Module Anatomie en fysiologie Hoofdstuk 8 Het zenuwstelsel

Module Anatomie en fysiologie Hoofdstuk 8. Het zenuwstelsel

8. Het zenuwstelsel Inhoud § Opbouw en indeling § Het centrale zenuwstelsel § Het perifere zenuwstelsel § Het willekeurige en onwillekeurige zenuwstelsel § Afwijkingen § Kopzenuwen en grote perifere zenuwen Titel Kenniskiem module Het zenuwstelsel

8. 1 Oriëntatie Functies van het zenuwstelsel § Lichaam laten reageren op veranderingen Ø Binnen of buiten § Alle organen en orgaanstelsels goed laten functioneren Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 2 Opbouw en indeling Opbouw van een zenuwcel: § Cellichaam met celkern § Dendriet voor opvang van prikkels § Axon voor het doorgeven van prikkels § Vetlaagjes om prikkel sneller te geleiden Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 2 Opbouw en indeling Prikkeloverdracht § Prikkels worden overgebracht door elektrische stroom, een puls § Bij einde van de zenuwcel wordt er in de ruimte naar de volgende cel een neurotransmitter uitgescheiden. Ø Puls gaat door naar volgende zenuwcel § Zenuwcel heeft glucose nodig voor overdracht Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 2 Opbouw en indeling Indeling kan op basis van anatomie of functie § Anatomie: centrale en perifere zenuwstelsel § Centraal is hersenen en ruggenmerg § Perifeer bestaat uit sensorische en motorische zenuwen § Functie: willekeurig en onwillekeurig Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 3 Het centrale zenuwstelsel § Bescherming van hersenen en ruggenmerg door: Ø Schedel en wervels Ø Vliezen en hersenvocht § Gevoelig voor bepaalde stoffen in het bloed Ø Bijzonder filter: blood-brain-barrier Ø Houdt ook bepaalde medicijnen tegen § Hersenen worden onderverdeeld in: Ø Grote hersenen, kleine hersenen en de hersenstam Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 3 Het centrale zenuwstelsel Grote hersenen § Bewustzijn, geheugen en wil § Linker- en rechterhersenhelft, verbonden in het midden § Diverse bewustwordingsgebieden Ø Gezichtscentrum, reukcentrum en gehoorcentrum Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 3 Het centrale zenuwstelsel Kleine hersenen § Coördinatie van bewegingen en evenwicht § Informatie uit evenwichtsorgaan Ø Afstand is heel klein om snelle reactie mogelijk te maken Hersenstam § Regelen van hartslag, ademhaling en dag- en nachtritme § Verbinding van het zenuwstelsel met hormoonklieren via hypothalamus en hypofyse § Via verlengde merg in verbinding met ruggenmerg Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 3 Het centrale zenuwstelsel Ruggenmerg § Doorgeven van signalen van de hersenen naar het perifere zenuwstelsel en omgekeerd § Bij iedere wervel verlaten zenuwen het ruggenmerg § Ruggenmerg is omgeven door vliezen en vocht Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 4 Het perifere zenuwstelsel § Voeren prikkels vanuit de zintuigen naar het centrale zenuwstelsel Ø Sensorische zenuwen § Sturen bevelen vanuit het centrale zenuwstelsel naar de rest van het lichaam Ø Motorische zenuwen Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 4 Het perifere zenuwstelsel Reflexen § Kortste schakeling tussen een sensorische zenuw en een motorische zenuw § Directe schakeling in ruggenmerg Ø Daarna gaat het signaal pas naar de hersenen § Belangrijk in het verdedigingsmechanisme § Voorbeelden: ooglidreflex, kniepeesreflex, anusreflex Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 5 Het willekeurige en onwillekeurige zenuwstelsel Indeling op basis van functie § Willekeurig (animaal) Ø Bewust reageren op veranderingen in de wereld om het dier heen § Onwillekeurig (autonoom) Ø Regelt zelfstandig processen in het lichaam Ø Wordt ook wel vegetatieve zenuwstelsel genoemd Ø Twee delen met tegengestelde werking: ü Sympathische deel regelt de actie van het lichaam ü Parasympatische deel regelt de rust van het lichaam Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 5 Het willekeurige en onwillekeurige zenuwstelsel Sympathisch zenuwstelsel Parasympatische zenuwstelsel § Versnelt hartslag en ademhaling § Verwijdt de luchtwegen § Zorgt voor betere doorbloeding van de spieren § Productie adrenaline in bijnieren § Hart en ademhalingsfrequentie dalen § Bloed naar spijsverteringsstelsel, naar nieren en urinewegen § Uitrusten, herstellen en groeien

8. 6 Afwijkingen § Hersenverschijnselen Ø Ernstige gedragsveranderingen, dwangmatige bewegingen, dronkenmansgang, krampen, verlammingen, bewusteloosheid Ø Meestal infecties, soms hersentumor § Krampen Ø Epilepsie § Verlamming Ø Trauma, hernia, aantasting impulsoverdracht bij de synapsen Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 7 Kopzenuwen en grote perifere zenuwen § Kopzenuwen zijn motorische zenuwen vanuit de hersenen rechtstreeks naar spieren en klieren in de kop. § Sommige kopzenuwen hebben zowel een sensorisch als een motorisch deel. Dit zijn gemengde zenuwen. § Er zijn 12 kopzenuwen. Opdracht Zoek deze 12 kopzenuwen op. Beschrijf de Nederlandse en Wetenschappelijke naam, beschrijf daarnaast ook het type zenuw en wat deze zenuw verzorgt al dan niet aanstuurt. Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 7 Kopzenuwen en grote perifere zenuwen Nr Nederlandse Naam Wetenschappelijke naam Type zenuw Verzorgt 1 Reukzenuw Nervus olfactorius Sensorisch Reuk 2 Oogzenuw Nervus opticus Sensorisch Oog 3 Oogbewegingszenuw Nervus oculimotorius Motorisch Oogspieren 4 Katrolzenuw Nervus trochlearis Motorisch Oogspieren 5 Drielingzenuw Nervus trigeminus Gemengd Gevoel van het gelaat (tastharen) en de kauwspieren 6 Oogbewegingszenuw Nervus abducens Motorisch Oogspieren Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 7 Kopzenuwen en grote perifere zenuwen Nr Nederlandse Naam Wetenschappelijke Type zenuw naam Verzorgt 7 Aangezichtszenuw Nervus facialis Gemengd Gelaatsspieren 8 Gehoor- en evenwichtszenuw Nervus vestibulocochlearis Sensorisch Gehoor en evenwicht 9 Tong-keel zenuw Nervus glossopharyngicus Gemengd Smaak en spieren in de keel 10 Zwervende zenuw Nervus vagus Gemengd Stembanden en keel 11 Bijkomstige zenuw Nervus accessorius Motorisch Halsspieren 12 Ondertongzenuw Nervus hypoglossus Motorisch Tongspieren Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 7 Kopzenuwen en grote perifere zenuwen Grote perifere zenuwen § Plexus brachialis Ø Bundel zenuwvezels tussen schouderblad en ribben Ø Verantwoordelijk voor alle perifere zenuwen van de voorpoten § Plexus lumbosacralis Ø Bundel zenuwvezels bij onderkant van het heiligbeen Ø Zenuwen van de achterpoten Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel

8. 8 Opdracht § Test het ooglidreflex bij verschillende dieren. Anatomie en fysiologie Het zenuwstelsel