MODULI I KONCEPTET THEMELORE T TEKNOLOGJIS INFORMATIVE QKA

MODULI I KONCEPTET THEMELORE TË TEKNOLOGJISË INFORMATIVE

QKA ESHTE KOMPJUTERI DHE NGA KUSH PËRBËHET? Kompjuteri eshte pajisje e cila perdoret perpunimin e informacioneve dhe perbehet nga pjesa Hardverike dhe softverike. 12/3/2020 2

QKA ESHTE HARDVERI ? Hardveri eshte term për të përshkruar të gjitha pjesët fizike të një kompjuteri, si : shtëpizën, monitorin, tastierën, miun etj. 12/3/2020 3

QKA ËSHTË SOFTVERI? Është term që përdoret për të përshkruar instruksionet të cilat e bëjnë kompjuterin të punojë në mënyrën e caktuar, pra softveri është përgjegjës për gjith punën që kryen kompjuteri. 12/3/2020 4

Njësia hyrëse HARDVERI PËRBËHET PREJ KËTYREN NJËSIVE Njësia qendrore Njësia dalëse dhe Njësit hyrëse-dalëse 12/3/2020 5

NJËSIT HYRËSE. Njësit hyrëse- ju mundësojn që të futni informata në kompjuter ndërsa njesit hyrëse jan : Tastiera , miu, skeneri, touch pad, light pen -i, justiku, mikrofoni, veb kamera, kamera digjitale etj. 12/3/2020 6

Njësit dalëse- ju mundësojn që të nxirrni informata nga kompjuteri. Njësit dalëse janë : Monitori , projektori, altoparlantët, printeri, ploteri ( viyatuesi i vijave ) etj NJËSIT DALËSE 12/3/2020 7

NJËSIT HYRËSE-DALËSE Në njësit hyrëse-dalëse bënë pjesë: Modemi ( nëpërmjet të cilit pranojm dhe dërgojmë të dhëna në internet), disqet, disketat, shiritat magnetik dhe CD-ROM-ët ( quhen edhe memorie periferike) 12/3/2020 8

NJËSIA QENDRORE CPU ( MIKROPROCESORI ) Mikroprocesori – është truri dhe zemra e kompjuterit dhe përbëhet prej ; njësis aritmetiko –logjike (ALU), njësis së kontrollit ( control unit ) dhe regjistrave. CPU-ja – është pjesa ne të cilën egzekutohën të gjitha operacionet. Ai kryen shumicen e kalkulimeve dhe egzekuzton sistemin operativ dhe programet tjera aplikative. Procesori komunikon me RAM-in, memirien për të kryer memorien e tij. Shpejtësia e procesorit përcakton shpejtësin e një kompjuteri ndërsa shpejtësia e kompjuterit matet me megaherc (MHZ) ose gigaherc ( HGZ ) 12/3/2020 9

Memoria e kompjuterit paraqet vendin ku ruhen të dhënat. Ekzistojnë disa lloje të memorieve si : RAM, ROM-BIOS etj RAM- memoria është memorie kryesore punuese që ndryshe quhet edhe memorie operative. Kjo memorie i ruan përkohësisht të dhënat dhe instruksionet deri sa kompjuteri është duke punuar. Kur të ndërprehet furnizimi në kompjuter, përmbajtja e memories fshihet ROM memoria. Kjo memorie perdoret per ruajtje e informatave të nevojshme për startimin e kompjuterit. Ky lloj i memorieve permban një lloj special çipi që përmban softver nga i cili vetëm mund të lexohet por jo edhe të shkruhet në të ROM-BIOS-i është çip i vendosur në pllakën amë që përmban softverin e nevojshëm në mënyrë që kompjuteri të punoj në sistemin operativ pas verifikimit paraprak të tij. MEMORIA 12/3/2020 10

Llojet e Kompjuterëve � � � � Mainframe Kompjuterët Personal (PC) Laptopët Palmtopët PDA Smart. Phone Multimedia Player

Mainframe � � I Fuqishëm I Madh I Shtrenjtë Kalkulime komplekse dhe të mëdha

PC – Kompjuteri Personal � � Viti 1981 Çka e bënë kompjuterin personal? � Madhësia � Kapaciteti � Çmimi � i shitjes PC: � Desktop � Laptop � Table. PC � Palmtop PC

PDA (Personal Digital Assistant) � PDA: � Black. Berry � Palm � Treo PDA përbëhet nga : touch screen � kartela memorike � pjesa për ndërlidhje �

Smart. Phone � � Telefoni i mençur Mini kompjuter � Simon (1992 nga IBM) � Nokia Communicator 9000 (1996 nga Nokia) � Ericsson � RIM-Black. Burry � Apple –Iphone

Media player � Muzikës Video klipeve Fotografive etj � Përkrahin : � � � MP 3 ose WMA (Windows Media Audio) � MPEG-4 , WMV (Windows Media Video) dhe AVI � JPEG, GIF, PNG dhe TIFF

Krahasimi KAPACITETI SHPEJTËSIA KOSTOJA SHFRYT. Shumë të fuqishëm Shumë të shpejtë Shumë të shenjtë Kompanitë e mëdha PC Hard Disk RAM Memorie GHz Shpejtësi E Lirë Shtëpiak, Zyre etj. LAPTOP Hard Disk RAM Memorie GHz Shpejtësi Më të shtrenjtë se PC-it Lëvizje, Biznes. , etj. PALMTOP Hapësira e ruajtjes e vogël Më të ngadalshëm Më të shtrenjtë Biznesmenët PDA Hapësira e ruajtjes e vogël Më të ngadalshëm Më të shtrenjtë Biznesmenët MAINFRAME

Pjesët e kompjuterit � Shtëpiza � Pllaka amë � Njësia qëndrore e përpunimit � Memoriet RAM ROM Flash BIOS ROM BIOS � Pajisjet hyrëse � Pajisjet dalëse

Motherboard dhe CPU

� RAM � DRAM � SRAM � � � ROM-BIOS FLASH BIOS Memoria

� � � � � Pajisjet Hyrëse Miu (Mouse) Tastiera (Keyboard) Tracker ball Skaneri Touch Pad Light pen Joystick Mikrofoni Web kamera Kamera digjitale

� Monitori � CRT � LCD � � � Projektori Altoparlan tët Shtypësit � Laserik � Ink-Jet � Matricorë � Plotter-i Pajisjet Dalëse

� Pajisjet Hyrëse/Dalëse Kyçja në internet Modemi � LAN/WAN Kartela � � � Touch. Screen Kartelat Video � Audio � � Portet Serik � Paralel � USB � Fire. Wire �

� � � Pajisjet për ruajtjen e shënimeve Hard Disku (Tera. Byte) USB Flash (256 GB) CD-ROM 650 MB deri 800 MB � 300 000 faqe = 450 floppy disk � CD-RW � � � DVD (Digital Versatile Disk) - 4. 7 GB – 17 GB Floppy Disk - 1. 44 MB Zip disku – 250 MB Tape beckup – 200 GB

Pajisjet për ruajtjen e shën. (2) SHPEJTËSIA KAPACITETI KOSTOJA Hard Disku i brendshëm Shumë të shpejtë >120 GB Çdo ditë të lirë Hard Disku i jashtëm Më të ngadalshëm se disku i brend. > 120 GB Më të shtrenjtë se HD e brend. Usb Disku Të shpejtë > 1 GB deri 256 GB Të lirë Zip Dusku Më të ngadalshëm se HD 100 MB deri 250 MB Të shtrenjtë Jaz Disku Më të ngadalshëm se DH Rreth 1 GB Të shtrenjtë CD/DVD ROM Disku Mjaftë të ngadalshëm Deri në 800 MB / 17 GB Të lirë Disketa Shumë të ngadalshëm 1. 44 MB Të lirë

Përmbledhja

VGA Përmbledhja Paralel LAN Serial USB

Performancat e kompjuterit � Faktorët �Shpejtësia e CPU-së Giga Herz (GHz) �Madhësia e RAM-it Giga Bajt (GB) �Shpejtësia dhe kapaciteti i Hard-Diskut Tera Bajt (TB)

Njësitë matëse � � Bit (bit ose b) Bajt (byte ose B) � � Kilobajt (KB – Kliobyte) � � 1 MB = 1024 KB ose 210 KB Gigabajt (GB - Gigabyte) � � 1 KB = 1024 B ose 210 B Megabajt (MB – Megabyte) � � 1 B (byte) = 8 b (bit) 1 GB = 1024 MB ose 210 MB Terabajt (TB) � 1 TB = 1024 GB ose 210 GB

USHTRIMI – 1 FAQE -18 -

� Ndahen: � Sisteme Softueri Operativeü Programe Aplikative Windows Linux Mac. OS OS/2 DOS (Disk Operating System) UNIX Procesimi i fjalëve (MS Word) Kalkulimi i tabelave (MS Excel) Programi për baza të shënimeve (MS Access) Programi për prezantim (MS Power. Point) Programi për e-mail-a (MS Outlook) Ueb shfletuesit (Internet Explorer) Programi për llogari/listë pagash Programi për krijimin e Ueb Faqeve (MS Front Page, Macromedia)

Softueri Screen reader Shfrytëzohen nga: Për personat : Me aftësi të kufizuar Verbëritë Me shikim të dëmtuar Me aftësi të kufizuara Të shurdhëritë Analfabetët Të verbërit Me shikim të dëmtuar, Me aftësi të kufizuara ose Analfabetët Tastiera e ekranit On-Screen Keyboard Personat me aftësi të kufizuar Bi-Lingual ose Multi. Lingual Njohja e të folurit Speech Recognition Të folurit në tekst Voice Navigator (1990) Lexuesi i ekranit Lupa e Ekranit Zmadhon ekranin Me shikim të dëmtuar

GUI Ndërfaqja � � � Ndërfaqja apo Interfejsi grafik për shfrytëzuesit GUI (Graphical User Interface) GUI: � Ikonat � Butonat � Menytë � etj. Përparësitë � Të ngjashëm � Të lehtë për tu përdorur

USHTRIMI – 2 FAQE -20 -

Rrjetet Informative LAN (Local Area Network) Distanca e vogël Resurset e përbashkëta Klasa jonë WAN (Wide Area Network) Distancë e madhe Prishtinë – Pejë Klient/Server – Ofruesi p. sh. Ofrimi i ueb faqeve Klienti – Kërkuesi p. sh. Kërkimi i një Ueb faqeje Workgroup Grup punues

Intraneti dhe Extraneti � Intraneti � Brenda Kompanisë � Anëtarët e kompanisë � Qasje me autorizim � Ndarje të informatave të brendshme � Extraneti � Intranet � Qasje parciale nga jashtë � Ndarje informatave me partnerë

Interneti � � Rrjet i rrjetave kompjuterike Download (Shkarkim) � Marrje e kopjes � Serveri i Ueb Faqeve - Ueb Server � Serveri i Fajllave - FTP Server � Serveri i Email-ave - Mail Server, etj. � Upload (Ngarkim) � Vendosjen � You. Tube e kopjes

Lidhja në internet Shpejtësia Madhësia Dial –Up e Fajllit Shpejtësia e Internetit Shpejtësia e kompjuterit etj. Telefonit Broadband ISDN 256 Kbit/s - 2 Mbits Kujtesa Ipko http: //www. speedtest. ne t Modemat PSTN PSDN 64 Kbps ADSL Dw - 1. 5 deri 9 Mbps Up- 16 deri 640 Kbps

Shërbimet në Internet www Email-i i. Google My Yahoo My MSN Yahoo Hotmail Blog/Web Blog-u Rrjetet Sociale Google Chats VOIP Emailit Skype Instant RSS Feed Podcast messaging Facebook Twitter

USHTRIMI – 3 FAQE -23 -

Kompjuteri në punë Detyrat e përditshme Punët e lehta automatike Kalkulimet matematikore Situatat e rrezikshme Biznes: E-Comerce Përparësitë : 24/7 Kosto e ultë e mirëmbajtjes Artikuj të shumëllojshme Kontrollim i artikullit gjatë blerjes/shitjes Kërkim i lehtë Statusi i porosisë Krahasimi i çmimeve Administrimi i biznesit Rezervime të biletave e-banking e-comerce Mangësitë: Shitore virtuale Rreziku në pagesa E-Banking Transferime Pagesa etj.

Kompjuteri në punë (2) Qeverisje - e-goverment Regjistrimi i popullatës Regjistrimi i veturave Sistemi i doganave Votimi elektronik Taksat Edukative - e-Learning Regjistrimi i studentëve Trajnime të bazuar në kompjuter Mësimi në distancë Prezantime mediale multi-

Tele-Working Përparësitë: Orari Fleksibil Zvogëlim i harxhimeve për zyre Prodhueshmëri e lartë Përqendrim më i mirë në detyrë Motivim i lartë Integrim i punës me jetën private Zvogëlim i harxhimeve për udhëtimit Mangësitë: Komunikim i kufizuar Identifikim i zvogëluar me kompaninë Identifikim i zvogëluar me ideologjinë e kompanisë

USHTRIMI – 4 FAQE -26 -

Shëndeti dhe ambienti Çka është Ergonomia? Përshtatja e kërrigës Pozicioni i Ekranit Ndjeshmëria e tastierës Pozicioni i këmbëve Pushimet Ajrosja Pashmëria etj. Mbrojeni shëndetin gjatë punës me kompjuter duke : Pushoni herë pas here Pushoni duart Kujdesuni për sytë Kujdesuni për pozitën tuaj ndaj lëndimeve të qafës dhe kurrizit

Shëndeti dhe ambienti (2)

USHTRIMI – 5 FAQE -29 -

Ç’është siguria e informatës? Password-i Fikja e kompjuterit UPS User. ID dhe Password Keqpërdorimi i informatave të fshira Riktimi i tyre Siguria Virusët Interneti Email Rrjeti Antivirus Norton Anti Mc. Afee Trend Micro, etj. Firewall Backup Jashtë objektit Vend të sigurtë Harduer/Softuer Packet filter Application gateway Circuit-level gateway Proxy

USHTRIMI – 6 FAQE -30 -

E drejta e autorit dhe ligji Mbojta e punës Ligjet e Republikës së Kosovës Bashkimit Evropian (EU) SHBA-ve Shteteve të zhvillaura Ligji garanton: Punën intelektuale Drejtën e autorit (copyright) Zbulimet shkencore Risit Artin e letërsisë Sigurohuni gjithmonë që të keni lejen e autorit para se të përdorni punën e tij!

JU FALEMINDERIT!