Metody i techniki bada Autor slajdw dr Hanna

Metody i techniki badań Autor slajdów: dr Hanna Kelm

• Sondaż diagnostyczny jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich zjawisk instytucjonalnie niezlokalizowanych w oparciu o próbę reprezentatywną. • Dowiadujemy się o opiniach (przekonaniach), ocenach, zainteresowaniach, postawach, motywach oraz wiedzy o określonym zjawisku, procesie lub zdarzeniu. BADANIA SONDAŻOWE 1

• Zalety: • skuteczna metoda zbierania danych od dużej liczby osób; • umożliwia dokładne porównanie odpowiedzi respondentów • Wady: • odpowiedzi niekoniecznie odzwierciedlają prawdziwe opinie respondentów • materiał może być powierzchowny • mogą umknąć ważne różnice w opiniach, przy zastosowaniu pytań standardowych BADANIA SONDAŻOWE 2

Wywiad (technika dialogowa) to rozmowa z badanym przeprowadzona z jakimś ogólnym lub szczegółowym planem – technika kwestionariuszowa. • Wywiad pisemny (ankieta) • Wywiad ustny (osobisty) – sytuacja bezpośredniej relacji interpersonalnej. • • • wywiad nieskategoryzowany (swobodny, nieukierunkowany) wywiad skategoryzowany wywiad jawny (respondent jest o nim poinformowany) wywiad ukryty (respondent nie wie, że udziela wywiadu) wywiad indywidualny wywiad zbiorowy WYWIAD

• Ankieta jest techniką gromadzenia informacji, polegającą na wypełnieniu najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lecz najczęściej bez obecności ankietera. • Ankieta imienna (znamy nazwisko ankietowanego), jawna (pytania z metryczki pozwalają na ustalenie respondenta, np. zawód ojca, miejsce urodzenia, miejsce pracy), anonimowa, ale zawsze dobrowolna. • Kwestionariusz jest narzędziem badawczym, będący uporządkowaną merytorycznie i graficznie, zwykle drukowaną listą pytań na jeden temat lub na wiele tematów. • Badanie jednokrotne z użyciem kwestionariusza nazywamy sondażowym, sondażem ankietowym lub surveyem. • Badanie co najmniej dwukrotne w określonych odstępach czasu, w celu stwierdzenia zmian lub stałości cech (np. postaw, zachowań) nazywamy badaniem panelowym. ANKIETA

OTWARTY WYWIAD POGŁĘBIONY – TECHNIKA JAKOŚCIOWA • brak kwestionariusza z pytaniami i porządku ich zadawania • wysokie kompetencje merytoryczne i komunikacyjne badacza • badacz jest pasywny, badany jest aktywny, sam konstruuje wypowiedź i „głębokość” narracji • wywiad narracyjny

DYSKUSJA GRUPOWA – TECHNIKA JAKOŚCIOWA • To dyskusja członków grupy na określony temat, odbywająca się w warunkach sztucznie stworzonych. Uczestnicy wytwarzają specyficzną społeczną sytuację, w której mogą ujawnić się nieartykułowane w innych sytuacjach poglądy jednostek -> generowanie myślenia na określony temat • zależność między poglądami a zachowaniami jednostki oraz zależność między więzami panującymi w grupie a odbywającym się w niej procesem społecznym.

ZOGNISKOWANY WYWIAD GRUPOWY – TECHNIKA JAKOŚCIOWA • Fokus: badanie wiedzy, opinii, poglądów celowo dobranej grypy 8 -10 osób, dotyczących zachowań lub obiektów interesujących badacza. • Grupą fokusową steruje moderator, przygotowany merytorycznie, zadający wcześniej przygotowane, przemyślane pytania. • Niewiele wiadomo o przedmiocie dyskusji, ale ujawnia się go w trakcie: tekst, film, książka, podręcznik, projekt reformy, itp. • Wyróżnikiem jest konkretny obiekt, stanowiący przedmiot dyskusji oraz jej scenariusz. • Stosowany w badaniach marketingowych i badaniach społecznych.

• Eksperyment jest najważniejszą metodą badawczą: w celowo kontrolowanych warunkach wywołuje się ściśle określone zjawiska po to, aby poznać związki typu przyczynowego, istniejące między tymi zjawiskami a zjawiskami którymi świadomie manipulujemy. • metoda badania określonego wycinka rzeczywistości, polegającej na wywołaniu lub tylko zmianie przebiegu procesów przez wprowadzenie do nich jakiegoś nowego czynnika i obserwowaniu zmian powstałych pod jego wpływem. Istotna jest manipulacja zmienną niezależną i kontrola zmian zmiennej zależnej. EKSPERYMENT 1

• Zmienne zależne i zmienne niezależne (bodziec eksperymentalny) • Pretest i posttest (ustalenie porównywalnych cech i wspólnych właściwości) • Eksperyment klasyczny: grupa eksperymentalna i kontrolna EKSPERYMENT 2

• Zalety: • badacz może kontrolować wpływ określonych zmiennych • łatwiej je powtarzać kolejnym badaczom • Wady: • wielu aspektów życia społecznego nie da się przenieść do laboratorium • warunki eksperymentu mogą mieć wpływ na reakcje badanych EKSPERYMENT 3

ETNOGRAFIA 1 • Określenie wpływu środowiska kulturowego na jednostkę (analiza karier, historii życia, ról społecznych) lub grupę, w jakiej transmitowana jest kultura na odbiorców. • Podstawowe techniki: obserwacja uczestnicząca, wywiady, rozmowy, analiza wytworów działania. • Grupy focusowe: dyskusje w wybranej grupie, a tematy dostarcza badacz

• Zalety: • dostarcza bogatszych i bardziej wyczerpujących wyników niż inne metody • pozwala dostrzec szerszy kontekst procesów społecznych • Wady: • można ją stosować wyłącznie w badaniach małych grup i społeczności • uzyskane wyniki mogą odnosić się wyłącznie do badania grup i społeczności • pojedyncze badania terenowe trudno generalizować ETNOGRAFIA 2

• Badanie społeczności z pozycji jej uczestnika • Sytuowanie badacza wewnątrz zjawiska, procesu. • Jego obecność wpływa na badaną sytuację – wchodzenie w rolę badacza i badanego (samego siebie) – percepcja samego siebie. • Obecność badacza powoduje zmianę zachowań badanych – pogłębienie ich samoświadomości. • Opis zjawiska zaraz po zakończeniu pracy badacza. • Rejestracja subiektywna, selektywna, interpretacja własna badacza OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA

• Metoda indywidualnych przypadków: metoda pojedynczych przypadków (rozszerzonych przypadków), zamiennie studium przypadku, analiza przypadku (wyróżniająca się, unikalna jednostka) lub metoda kliniczna – polega na wszechstronnym badaniu i opisie jednej lub kilku osób. • Cel: odkrywanie słabych punktów, a następnie modyfikowanie (przebudowa, udoskonalenie) istniejących teorii społecznych. Badacz chce nie tyle wyjaśnić, co zrozumieć zjawisko, stąd zastosowanie w badaniach trudnych i rzadkich zjawisk społecznych, pedagogicznych psychicznych bądź socjologicznych. METODA INDYWIDUALNYCH PRZYPADKÓW

• Metoda biograficzna: odkrywanie społecznie uwarunkowanych regularności losów życiowych ludzi, uformowanego w świadomości jednostek subiektywnego obrazu społeczeństwa, a także zdobywanie konkretnych informacji na temat określonych wydarzeń • analizowanie przebiegu życia ludzkiego traktowanego w kategoriach wycinka społecznej rzeczywistości • rozważania ogólnometodologiczne i teoretyczne skoncentrowane na problematyce relacji pomiędzy biografiami indywidualnymi a kształtem społeczeństwa i zachodzącymi między nimi procesami METODA BIOGRAFICZNA

Dekalog badacza rzeczywistości społecznej: I. Przy podejmowaniu badań bierz pod uwagę nie tylko spodziewane pożytki lub zyski, ale także koszty i straty. II. Przyjmij osobistą odpowiedzialność za prowadzone badania i ich skutki. III. Bądź otwarty i uczciwy wobec uczestników badań. IV. Informuj uczestników badań o celach i założeniach badań na tyle, na ile jest to możliwe ze względu na dobro badań. V. Staraj się jak najlepiej współpracować z dobrowolnymi uczestnikami badań, ponieważ od tego zależy wiele przy realizacji twoich zamierzeń badawczych. VI. Nie wykorzystuj badanych pod żadnym względem. Szanuj także ich czas i cierpliwość. VII. Zapewnij badanym ochronę przed wszelkimi szkodami możliwymi do przewidzenia. Jeżeli zaś dostrzeżesz, że badanym zagrażają jakieś nieprzewidziane skutki negatywne, to staraj się temu natychmiast przeciwdziałać. VIII. Bądź zawsze gotowy do uczciwego wyjaśnienia badanym wszelkich wątpliwości, jakie mogą się u nich pojawić. IX. Dbaj o to usilnie, aby uczestnicy badań darzyli ciebie zaufaniem. X. Pamiętaj, że zasadniczym celem badań powinno być uzyskanie danych zebranych w sposób metodologicznie zasadny i solidny, które mają przyczynić się do rozwijania nauki, a nie do zaspokajania niegodziwych zamierzeń.