MODERNE PRAVNE KODIFIKACIJE Doc dr Omer Hamzi Benjamina

MODERNE PRAVNE KODIFIKACIJE Doc. dr. Omer Hamzić Benjamina Londrc MA, viši asistent Kiseljak, 2016. godine

X. EGIPATSKI GRAĐANSKI ZAKONIK 1. Nastanak; 2. Sistem; 3. Izvori; 4. Karakter; 5. Recepcija

1. Nastanak a) Egipat je u drugoj polovini 19. v. posjedovao vlastiti model modernizacije (pa i zakonodavstva); b) Uvođenje mješovitih i nacionalnih sudova kao dio projekta opće moderniz. – stvari ličnog statusa ostale u nadležnosti religijskih sudova; c) Polovinom 20. v. u Egiptu se javlja ideja o kodifikac. građanskog prava koja bi se zasnivala na vlastitom pravnom naslijeđu i sudskoj praksi; d) Zakon je definit. usvojen 1948. (rađen je po ideji Abdurrezaka Senhurija, koja se zasnivala na praksi egipat. sudova, uporednom i šerijatskom pravu)

a) Egipat je u drug. pol. 19. v. imao vlastiti model modernizacije (pa i zakonodavstva) - Posjedovao je široku unutrašnju autonomiju unutar oslab. Osmanskog carstva. - U tom okviru razvio je vlastiti model modernizacije, koji je zahtijevala (1) politička elita, (2) Francuska, kao egi-patski diplomatski patron, te (3) V. Britanija, kao najveći kupac egipatskih poljoprivrednih proizvoda i kontrolor međunar. komunikacija koje su vodile kroz Egipat. - Kao dio projekta modernizacije, u periodu 1875. -1883. izvršena je reforma zakonodavstva i sudstva u Egiptu.

b) Uvođenje mješ. i nac. sudova kao dio projekta opće modernizac. – ali stvari lič. statusa ostale su u nadležnosti religijskih sudova - “Mješoviti sudovi" (el-mehakim el-muhtelita), uspostav. 1875. bili su nadležni da sude sve trgovačke sporove u kojima je umiješan "strani interes". (sudili su na osnovu recipiranog francuskog prava - Građanskog i Trgov. zakonika, te Zakonika o građanskom sudskom postupku. - “Nacionalni sudovi" (el-mehakim al-ehlijje), uspostavlj. 1883. kao sudovi opšte nadležnosti za građanske i krivič. stvari svih egipatskih državljana bez obzira na vjeru – su primjenjivali takođe francusko recipirano pravo). - Religijski sudovi: stvari ličnog statusa ostale su u nadležnosti religijskih sudova - šerijatskih za musl. , crkvenih za kršća-ne i rabinskih za jevreje. Tako je bilo sve do Drugog sv. rat.

c) Pol. 20. v. u Egiptu se javlja ideja o kodifik. građan. prava koja bi se zasnivala na vlastit. pravnom naslijeđu i sudskoj praksi - Tome je doprinijelo jačanje nac. svijesti i spoznaja da recipirani zakoni ne daju očekivane rezultate u drugačij. društvenom i kulturnom okruženju. Dva konceta: - (1) Poznati egipat. pravnik Abdurrezak Senhuri iznio je u jednom članku 1936. ideju kodifikacije građanskog prava koja bi se zasnivala (1) na praksi egipatskih sudova, (2) uporednom pravu i (3) šerijatskom pravu (zajedno). - (2) Istovremeno se pojavio i drugi prijedlog o građansk, zakoniku koji bi se temeljio isključivo na šerijatskom pravu (ovaj prijedlog su podržavali ugledni šerijatski pravnici, ulema sa univerziteta El-Ezher i vodstva islamističkih grupa).

d) Zakon je def. usvojen 1948. (po ideji Abdurrezaka Senhurija, koja se zasniv. na (1) praksi egip. sudova, (2) upored. i (3) šerij. pr. ) - Egipatska vlada se opredijelila za ideju Abdurrezaka Senhurija, te je marta 1936. formiran redakcioni odbor za izradu zakonika. - Nakon dvije godine, odustalo se od redakcionog odbo-ra kao načina izrade kodifik. a cijeli posao izrade zakon. povjeren je dvojici pravnika - Abdurrezaku Senhuriju i franc. komparatisti Eduardu Lambertu. - Nacrt zakonika dovršen je 1942. - Nakon trogodišnje javne rasprave i korekcija koje su uslijedile, Egipatski građanski zakonik usvojen je 1948. g. , zamijeniviši Napoleonovu kodifikaciju.

2. Sistem Dijelovi Zakonika: a) prethodno poglavlje (u kojem se govori o zakonima i primjeni, licima i klasifikac. stvari i imovine) i dva dijela (Zakonik broji 1149 čl. ); b) Prvi dio je posvećen obligacijama ili personalnim pravima i sastoji se iz dvije knjige: (1) u prvoj, o obligacij. uopšte, (2) u drugoj o posebnim ugovorima, d) Drugi dio zakonika je posvećen stvarnim pravima (o pravima vlasništva, stvarnim pravima kao što je hipoteka)

a) Prethodno poglavlje i dva dijela Zakona (broji 1149 čl. ) - U prethodnom pogl. govori se o zakonima i primjeni, licima i klasifikaciji stvari i imovine; (1) dio posvećen obligacijama ili personalnim pravima sastoji se iz dvije knjige: u prvoj, o obligacij. uopšte, u drugoj o posebnim ugovorima; (2) dio posvećen stvarnim pravima (o pravu vlasništva, stvarnim pravima kao što je hipoteka); i

b) Sadržaj prvog dijela Zakonika - (1) dio sastoji se iz dvije knjige: - Knjiga (1): o obligacijama uopšte: pitanja njihovih (a) izvora (b) efekata, (c) uslova koji modif. njihove efekte, (d) prenosa, (e) prestanka (f) i dokaza obligacija; - Knjiga (2): o posebnim ugovorima, uključ. ugovore koji se tiču (a) vlasništva (kupopr. , zamj. , poklon, udruga, zajam i poravnanje), (b) korištenja stvari (zakup, posud-ba), (c) iznajmljivanja usluga (rad, službe, ovlašćenja. , depozit, opklada, životno osiguranje), te jamstvo

c) Sadržaj drugog dijela Zakonika (2) dio: posvećen stvarnim pravima (izvedenim iz prava vlasn. te akcesornim stvarnim pravima kao što je hipo-teka; - Iz ovoga se vidi da je Egipat. građ. zakonik slijedio koncepcije evrop. kontinentalnog prava, t. j. njegove romanske skupine;

3. Izvori (1) grupa: ranije egip. zakonodav. i sudska praksa (zasn. na propisima, porijeklom iz šerijat. pr. ili musl. svjetov. Zakonodav. - kanuna ili prakse egipatskih sudova), (2) grupa: evr. kodifikacije građ. prava, prvenstv. Francus. građanski zakonik - kriterij za prihvatanje pojedinih propisa iz ovih kodifikacija bio je saglasnost sa "principima Šerijata" (na taj način prihvaćeni su: objektivna teorija o nastanku obligacija, teorija zloupotrebe prava, propisi o prenosu duga i sl). - Šerijatsko pravo (pojedini principi ili propisi unijeti su u cjelini ili djelimično u zakonik. (npr. , o pravnoj sposobn. , zaključenju ugovora, dugoročnom zakupu zemljišta i sl. )

4. Karakter a) Sinteza evr. i islam. pravn. ustanova, te kompromis između maksimalističkih zahtjeva islamista i zagovor. čiste recepcije evropskog prava; b) Zakonik je pokazao nove odnose između šerijata i pozitivnog prava u muslimanskom svijetu

a) Sinteza evr. i islamskih pravn. ustanova, te kompromis između maksimalistič. zahtjeva islamista i zagovor. čiste recepcije evr. prava - Ovaj zakonik, takođe, predstavlja rezultat širenja talasa kodifikacije izvan evropskog prostora. - Ideja kodifikacije prava, nastala u Evropi, proširila se izvan evropskog geografskog i kulturnog prostora i materijalizovala u neevropskim zemljama koje su se opredijelile za put modernizacije po evropskom uzoru.

b) Zakonik je pokazao nove odnose između šerijata i pozitivnog prava u muslim. svijetu - Konačno, po korištenju šerijatskog prava kao jednog od izvora, a ne isključivog izvora kodifikacije, ovaj zakonik je pokazao i nove odnose između šerijata i pozitiv. prava u muslimanskom svijetu. - Šerijatsko pravo je posmatrano ne samo kao religijs. pravo već kao nacionalno pravo određene zemlje sa većinskim muslim. stanovništvom, kao dio kulturnog i prav. naslijeđa, koji kao takav ima mjesto i u jednoj moder. kodifikaciji građanskog prava.

5. Recepcija a) Zbog svog karaktera, Egipatski građ. zakonik bio je pogodan za recepciju u drugim arap. zemljama koje su se odlučile za put modernizacije; b) Specifičnosti primj. u Sudanu koji je bio pod uticajem Common law – napuštanje kodifikacije Egip. građanskog zakonika; c) Iskustvo sa izradom Egipat. zakonika, Abdurrezak Senhuri je koristio u svom kasnijem kodifikatorskom radu u arapskim zemljama Bliskog istoka.

a) Zbog svog karaktera, Egipatski građanski zakonik bio je pogodan za recepciju i u drug. arap. zemljama koje su se odlučile za put modernizacije - Sa neznatnim izmjenama, prihvaćen je u Siriji 1949. (uticao je na pravne reforme u protektoratu Zapadni Aden, proglašene 1949. - Godine 1953. recipiran je u tadašnjoj Kraljevini Libiji, s izmjenama u pogledu popunjavanja pravnih praznina (oslanjanje na malikijsko tumačenje šerijatskog prava).

b) Specifičnosti primjene u Sudanu koji je bio pod uticajem Common law – napuštanje kodifikacije Egip. građanskog zakonika - U Sudanu je 1970. kratkotrajno uveden građ. zakonik izrađen po uzoru na egipatski, . - Međutim, slabljenje političkih veza između dvije zemlje, kao i okolnost da se Egipatski zakonik, nastao u duhu evropskog kontinentalnog prava, nije mogao djelotvorno primjenjivati u Sudanu, koji je bio pod uticajem tradicije Common law, doveli su 1973. do napuštanja ove kodifik.

c) Iskustvo sa Egipat. Zakonik. , Abdurrezak Senhuri je koristio kasnije u svom kodifikator. radu u arapskim zemljama Bliskog istoka. - On je na poziv iračke vlade izradio Irački građanski zakonik, koji je usv. 1951. , te tako zamijenio Medžellu. - Za razliku od Egipatskog građanskog zakonika, irački zakonik se više oslanjao na šerijatsko pravo. - Egip. zakonik korišten je kao uzor za zakonike Jordana (1952. , izmijenjen 1976. , Somalije (1973. ), Kuvajta (1980. ), i drugih arapskih zemalja.