Modelowanie i modele dr hab Jerzy Supernat Instytut

Modelowanie i modele dr hab. Jerzy Supernat Instytut Nauk Administracyjnych Uniwersytet Wrocławski

Modelowanie i modele Model przedstawia interesujący nas fragment rzeczywistości w uproszczony, ale zorganizowany sposób (w konkretnym przypadku relewantne informacje mogą zostać poddane strukturalizacji i formalizacji) Ü pozwala złożoną rzeczywistość lepiej zrozumieć Ü

Modelowanie i modele Ekonomista Wiesław Sadowski (ur. 1922): Model odzwierciedla interesujący nas fragment rzeczywistości z pominięciem mniej istotnych elementów tej rzeczywistości. dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Prawnik Jacek Giezek (ur. 1958): Wszelka dogmatyczna abstrakcja i odnosząca się do niej teoretyczna refleksja opiera się z natury rzeczy na modelowaniu. Modelowanie jest w naszych kontaktach z otoczeniem wszechobecne (…) bo taka w istocie jest procedura spostrzegania oraz wartościowania otaczającej nas rzeczywistości. dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Socjolog Piotr Sztompka (ur. 1944): Myślenie naukowe opiera się na abstrakcji, odchodzeniu od konkretu. Model to układ, który stanowi środek pośredniego poznania drugiego układu dzięki temu, że jest wobec niego analogiczny pod istotnym względem, a równocześnie bardziej dostępny poznawczo. dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Matematyk Karl Pearson (1857 -1936): Zadaniem nauki jest wyłącznie naukowy opis faktów, różniący się od opisu zwykłego tym, że ma to być opis ekonomiczny i ujmować w możliwie prostej formie matematycznej jak najwięcej faktów, pozwalając je rozumieć przy tym jak najmniejszym wysiłkiem. dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Alexander Graham Bell (1847 -1922): Wiedza jest procesem gromadzenia faktów; mądrość bierze się z ich uproszczenia (Knowledge is a process of piling up facts; wisdom lies in their simplification).

Modelowanie i modele Modelowy czy naukowy opis rzeczywistości nazywa się jeszcze w szczególności systemem. Zdaniem prawnika Kazimierza Opałka (1918 -1995) poprawny system nie oznacza prostego odwzorowania rzeczywistości, lecz: „pewne konstrukcje myślowe, porządkujące i segregujące w określony sposób zjawiska rzeczywistości – nie wnoszące niczego nowego do rzeczywistości, lecz dające jej skoordynowany obraz w celu lepszego objęcia jej myślą i poznania”. dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie jest powszechnie wykorzystywane w procesach podejmowania decyzji. Model: F pomaga podmiotowi podejmującemu decyzje zrozumieć problem decyzyjny F pobudza twórczość i ułatwia znalezienie możliwych sposobów rozwiązania problemu F pomaga ocenić możliwe kierunki działania

Ludzie podejmują decyzje nie w interakcji z rzeczywistym problemem, lecz w interakcji z modelami problemu decyzyjnego. Stąd na ogół jest tak, że w tej samej sytuacji decyzje różnych osób nie są identyczne, a często znacznie się różnią.

Modelowanie i modele Typologia modeli • konkretny i abstrakcyjny • statyczny i dynamiczny • deterministyczny i probabilistyczny normatywny (preskryptywny) i opisowy (deskryptywny) • • analogowy i symboliczny dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Model konkretny i model abstrakcyjny • model konkretny jest repliką rzeczywistości model abstrakcyjny jest syntetycznym ujęciem najbardziej istotnych elementów rzeczywistości • dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Modelowanie i mdele Filozof Hans Reichenbach (1891 -1953): Istotne jest to, co musi się zawierać w uogólnieniu, jeśli ma być ono prawomocne. Oddzielenie czynników istotnych od nieistotnych jest równoznaczne z początkiem wiedzy. dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Model statyczny i model dynamiczny model statyczny przedstawia rzeczywistość w jakiejś konkretnej chwili w oderwaniu od stosunków następstwa czasowego • model dynamiczny wykorzystuje czas jako podstawowy element opisu zjawiska w jego powiązaniu ze zdarzeniami występującymi wcześniej i później • dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Model deterministyczny i probabilistyczny model deterministyczny przedstawia wartość każdej zmiennej decyzyjnej przy pomocy jednej wielkości • model probabilistyczny wskazuje na możliwe zakresy zmiennych w postaci rozkładów prawdopodobieństwa • dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Model normatywny i model opisowy model normatywny służy ocenie dostępnych kierunków działania i wskazaniu tego, który w danej sytuacji jest najlepszy, czyli optymalny • model opisowy (opisowy model werbalny) ogranicza się do przedstawienia pewnego fragmentu rzeczywistości bez próby jej oceny • dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Model analogowy i model symboliczny • wśród modeli analogowych, czyli modeli posługujących się analogią, można wyróżnić: Ø analogowe modele werbalne Ø analogowe modele fizyczne model symboliczny wykorzystuje symbole matematyczne • dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Szczególne znaczenie w podejmowaniu decyzji mają modele ? symulacyjne. dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Każde modelowanie, o ile tylko naśladuje (imituje) rzeczywistość, jest symulacją. Russell L. Ackoff Maurice W. Sasieni: Modele odzwierciedlają rzeczywistość, a symulacja ją imituje. (Models represent reality, simulation imitates it).

W języku modelowania przez model symulacyjny rozumie się model matematyczny, którym można manipulować w celu oceny skutków możliwych działań bez potrzeby uciekania się do obarczonych ryzykiem prób rzeczywistych.

Modelowanie i modele Posługując się językiem prakseologicznej teorii organizacji, można powiedzieć, że model symulacyjny pozwala na imanentyzację, czyli „zastępowanie prób faktycznych pseudopróbami wykonywanymi w myśli” (Tadeusz Kotarbiński). dr hab. Jerzy Supernat

Modelowanie i modele Ponieważ manipulacja modelem polega na stosowaniu procedury opisującej relacje pomiędzy zmiennymi decyzyjnymi, model symulacyjny można również nazywać modelem proceduralnym. Steve Cooke, Nigel Slack: In fact what are generally called simulation models should more properly be called procedural models, since the model is a procedure expressed in precise symbols. The term simulation actually refers to the method by which the model is used to make predictions. dr hab. Jerzy Supernat

Posługując się modnym językiem końca XX i początku XXI wieku, można powiedzieć, że model symulacyjny pozwala na swobodne eksperymentowanie w świecie wirtualnym, czyli w świecie, który jest wykreowanym odzwierciedleniem świata rzeczywistego.

Myśli końcowe Essentially, all models are wrong, but some are useful. George E. P. Box Celestial navigation is based on the premise that the Earth is the centre of the universe. The premise is wrong, but the navigation works. An incorrect model can be a useful tool. Kelvin Throop III