NARKOMANIJA POROK ILI BOLEST DEFINICIJA NARKOMANIJE n n

NARKOMANIJA POROK ILI BOLEST ć

DEFINICIJA NARKOMANIJE n n n ZAVISNOST OD DROGA je stanje periodične ili trajne intoksikacije koje je izazvano ponovljenim uzimanjem prirodne ili vještačke droge. O zavisnosti govorimo kada postoje određene psihičke a i često fizičke promjene koje su rezultat djelovanja droge na organizam. Kada se droga svakodnevno unosi razvija se TOLERANCIJA koja tjera zavisnika da uzima sve veće količine droge da bi izbjegao apstinencijalnu krizu. Postoje dvije vrste zavisnosti a to su : 1. FIZIČKA ZAVISNOST (apstinencijalni sindrom nastaje kada se prekine uzimanje droge). 2. PSIHIČKA ZAVISNOST (nju izazivaju sve vrste droge)

KARAKTERISTIKE ZAVISNOSTI n n n Zavisnost karakteriše snažna želja i potreba za nabavljanjem i uzimanjem droge, tendencija povećanja količine uzete droge, fizička i psihička zavisnost, štetne zdravstvene posljedice i poremećaji u društvenom i profesionalnom funkcionisanju. Upotreba droge može biti : 1. Medicinska 2. Nemedicinska (kada počinje kao eksperimentisanje ali završava kao zavisnost)

VRSTE NARKOTIČKIH SREDSTAVA 1. Depresori CNS q opijum i njegovi prirodni i sintetički derivati (morfin i kodein , heroin, metadon i heptanon) q sedativno-hipnotičke supstance q analgetici (trodon, valoron ) q organski rastvarači , ljepila , petrolej, benzin , neke boje i lakovi 2. Stimulansi CNS q amfetamin i kokain (primarno djeluju na CNS) q nikotin, kofein (djeluju na simpatički nervni sistem) 3. Halucinogeni (LSD, fenciklidin, akineton, artane, parkopan) 4. Kanabinoidi (marihuana i hašiš)

ETIOLOGIJA NARKOMANIJE Socijalni faktori: n -Kulturni i društveni stavovi (u zemljama Dalekog istoka dozvoljena je upotreba marihuane i opijuma dok Japan, Tajvan i Singapur to strogo zabranjuju) n -porodični odnosi (razorene porodice sa devijantnim ponašanjem i psihopatologijom). Porodica narkomana je obično emotivno izmjenjena i deficitarna. n -u današnje vrijeme po sociološkom stanovništvu je došlo do promjena vrednosnih sistema i dinamike savremene porodice. Roditelji su sve više materijalni a sve manje emotivni i moralni oslonac svojoj djeci.

Biološki faktori: n U biološkom smislu narkomanija pripada afektivnim poremećajima jer se u moždanim strukturama događaju slične biohemijske promjene kao kod depresije. n Kod povremene upotrebe opijata manifestan je pad sinteze serotonina i endorfina i porast dopamina. n Kod hronične upotrebe je evidentan pad sinteze endorfina i enkefalina, pad dopamina i serotonina. n Smatra se da su osobe sa endorfinskim deficitom predisponirane za nastanak i razvoj zavisnosti.

Depresori CNS 1. OPIJUM I NJEGOVI DERIVATI n n n To je najrasprostranjenija vrsta zavisnosti. Opijum se dobija se iz mliječnog soka koji se cijedi i zgušnjava na vazduhu poslije sazrijevanja nezrelih čahura maka. Depresori inače proizvode veselost, pospanost, manjak koncentracije. Heroin pored gore navedenog učinka u početku daje osjećaj toplote sigurnosti, svemoći, otklanja brige i strahove i to traje nekih 5 -6 sati nakon intravenskog uzimanja poslije čega nastaje depresija. Apstinencijalni sindrom nastaje unutar osam sati nakon posljednjeg uzimanja narkotika (intravenski, ušmrkavanje, pušenje, tablete). Od simptoma se javljaju nekontrolisani trzajevi mišića, groznica, povećanje otkucaja srca, raste krvni pritisak,

n n prisutna je nesanica, proljev, povraćanje i ovi simptomi su najintenzivniji do 72 sata. Fizička zavisnost na heroin se razvija u roku od 10 dana. Neželjene posljedice hroničnog uzimanja heroina su: hepatitis C, SIDA, slabljenje pažnje i koncentracije, opadanje radne sposobnosti, agresivnost, gubitak na težini, prisutne su česte stomačne tegobe, opstipacija, gubitak menstruacije, poremećaj rada srca, povišen pritisak, krize temperature, promjene na koži, kosi, zubima. Bolesnik postepeno mršavi sve do potpunog iscrpljenja. Često je prisutno i predoziranje.

2. BARBITURATI I DRUGI SEDATIVI n To su lijekovi koji se koriste kao pomoć pri relaksaciji i spavanju n U malim dozama izazivaju stanje euforije, a u većim dozama razdražljivost i svadljivost. Jako velike doze izazivaju prekid disanja. n U apstinencijalnom sindromu može nastati težak delirijum, konvulzije, ponekad i smrt.

3. LJEPILA I ISPARLJIVI RASTVARAČI – INHALATORI n Većina inhalatora izaziva euforiju i različite kvantitativne promjene svjesti. Intoksikacija je slična alkoholnoj ali je resorpcija brža preko pluća i traje kraće. n Upotreba inhalanata veoma brzo može da dovede do parenhimatoznih oštećenja na srcu, bubrezima CNS i koštanoj srži. n U kratkom vremenu se uspostavlja psihička zavisnost a o fizičkoj nema podataka.

Stimulansi CNS 1. AMFETAMINI n Ranije su korišteni kao lijekovi za astmu a kasnije su zloupotrebljeni. n Uzima se ušmrkavanjem, oralno ili intravenski Povisuje budnost, smanjuje apetit, ubrzava otkucaje srca. Osoba postaje živahna, pretjerano radosna komunikativna, ima osjećaj da posjeduje beskonačnu energiju i samopouzdanje. Ako osoba uzme veće doze postaje nervozna, nesigurna, pretjerano uzbuđena što može rezultirati agresivnošću. n Dužim uzimanjem se mogu razviti simptomi paranoidne schizofrenie. Veće doze oštećuju mozak.

2. KOKAIN n Dobija se iz lišća Erithroxylon coca. n Djeluje na povećanje raspoloženja, osjećaj svemoći, povećanje seksualne želje, osjećaj dobrog raspoloženja i nepobjedivosti. Veće doze izazivaju osjećaj hladnoće i vrtoglavicu, mučninu i nesanicu paranoidni slom ličnosti i zastrašujuće halucinacije u vidu insekata koji pužu pod kožom. Kod duže upotrebe javlja se impulsivno reagovanje, pretjerana reakcija na draži i agresija. n Smrt nastaje zbog infarkta srca. n Inače se upotrebljava pušenjem, ušmrkavanjem gutanjem ili ubrizgavanjem.

3. Halucinogeni LSD, ECTASY I DRUGI HALUCINOGENI n Izazivaju povišenje raspoloženja, u većim količinama napetost mišića, mučninu povraćanje, nemir, strah, depresiju. n Kod neki, ljudi izaziva napade panike, straha da će izgubiti razum, kod nekih nastaje psihoza. n Psilocibin se nalazi u halucinogenim gljivama (svete gljive) a meskalin se dobija iz kaktusa.

4. Kanabinoidi n n Marihuana i hašiš se dobijaju iz indijske konoplje. Njihovo konzumiranje je često uvod u uzimanje drugih droga. Male doze izazivaju relaksaciju a veće doze depresiju, otupljivanje emocija, oštećenje pamćenja. Veoma visoke doze izazivaju halucinacije i ekstremnu paniku. U kratkom roku po uzimanju oči zakrvare, suze svrbe, grlo je suho, povećava se apetit. Uzimanje povećava i otkucaje srca i time slabi rad i oštećuje mišić. Oštećuje pluća i izaziva rak pluća. Takođe oštećuje reproduktivnu moć muškaraca.

SIMPTOMATOLOGIJA n n U početku razvijanja zavisnosti o narkotičkim sredstvima kod osoba koje uzimaju narkotike javljaju se česte promjene raspoloženja. Narkomani ne govore mnogo i nemaju želje za kontaktima sa ostalim članovima porodice. Iz kuće izlaze kad hoće i vraćaju se kasno. Preko dana sve više spavaju a noću gledaju televizijski program. Od roditelja sve češće traže novac. Sa roditeljima se sve češće svađaju, popuštaju u učenju, bježe sa nastave. Višegodišnja upotreba droga dovodi do poremećaja doživljavanja sebe i drugih, do trajnih promjena raspoloženja, do pada volje, do nedostataka uvida u svoje stanje. Narkomani ne prihvataju svoje mjesto u porodici, obaveze i odgovornost. Druge osobe sem narkomanskog kruga narkomani izbjegavaju.

LIČNOST ZAVISNIKA n n n Radoznalost u adolescenciji je velika a pitanje njenog usmjeravanja ne zavisi samo od adolescenata već i od porodice, nastavnika vaspitača i posebno od stava društvene sredine o poželjnom i prihvatljivom ponašanju. Danas je na žalost aktuelna identifikacija sa “negativnim herojima”. Mladi koji kreću putem narkomanije su uglavnom nezrele i nesigurne ličnosti, veoma povodljive i nesamostalne. Nedostatak adekvatnog osjećanja krivice i griže savjesti za štetno destruktivno ponašanje prema sebi i okolini je jedna od osnovnih prepreka za brzo i efikasno liječenje narkomana.

n n n Navođenje ili PROZETILIZAM narkomanske grupe prema članu koji ih napušta je jedan od najačih spoljašnih razloga ponovnog uzimanja droge recidiva. Klinička istraživanja pokazuju da 80% liječenih narkomana imaju izrazite devijacije u strukturi ličnosti. Najčešće dominiraju asocijalne crte i depresivne crte, zatim shizoidne i histerične, pa paranoidne i narcističke. Istraživanja nisu mogla da dokažu da li su navedeni poremećaji prethodili zavisnosti ili su njene posljedice. Višegodišnja upotreba droga dovodi do poremećaja svjesnosti o sebi i drugima, do trajnih promjena raspoloženja i afektivnog reagovanja.

n n n Nedostatak uvida u sopstveno stanje je posljedica nezrelih mehanizama odbrane koji ne dozvoljavaju sazrevanje i formiranje ličnosti. Preko 90% zavisnika ima depresivna raspoloženja sa suicidalnim mislima. Sem poremećaja prema ličnom realitetu postoji izmjenjenost i prema društvenom realitetu. Odnos prema porodici je odbacujući ili ambivalentan. Jedan od najtežih problema je socijalizacija narkomana tj prihvatanje društveno zdravog i korisnog načina života.

LIJEČENJE NARKOMANA n n n Kontrolisano davanje droga, engleski tip u nekim zemljama Evrope. Supstitucija opjatskih droga nekim drugim medikamentom (metadonom) Davanje sredstava sa atagonističkim dejstvom (Naloxon, Nalorfin, Naltrexon) Psihoterapijski i socioterapijski tretman Rehabilitacija i socijalna integracija bivših narkomana.