NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DRAVEN ZAVOD ZA

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Mereweto na inflacijata i inflacijata od perspektiva na monetarnata politika Biljana Davidovska-Stojanova, NBRM M-r Ana Mitreska, NBRM Sne`ana [ipovi}, DZS Maj 2007

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Zna~eweto i aktuelnosta na problematikata w Inflacijata pretstavuva: n n klu~en ekonomski indikator i zna~aen input za presmetka na realnite indikatori osnova za donesuvawe ekonomski odluki biten indikator za sporedba na performansite na ekonomijata so drugite zemji vo svetot zna~aen input vo kreiraweto na makroekonomskite politiki w Gre{kite vo mereweto na inflacijata stanuvaat proporcionalno pogolemi, vo uslovi na relativno niski stapki na inflacija w Inicirawe na debata za ova va`no, no sî u{te nedovolno istra`uvano podra~je

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Koncepcija na trudot w Inflacijata od perspektiva na monetarnata politika w Mereweto na inflacijata vo Makedonija-prakti~ni aspekti, problemi, predizvici w Strukturna analiza na makedonskiot inflaciski indeks w Alternativni merki na inflacijata (bazi~na inflacija) w HICP vo evrozonata i indeksot na tro{oci na `ivot vo Makedonija w Percepirana i o~ekuvana inflacija

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Inflacijata od perspektiva na monetarnata politika w Inflacijata e indikator za ocenka na cenovnata stabilnost w Nositelite na monetarnata politika treba da go poznavaat na~inot na utvrduvawe na inflacijata i da gi imaat predvid potencijalnite problemi i gre{ki vo mereweto w Problemite vo mereweto na inflacijata mo`at da ja iskrivat slikata za vistinskata promena na op{toto nivo na cenite vo ekonomijata n adekvatno merewe vo funkcija na donesuvawe pravilni monetarni odluki w Generalen konsenzus vo razli~ni studii: statistikata na inflacijata pravi sistematsko precenuvawe na vistinskata stapka na inflacija

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Inflacijata od perspektiva na monetarnata politika

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Inflacijata od perspektiva na monetarnata politika Svesnost za potencijalnite problemi Empiriski istra`uvawa za nivno kvantificirawe Pogolema upotrebliva vrednost na podatokot za inflacijata Adekvatni monetarni odluki

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Strukturna analiza na inflaciskiot indeks vo Makedonija w Promeni vo ponderaciskata struktura Potrebi na naselenie Naviki na naselenie Standard na naselenie Ceni na proizvodi i uslugi Struktura na potro{uva~kata Struktura na inflaciskiot indeks

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Strukturna analiza na inflaciskiot indeks vo Makedonija w Promeni vo ponderaciskata struktura

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Strukturna analiza na inflaciskiot indeks vo Makedonija w Glavni determinanti na inflacijata: ishrana, domuvawe i soobra}ajni sredstva i uslugi

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Strukturna analiza na inflaciskiot indeks vo Makedonija w Ishrana n Prose~no u~estvo od 42% n Odraz na nizok `ivoten standard na naselenieto n Trend na namaluvawe n Varijabilnost na mese~na osnova poradi cenite na zemjodelskite proizvodi: l koeficient na korelacija: 0, 84 (1996 -2006)

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Strukturna analiza na inflaciskiot indeks vo Makedonija

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Strukturna analiza na inflaciskiot indeks vo Makedonija w Domuvawe n Prose~no u~estvo od okolu 20% n Tro{oci za stan, greewe i osvetluvawe, poku}nina n Dominantna stavka: greewe i osvetluvawe (2/3 elek. energijastabilna komponenta) n Nisko u~estvo na rentata

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Strukturna analiza na inflaciskiot indeks vo Makedonija w Soobra}ajni sredstva i uslugi n Prose~no u~estvo od okolu 11% n Ceni na avtomobili i nivno odr`uvawe, goriva i masla, soobra}ajni, po{tenskotelekomunikaciski (1/3), ugostitelski i administrativni uslugi n Trend na porast pod vlijanie na raste~ki trend kaj svetski ceni na nafta i doma{ni ceni na telekomunikaciski uslugi

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Strukturna analiza na inflaciskiot indeks vo Makedonija w Administrirani ceni: n n Celosno (direktno od vladata) Delumno (odobrenie od vladata ili od regulatorno telo) w Specifi~en karakter na promenite w Vo Makedonija cenite glavno se formiraat slobodno w Aktuelni re`imi na kontrola na ceni kaj nas: n Re`im na soglasnost l n vodosnabduvawe, otpadni vodi, smet, pogrebalni, po{tenski, aerodromski uslugi, prevoz so `eleznica- u~estvo od 1, 5% vo 2006 Re`im na regulirani ceni (tela: RKE, AEK) l l energija: u~estvo od 10, 5% vo 2006 telekomunikacii: u~estvo od 2, 7% vo 2006 w Vkupno u~estvo na administriranite ceni: 14, 7% vo 2006

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Bazi~na stapka na inflacija w Koncept razvien za potrebite na monetarnata politika- alternativna merka w Ja odrazuva stabilnata, postojana komponenta na inflacijata (cenoven trend) w Na~ini na presmetka: statisti~ki metodi i ekonometriski modeli w Presmetka na bazi~nata inflacija vo Makedonija: n n DZS NBRM (od krajot na 2004) Metod na nulti ponder Razli~ni presmetki

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Bazi~na stapka na inflacija - presmetki na DZS

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Bazi~na stapka na inflacija-NBRM w Od krajot na 2004 w Se isklu~uvaat cenite na hranata i energijata (pribli`no 1/2 od indeksot) w Se koristi COICOP klasifikacijata

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Bazi~na stapka na inflacija-DZS w Nov pristap od 2005: se eliminiraat samo najvarijabilnite stavki od kategorijata ishrana, administrativno reguliranite ceni, naftenite derivati i elektri~nata energija (25% od indeksot)

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Konvergencijata kon EU i inflacijata w Zabrzuvawe na procesot na realna konvergencija kon EU n n Porast na dohodot Promena na potro{uva~ki preferenci i promeni vo strukturata na indeksot Porast na u~estvoto na uslugite (vo uslovi na porast na nivnite ceni) Potencijalen inflatoren pritisok w Ednostavna simulacija: reponderirawe na doma{niot indeks so ponderite na HICP na 5 zemji ~lenki na EU (Germanija, Grcija, Francija, Italija i Holandija) n Efekt: stesuvawe na jazot me|u doma{nata i stranskata inflacija

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Konvergencijata kon EU i inflacijata

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Percepirana i o~ekuvana inflacija w Percepirana inflacija: subjektivna percepcija na cenovnite promeni kaj javnosta w O~ekuvana inflacija: subjektivna ocenka za dvi`eweto na cenite vo naredniot period w Povisokite percepcii za inflacijata se osnova za pozitivni inflaciski o~ekuvawa (o~ekuvawa za porast na inflacijata) w Od po~etok na 2006, NBRM sledej}i gi sovremenite trendovi vo vodeweto na monetarnata politika, sproveduva Anketa za inflaciskite o~ekuvawa na subjektite vo Makedonija, na kvartalna osnova n soliden indikator za idnite dvi`ea na inflacijata

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Inflaciski o~ekuvawa vo Makedonija

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Иndeks na potro{uva~ki ceni Consumer Price Index (CPI) w w w делумен индикатор мерка на потрошува~ка inflacija согласно намената мо`е да се дизајнира врз принцип на n n COGI (“cost-of-goods” index) COLI (“cost-of-living” index)

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Mereweto na inflacijata vo Makedonija DZS presmetuva dva vida indeksi na ceni: n Indeks na cenite na malo n Indeks na tro{ocite na `ivotot мerka za potro{uva~ka inflacija (CPI) l иndeks na fiksna potro{uva~ka ko{nica (COGI) l ne gi sledi promenite vo `ivotniot standard l

DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA Структура на Индексот на трошоци на `ивот, 2007 година Nacionalna nomenklatura Ponder struktura, % Vkupno 100. 0 Hrana Klasifikacija COICOP Vkupno 35. 9 Hrana i bezalkoholni pijalaci Ponder struktura, % 100. 0 37. 3 Tutun i pijalaci 5. 5 Alkoholni pijalaci i tutun 4. 0 Obleka i obuvki 7. 7 Obleka i obuvki 7. 6 Domuvawe 15. 2 Domuvawe, voda, elektrika i drugi goriva 12. 1 Higiena i zdravje 8. 6 Poku}nina, mebel, odr`uvawe na poku}nina Kultura i razonoda 6. 1 Zdravje 3. 4 Soobra}aj 9. 1 Soobra}ajni sredstva i uslugi 15. 9 5 Ugostitelski uslugi 4. 9 Komunikacii 6. 4 Ostanati uslugi 0. 3 Rekreacija i kultura 4. 3 - Obrazovanie 0. 8 - Hoteli i restorani 4. 9 - Ostanati stoki i uslugi 5. 1

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Merewe na inflacijata vo Makedonija w Можни ризици за квалитетот на индексот n n n n избор на репрезентативен примерок вклучување на новите значајни proizvodi i uslugi ревизија на критичните пондери tretman na sezonski proizvodi избор на субститут razlika vo kvalitetot na proizvodi ( quality adjustment) te{ko merlivi (nemerlivi) uslugi

NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA Prakti~en primer za prilagoduvawe na kvalitetetot Patni ispravi, specifikacija Obrazec mart april денари 1000 1500 Taksa 500 Barawe 50 50 - vklu~ena 1550 2050 75 - Vkupno 1625 2050 Indeks pred korekcijata 100. 0 132. 3 Indeks po korekcijata 100. 0 126. 2 Fotografija Vkupno Korekcija na cena poradi fotografijata

DR@AVEN ZAVOD ZA STATISTIKA NARODNA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA Mereweto na inflacijata vo Makedonija w Prakti~en primer za problemi povrzani so te{ko merlivite uslugi: Period Model na tarifirawe Ден. Cena za presmetkovna edinica Mese~en indeks Razgovor od 1. 15 min Vkupno denari Indeks na usluga Razgovor od 2. 15 min Vkupno denari Indeks na usluga t 1 min. 1 1 101. 0 2 tarifi 2 151. 5 3 tarifi 3 129. 9 t -1 20 sek. 0. 33 0. 99 100. 0 4 tarifi 1. 32 100. 0 7 tarifi 2. 31 100. 0