Navoiy shahar 12 davlat ixtisoslashtirilgan umumtalim maktab matematika

Navoiy shahar 12 – davlat ixtisoslashtirilgan umumta’lim maktab matematika – informatika fani o’qituvchisi To’xtayev Quvonch Hamroqulovichning 7 “F” sinfida o’tkaziladigan Mavzu: Yigindining va ayirmaning kvadrati

Kelajakda O’zbekiston yuksak darajada taraqqiy etgan iqtisodi bilangina emas, balki bilimdon, ma’naviy jihatdan yetuk farzandlari bilan ham jahonni qoyil qilishi lozim. I. A. Karimov

Darsning texnologik xaritasi REJA: Tashkiliy qism O’tilgan mavzuni takrorlash. 1. Yangi mavzuning bayoni. 2. Mavzuni mustahkamlash. 3. O’quvchilarni baholash. 4. Uyga vazifa berish.

Darsning maqsadi: n n n a) O’quvchilarga Yig’indining va ayirmaning kvadrati formulalarini o’rgatib mavzu yuzasidan misollar yechishga o’rgatish b) O’quvchilarni qo’shimcha adabiyotlardan foydalanishga da’vat etish, faol bo’lishga o’rgatish. d)O’quvchilarning bilim, malaka va ko’nikmasini rivojlantirish. Darsning turi: Yangi bilim beruvchi. Darsning metodi: “Aqliy hujum” Darsning vositasi: Darslik, tarqatmalar, buklit.

O’tilgan mavzuni takrorlashda sinf o’quvchilari ikki guruhga bo’linadilar. Guruh sardorlariga quyidagi krossvordlar beriladi.

Guruhdagi o’quvchilar quyidagi savollarga javob beradilar. n n n n n Bir had nimaga aytiladi. Ko’p had deb nimaga aytiladi. Birhadning stanadart shakli deb nimaga aytiladi. Ko’phadning standart shakli deb nimaga aytiladi. O’xshash hadlarni ixchamlash deganda nimani tushunasiz Ko’phadni birhadga ko’paytirish deganda nimani tushunasiz ko’phadni ko’phadga ko’paytirish deganda nimani tushunasiz Birhadni birhadaga bo’lish ko’phadni birthadga bo’lish

Guruhdagi o’quvchilar quyidagi savollarga javob beradilar. n n n m soning kavadrati a sonining kubi c va 3 sonlarining yig’indisining kvadrati c va 3 sonlar kvadratlarining yig’indisi n va m sonlar ayirmasining kvadarati n va m sonlar kvadaratlarining ayirmasi n va m sonlar ayirmasining kubi va b sonlar kublarining ayirmasi Kubning qirrasi k sm ga teng. Uning sirt yuzi formulasi Kubning qirrasi k sm ga teng. Uning hajmi formulasi bir litr necha ditsimetr kub

n n n n n 1. Bo’luvchilari soni ikkitadan ortiq bo’lgan sonlar qanday sonlar deyiladi? 2. Bir xil maxrajli kasrlarni qo’shish qoidasini ayting. 3. Aralash sonlar qanday qismlarda iborat. 4. O’zaro teskari sonlar deb nimaga aytiladi? 5. Noldan kichik sonlarni ayting. 6. -2 ga qarama-qarshi son. 7. 15 ga teskari son. 8. Masshtab nima? 9. Tub son deb nimaga aytiladi? 10. 8 ga bo’linish qoidasini ayting.

Yangi mavzu bayoni: Ikkita butun sondan son o’qida o’ngroqda joylashgani katta bo’ladi. Ikkita butun sondan butun sonlar qatorida o’ngroqda turgani katta bo’ladi. n n n O’rta Osiyo xalqlari madaniyatini o’rta asrlarda dunyo madaniyatining oldingi qatoriga olib chiqqan buyuk mutafakkirlardan biri Abu Ali ibn Sinoning matematikaga oid ishlarida sonlarni kvadrat va kubga ko’tarish amallari o’rganilgan. Abu Ali Husayn ibn Abdulloh ibn Sino (6. 08. 980 – 18. 06. 1037) faylasuf- tabiatshunos, tabib, matematik, shoir, Buxoroga yaqin Afshona qishlog’ida tug’ilgan. Asosiy asarlari: “Tib qonunlari”, “Ashshifo”, “Najot” “

n n n Ishorat va tanbih”, “Donishnoma” va “Urjuz”. Bulardan “Ashshifo” va “Donishnoma”da matematikaga bag’ishlangan maxsus bo’limlari bor. “Donishnoma” (1030 - 1032 ) Isfahon shahrida yozilgan bo’lib, geometrik mazmunli materiali planimetriya va stereometriyaga bag’ishlangan. “Ashshifo”asarida matematikaga oid “Qisqartirilgan Yevklid”, “Qisqartirilgan Al’magest”, “Sonlar fani”, “Musiqa fani” deb atalgan bo’limlari bo’lib, sonlar haqidagi ta’limot, geometrik aksiomatikani takomillashtirishga harakat qilgan.

n n n Ikkita son yig’indisining kvadrati ni qaraymiz. Ko’phadni ko’phadga ko’paytirish qoidasidan foydalanib, hosil qilamiz:

n n Ikki son yig’indisining kvadrati birinchi son kvadrati, qo’shuv birinchi son bilan ikkinchi son ko’paytmasining ikkilangani , qo’shuv ikkinchi son kvadratiga teng.

Ikki son ayirmasining kvadrati birinchi son kvadrati, ayiruv birinchi son bilan ikkinchi son ko’paytmasining ikkilangani , qo’shuv ikkinchi son kvadratiga teng.

Yig’indi yoki ayirmaning kvadrati formulalari qisqa ko’paytirish formulalari deyiladi va ba’zi hollarda hisoblashlarni soddalashtirish uchun qo’llaniladi:

Ikkita son yig’indisining va ayirmasining kubi quyidagicha topiladi:

Yig’indining kubi va ayirmaning kubi ham qisqa ko’paytirish formulalari deyiladi. .

n n n O’tilgan mavzuni o’quvchilar “Zig - zag” usulida mustahkamlaydilar. Dars yakuni: O’quvchilar bilimini baholash Uyga vazifa: 109 bet, 361 -364 misollar.

n n n Aql tarozisida tortib ko’rilmagan har qanday bilim asossizdir. Ibn Sino