büyük gereksinimdir. v Hastaların yalnız hastalığını değil, sağlıklı yönlerini uyum ve başetme güçlerini iyi tanıyarak, bu yönlerinin harekete geçirilmesi iyileşme sürecine büyük katkı sağlar.

TANIMLAR: YOKSUNLUK: Bir ilacı tekrar kullanımından sonra kişide görülen belirtiler ve ilacın kesilmesinden sonra oluşan fizyolojik etkidir. Aynı zamanda “kesilme sendromu” olarak da adlandırılır. JENERİK AD: Bir iacın ticari adıdır. NÖROTRANSMİTTER: Bir nöron kimyasal ya da fiziksel olarak uyarıldığında nöronun aşağısına hareket potansiyeli olan bir dalga gönderir. Bu elektriksel iletiler sinir hücresi boyunca ilerler ve ileti nöronun sonuna geldiğinde nörotransmitterler denilen kimyasal birleşimlerin üretimi ve salgılanması için uyarır.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ İLAÇ TEDAVİLERİ

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ PSİKOFARMAKOLOJİ DE BEYİNDEKİ HANGİ MADDELERİN EKSİKLİĞİ HANGİ BOZUKLUKLARI İŞARET EDER ? Nörotransmitter Disfonksiyon Mental Bozukluk Dopamin Artması Şizofreni Serotonin Azalması Depresyon Norepinefrin Azalması Depresyon Asetilkolin Azalması Alzheimer

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ ANTİPSİKOTİKLER ENDİKASYONLARI Antipisikotiklerin çoğu nörolojik yan etkileri olduğundan dolayı bunlar “nöroleptikler” olarak tanınır. Çoğu kez nöroleptik kavramı antipisikotik ile eş anlam taşımaktadır. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Şizofrenik bozukluklar Şizofreni benzeri psikotik bozukluklar (şizoaffektif bozukluk gibi) Akut psikozlar Mani nöbetleri Sanrılı ( paranoid) bozukluklar Psikotik belirti gösteren depresyonlar Bunama ve deliryumda görülen psikotik belirtiler Çocukluk psikozları İnatçı bulantı ve kusmalar Dirençli ağrılar !!! Antipsikotikler; içe kapanma, apati (kayıtsızlık) ve kişilerarası ilişkilerdeki güçlükleri gideremezler. Bunlar için psikoterapi gerekebilir.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ HANGİ BELİRTİLERİN AZALMA/YOK OLMASINA ETKİ EDER? v v v v HALÜSİNASYON SANRILI PARANOYA SALDIRGANLIK AJİTASYON İNSOMNİA KATATONİ HİPERAKTİVİTE ÖZBAKIMDA AZALMA

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU ANTİPSİKOTİKLERİN KONTRENDİKASYONLARI üİLAÇ ALERJİSİ üAĞIR ENFEKSİYONLAR üKALP YETMEZLİĞİ üHİPERTANSİYON PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ YAN ETKİLERİ üBULANTI üKUSMA üBAŞDÖNMESİ üMSS DEPRESYONU KULLANIM UYARILARI üBAĞIMLILIK YAPMAZLAR üYAĞDA VE DOKUDA UZUN SÜRE TUTULDUKLARINDAN TAM ATILIMLARI İÇİN HAFTALAR/ AYLAR GEREKEBİLİR üMSS DEPRESYONUNDAN DOLAYI HIZLI HAREKET, İNCE EL BECERİLERİGEREKTİREN İŞLERDE ÇALIŞTIRILMAMALI; ARAÇ KULLANMAMALIDIRLAR.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ BENZODİYAZEPİNLER ENDİKASYONLARI 1. 2. 3. 4. 5. Uykusuzluk Anksiyete bozuklukları Bipolar 1 bozukluk Nöbetler ( Rivotril antikonvülsan özelliklere sahiptir) Akatizi YAN ETKİLERİ v Uykululuk ( alkol ve diğer sedatif maddelerle alındığında belirgin uykululuk yapar). v Bağımlılık ve kesilme sendromu (yorgunluk, tremor, uykusuzluk, zayıflık) v Seksüel Disfonksiyon

HALİÇÜNİVERSİTESİ HALİÇ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ BENZODİYAZEPİN İLAÇLAR İLAÇ ORTALAMA DOZ(MG) EFEKTİF YARI ÖMÜR Klordiazepoksid ( LİBRUİM) 10 - 100 UZUN Diazepam (DİAZEM) 2. 5 - 40 UZUN Oksazepam (SEREPAX) 15 - 120 KISA Klorezepat (TRANXİLENE) 15 - 60 UZUN Alprazolam (XANAX) 0. 75 - 4 KISA İLE ORTA Klonezapam (RİVOTRİL) 0. 5 - 4 ORTA İLE UZUN Lorezepam (ATİVAN) 0. 5 - 6 KISA İLE ORTA

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ ANTİDEPRESANLAR ETKİ MEKANİZMASI: Serotonin geri alımını bloke ederek etki etmektedirler. Özellikle SSRI’lar günlük dozun on katına olan miktarının akut alımı sonucu bile hayatı tehdit eden toksik etkilere neden olmazlar. Bundan dolayı intihar riski taşıyan hastalarda güvenle kullanılabilir. ENDİKASYONLARI 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. Majör depresif bozukluk Bipolar depresyon Panik bozukluk Sosyal anksiyete bozukluğu Genelleşmiş anksiyete bozukluğu Posttravmatik stres bozukluğu Obsessif kompulsif bozukluk Bulimia nevroza Uykusuzluk Enürezis Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu Psikotik özellikleri olan depresyon Uygun süre: 4 - 6 haftayı içermelidir. tedavi başlangıcında 2 -3 hafta sonra yanıt alınamamasıseyrin tatmin edici olamayacağını gösterir. bu nedenle farklı sınıftan bir antidepresan verilebilir. hastalar 2 veya daha fazla hafta önemli bir düzelme hissetmeyebilirler.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ YAN ETKİLERİ v Seksüel disfonksiyon v Gastrointestinal yan etkiler v MSS yan etkileri: paroksetin ve essitalopram ile daha az olur. Emosyonel küntleşme kronik SSRI kullanımı ile ortaya çıkan sık bir yanetkidir. v Endokrin ve allerjik reaksiyonlar

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ Depresyon Serotonin Norepinefrin Hangi ilaç?

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ SSRI’LAR VE SNRI’LAR İki büyük antidepresan sınıfı -tricyclic ve SSRI ajanlarıseratonin ve norepinefrin seviyelerinde göre etki bakımından ayrılmaktadırlar. Bu da fluoxetine ya da paroxetine gibi spesifik olarak seratonini etkileyen bazı ilaçların kimi hastalarda iyi sonuç verirken kimi hastalarda sonuç vermemesini açıklar.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ ANTİDEPRESAN İLAÇLAR SINIF/ JENERİK İSİM SSRI 10 -60 50 -200 10 -50 100 -300 20 -40 10 -20 FLUOKSETİN SERTRALİN PAROKSETİN FLUVOKSEMİN SİTOLOPRAM ESSİTALOPRAM SNRI 75 -375 100 -200 30 -60 EFEXOR MİLNASİPRAN DULOKSETİN TRİAZİLOPİRİDİN DESYREL AMİNOKETONLAR BUPROPİON NOREPİNEFRİN GERİ ALIM İNHİBİTÖRLERİ REBOKSETİN a 2 RESEPTÖR REMERON TOLVON OLAĞAN GÜNLÜK DOZ ANTAGONİSTLERİ 150 -600 150 -450 4 -10 15 -45 30 -60

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ ANTİDEPRESAN İLAÇLAR SINIF/ JENERİK İSİM TETRASİKLİK AMOKSAPİN TRİSİKLİK ANTİDEPRESANLAR LAROXYL TOFRANİL ANAFRANİL DOKSAPİN OLAĞAN GÜNLÜK DOZ 200 -600 75 -300 200 -250 75 -300

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ BAŞKA PSİKOTROP İLAÇLAR PROPRANOLOL: Taşikardi ve diğer fizyolojik belirtiler üzerinde etkilidirler. En yaygın Propranolol DİDERAL’DİR. Yaygın olarak anksiyete tedavisinde kullanılır. Panik atakların sıklık ve şiddetini azaltabilmekte, toplum içinde konuşma ve benzeri durumlarda stresin oluşturduğu sıkıntıyı yatıştırabilmektedir. BETA BLOKERLER: Sıkıntı bozukluklarında bedensel bulguları maskeleyerek rahatlama sağlayabilmektedirler. Hipertansiyon anjina ve bazı kardiyak aritmiler ve migren tedavisinde kullanılırlar. ANTİHİSTAMİNİKLER: Sıkıntı ve bu nedenlerle oluşmuş cilt belirtilerinde faydalı olan ilaçlardır. Psikiyatride sık kullanılanları: ATARAX, anti parkinson etkileri nedeniyle BENADRYL, uyku bozukluklarında kullanılan UNİSOM, inhibe kadın ve erkek orgazmında faydalı olabilen SİPRAKTİN’dir. Bağımlılık yapmazlar. Yaygın yan etkileri hipotansiyon, sedasyon ve başdönmesidir.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ LİTYUM TUZU ( LİTHURİL, LİTİNAT)( ANTİMANİK BİR İLAÇTIR) FARMAKOLOJİK ETKİLERİ: I. III. IV. Beyinde noradrenalin ve dopamn salınımını bloke eder. Beynin bazı bölgelerinde ( hipokampus) serotonin salınımını artırabilir. Nöronlarda katakolamin geri alınımını artırabilir. Mg, Na, K, Ca gibi başka iyonların dağılımını değiştirebilir. KULLANIM ALANLARI: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Mani nöbetlerinin sağaltımı Bipolar duygulanım bozukluğunda koruyucu tedavi olarak Yineleyici çökkünlüklerde koruyucu tedavi Şizoaffektif bozukluklarda nöroleptiklerle brlikte Direçli depresyonda antidepresanla birlikte Şizofrenide nöroleptiklerle Ağır saldırgan davranışlarda suç işleme eğilimi gösteren kişilerde YAN ETKİLERİ: 1. 2. 3. 4. 5. Bulantı, ellerde hafif tremor, polidipsi, poliüri Yaygın guatr ve hafif hipotiroidi gelişebilir. Kan şekerinin hafif yükselmesine neden olabilir Ağızda metalik tat bırakma, midede ekşime ve yanma Kiloda artış

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ LİTYUM TEDAVİSİ ALAN HASTADA HEMŞİRENİN ROLÜ v Lityum alacak hastanın ilacın yarar ve riskleri konusunda eğitilmeli v İlaç yemekten sonra verilmeli v İlaç aldıktan sonra yan etkileri gözlenmeli v Diyetindeki tuz azaltılmalı (istenmeyen yan etkileri arttırır. ) v 3 lt. günde sıvı alımı sağlanmalı v Aşırı egzersizden kaçınmalı v Kan düzeyi kontrolü zamanında yapılmalı v Beklenmedik semptomlarda hekime haber verilmeli v Lityum alan anne bebeğini emzirmemeli v Yapılanlar hemşire notuna kaydedilmeli

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ LİTYUM ZEHİRLENMESİ 2 m. Eg/lt ve daha yüksek dozda lityum alımı ile toksisite belirtileri görülür. Bunlar: v v v Tremor Başdönmesi Halsizlik Uykulu hal Konuşmanın bozulması Kulak çınlaması Bulanık görme Bulantı- kusma Ateş Koma Ölüm

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ PSİKOTERAPİLER Kişinin uyumunu bozan davranışları gidermek, içgörü geliştirmek ya da semptomu ortadan kaldırmak amacıyla, normal ve patolojik gelişim kuramları temel alınarak uygulanan; terapist ile hastanın sözlü iletişimlerine ve dinamik bir ilişki içinde etkileşimlerine dayanan, değişim oluşturmayı amaçlayan psikiyatrik bir tedavi yöntemidir. Bazı bozukluklar için (Örn: yeme bozukluğu) ilk tedavi seçeneği olarak görülmektedir. İlaç tedavisi ile birbirini tamamlayan bir yöntemdir.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ PSİKOTERAPİNİN AVANTAJLARI ü Yatış süresini, gereksiz yere hekime başvurmayı, gereksiz tetkikleri azaltır. ü Uzun dönemde sağlık harcamalarını azaltır. ü Kişinin yaşam kalitesini arttırır. ü İlaç tedavisi ile birlikte uygulandığında hastalığın nükslerini önlemede daha başarılı olur. ü Psikoterapiden yarar görenlerde görmeyenlere oranla intihar girişiminin daha az olduğu bildirilmiştir.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ PSİKANALİTİK KAVRAM VE TEKNİKLER BİLİNÇ ÖNCESİ: Bilinç alanımızda olmadığı halde dikkatimizi yönelttiğimizde anımsayabileceğimiz bilgiler BİLİNÇ DIŞI: Kabul edilemez duygu ve dürtülerin bastırılarak unutulduğu ve bilincin dışında depolandığı alan. Genelde dil sürçmeleri ve rüyalarda ortaya çıkar. Eş seçimi iş seçimi tesadüfen değil bilinçdışı gereksinimlerden ortaya çıkar. SERBEST ÇAĞRIŞIM: Nedenli kabul edilemez, saçma gözükürse gözüksün, hastanın aklına gelen düşünceleri sansür koymaksızın terapistine açıklamasıdır. DÜŞLERİN YORUMLANMASI: Dinamik psikoterapide düşlerin günlük olayların bilinçdışını uyarması sonucunda oluştuğu; ve bilinçdışına giden bir yol olduğu kabul edilir. Hasta sorunun sanatsal bir anlatımla simgeler ve çarpıtmalarla sahneye koymaktadır.

HALİÇ ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRELİK YÜKSEK OKULU PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ Oyun Terapileri : Duygusal yönden hırpalanmış çocukların duygularını rahat, sıcak bir atmosferde oyuncakları ile oynayarak ifade etmelerini sağlar. Aile Terapisi : Amaç aile bireylerinin yanlış tutumlarını değiştirmek, aile içinde verimli ilişkiler geliştirebilmektir. Davranış Terapileri : Davranış düzeltmeye yönelir. Fobi, panik, opsesif-kompulsif nevrozlarda etkilidir. Danışmanlık : Hastayı değiştirmekten çok özel bir sorununa yönelir. Örn: Evlilik danışmanı, okul danışmanı.