MET OPEN MOND EEN KIJKJE IN DE MOND

MET OPEN MOND EEN KIJKJE IN DE MOND ALS AVG

Mieke Hogerbrug & Martine van Staveren

Mieke Hogerbrug • Afgestudeerd 2003 ACTA Amsterdam • Opleiding tandarts gehandicaptenzorg afgerond 2008 SBT/VBTGG • Werkzaam Ipse de Bruggen, locatie Nootdorp • Werkzaam algemene praktijk Schippers & Hogerbrug te Oud-Beijerland • Verpleegtehuis Alerimus te Numansdorp

Martine van Staveren • Afgestudeerd 2004 ACTA Amsterdam • Opleiding tandarts gehandicaptenzorg afgerond 2008 SBT/VBTGG • Werkzaam de Hartekampgroep, locatie Heemstede • Werkzaam centrum bijzondere tandheelkunde van Medisch Centrum Alkmaar

Stelling • AAN DE LOCATIE VAN SLIJTAGE VAN HET GEBIT KAN DE DIAGNOSE GESTELD WORDEN OVER DE OORZAAK

Soorten gebitsslijtage • Attritie ØParafuncties zoals knarsentanden/bruxisme

Soorten gebitsslijtage • Abrasie ØBijvoorbeeld poetstrauma of andere mondgewoontes

Soorten gebitsslijtage • Erosie

Erosie, extrinsiek • Oorzaak zijn zuren van buitenaf ØUit de voeding ØUit de omgeving ØMedicatie ØMondwater ØDrugs

Erosie, extrinsiek • Locatie ØPalatinale vlakken ØCupping ØDoorschemeren dentine

Erosie, extrinsiek • Gevolgen ØPijn en gevoeligheid ØBreekbaarheid ØEsthetiek ØFunctieverlies

Erosie, extrinsiek • Preventie ØVroegtijdige diagnose ØVoedingsanalyse ØVoedingsvoorlichting

Erosie, extrinsiek • Gehandicaptenzorg ØLicht verstandelijke beperking ØSamenwerking dietiste ØCombinatie met andere soorten slijtage

Erosie, intrinsieke zuren • Slijtage aan glazuur door zuren uit de maag hetgeen veroorzaakt kan worden door: ØOprispingen/vomeren ØRumineren ØGastro-Oesofageale refluxziekte

Vomeren • Oorzaak ØMedische problemen üZwangerschap üVoedselvergiftiging üMaagdarminfectie üOvermatig alcohol gebruik üBestraling ØPsyschische problemen üeetstoornissen

Vomeren • Locatie ØPalatinale slijtage bovenincisieven/ incisale translucentie ØHoogstaande, matte amalgaam restauraties ØGeen plaque en aanslag ØVaak droge aspecten in de mond/wangslijmvliezen

Vomeren

Vomeren • Gevolgen Ø Extreme gebitslijtage Ø Verhoogde kans op cariës, verlaagde speekselsecretie Ø Pijn Ø Zwelling/vergroting glandula parotis (persisterend braken) Ø Verslikpneumonie Ø Ontsteking slokdarm Ø Anemie Ø Ondergewicht

Rumineren • Herkauwen van voedsel • Baby’s • Mensen met (zeer) ernstige verstandelijke beperking • Hoogopgeleide vrouwen

Rumineren • Oorzaak ØOngunstige psychische omstandigheden ØErfelijkheid

Rumineren • Locatie ØDoor de hele mond is slijtage zichtbaar

Rumineren • Gevolgen Ø Ø Ø Extreme gebitslijtage Verhoogde kans op cariës Pijn Verlaagde speekselsecretie Automutilatie Ontsteking slokdarm Verslikpneumonie IJzergebrek anemie Mondgeur Sociale uitsluiting Gedragsproblemen

Rumineren • Gehandicaptenzorg ØKomt veel voor bij mensen met een (zeer) ernstig verstandelijke beperking ØGedragsproblemen ØDepressie en angststoornissen? ØMultidisciplinair overleg/eet-drink team

GORZ • Oorzaak ØHet optreden van klachten, al of niet met beschadiging van de slokdarmmucosa, ten gevolge van het terugstromen van zure maaginhoud in de slokdarm en soms de mond ØFunctiestoornissen onderste slokdarmsfincter ØGastro-intestinale motiliteitstoornis ØHoudingsafwijkingen ØHiatushernia ØObstipatie

GORZ • Locatie ØPalatinale vlakken bovenfront ØPalatinale vlakken boven (pre)molaren ØOcclusale vlakken boven (pre)molaren ØBuccale vlakken onder (pre)molaren

GORZ • Symptomen Ø Pijn Ø Gedragsproblemen Ø Slaapproblemen Ø Voedselweigering Ø Recidiverende luchtweginfecties Ø Tanderosie Ø IJzergebrek anemie Ø Rumineren Ø Hematemesis Ø Foetor ex ore

GORZ • Voorspellende waarden ØSpasticiteit aan minstens 2 ledematen ØHematemesis ØScoliose ØAnti-epilectica en benzodiazepinen gebruik ØRumineren ØIQ

GORZ • Gevolgen Ø Extreme gebitslijtage Ø Verhoogde kans op cariës Ø Pijn Ø Verlaagde speekselsecretie Ø Automutilatie Ø Ontsteking slokdarm Ø Verslikpneumonie Ø IJzergebrek anemie Ø Foetor ex ore Ø Sociale uitsluiting Ø Gedragsproblemen

GORZ • Preventie Ø Medicatie Ø Regelmatig bezoek tandarts/mondhygiëniste Ø Extra fluoride toedienen Ø Spoelen met water Ø Voeding Ø Hoofdeinde bed verhogen Ø Overgewicht voorkomen Ø Goede houding na het eten Ø Geen gebruik van NSAID’s Ø Kleine maaltijden

GORZ • Gehandicaptenzorg ØKomt veel voor bij mensen met een (zeer) ernstig verstandelijke beperking ØMultidisciplinair overleg/eet-drink team ØGedragsproblemen ØSyndromen

GORZ • Syndromen ØCornelia de Lange syndroom ØDown syndroom ØRett syndroom ØRubenstein Taybi syndroom

Stelling • AAN DE LOCATIE VAN SLIJTAGE VAN HET GEBIT KAN DE DIAGNOSE GESTELD WORDEN OVER DE OORZAAK • Antwoord?

• DENK AAN DE TANDARTS

Stelling • AFWIJKINGEN OP DE TONG MOETEN GEDIAGNOSTICEERD WORDEN DOOR EEN TANDARTS

Tongpersen • Met kracht duwen van tong tegen elementen of verhemelte

Tongpersen • Gehandicaptenzorg ØOpen beet ØProblemen lipsluiting üGrotere kans op trauma üGrotere kans op kwijlen üGrotere kans op mondademhaling

Lingua Geografica • Landkaarttong • Goedaardige verandering van het oppervlakte van de tong • Wisselende gladde vlekken omgeven door witte zones e/of lijntjes • 1 -3% van de bevolking

Candidose • Candida albicans • Verstoring evenwicht in de mond ØMedicatie ØVerzwakking immuunsysteem ØXerostomie ØZwangerschap ØRoken ØDragen versleten gebitsprothese ØTekort vit B en ijzer

Candidose • Afschraapbare verhoogde room-witte leasies • Tong, wangen en verhemelte • Anti-schimmel medicatie ØGel Øtabletten

Canidose

Plaveiselcelcarcinoom • 80% van de mondkanker zijn plaveiselcelcarcinomen • 33% van de mondholtecarcinomen op de tong gelokaliseerd • Zijrand van de mobiele tong • Tabak • Alcohol

Plaveiselcelcarcinoom • Symptomen ØZwelling of ulcus ØPijn eventueel uitstralend naar kaak, hals of oor ØSlikproblematiek ØZwelling in de hals ØLeukoplakie, witte slijmvliesverkleuring ØErytroplakie, rode slijmvliesverkleuring

Metastase • Uitzaaiing longkanker in de mondholte

Macroglossie • Verworven ØLipomatose ØAmyloïdose ØIntramusculair tongcarcinoom • Aangeboren ØDown syndroom ØBeckwith-Wiedeman syndroom

Afte • Verheven witte ulcus met felrode randen • Lippen, tong, verhemelte, wang, gingiva • Pijn ØPoetsen ØEten • Alleen verlichting van klachten • Waarschijnlijke veroorzaker herpes virus

Glossitis • • Tongontsteking Branderig gevoel Glad en gezwollen tongrug Donkerrode verkleuring Problemen bij slikken, kauwen en praten Droge mond Keelpijn Ademhalingsproblemen

Lingua villosa • Zwarte haartong • Langere papillen en bekleding papillen dikker • Verkleuring door etensresten, nicotine, kleurstoffen

Lingua villosa • • 0, 5% van de bevolking Slechte mondhygiëne Antibioticagebruik Gebruik chloorhexidine mondspoeling

Lingua villosa • Voedings/levensgewoonten aanpassen • Tong dagelijks reinigen

Bijttrauma • (Scherpe) rand element • Ulcus, verdwijnt zonder restschade

Stelling • AFWIJKINGEN OP DE TONG MOETEN GEDIAGNOSTICEERD WORDEN DOOR EEN TANDARTS

• DENK AAN DE TANDARTS

Stelling EEN DIKKE WANG KOMT ALTIJD DOOR EEN ONTSTOKEN KIES

Kunnen jullie oorzaken noemen?

Oorzaken • • • Ontstoken element Ontstoken extractiewond Pericoronitis Ulceratie in wangslijmvlies Trauma Cardiale problematiek

Ontstoken element • Ontsteking aan de wortelpunt • Abcesvorming Behandelmogelijkheden • Verwijzen naar tandarts • Goede pijnstilling • Geen antibioticum bij een overigens gezonde persoon indien er pusafvloed is verkregen

Ontstoken extractiewond • • Foeter ex ore Algehele malaise Koorts Recentelijke element getrokken Behandelmogelijkheden • Verwijzing naar tandarts • Uitspoelen extractiewond met fysiologische zoutoplossing bij verstoorde wondgenezing en met H 2 O 2 bij alveolitis • Antibioticum bij medisch gecompromitteerde patiënt of als uitspoelen niet mogelijk is

Pericoronitis • Kan rond ieder doorbrekend element • Pijn bij bewegen onderkaak • Trismus • Kloppende pijn • Slikken kan pijnlijk zijn • Abcesvorming

Ulceratie wangslijmvlies • Bijttrauma • Medicatie smelten in de wang • Automutilatie

Trauma • Klap op de kaak • Val • Fronttrauma • Let op risico kaakfractuur!

• DENK AAN DE TANDARTS

Redenen verwijzing kaakchirurg • • Snel progressieve ontsteking Problemen met ademhaling Problemen met slikken Uitbreiding in loges Koorts >39, 5 Ernstige trismus ( opening <5 mm) Dreigende sepsis Verminderde weerstand/immuundeficiënties (!)

Andere veel voorkomende mondafwijking

Xerostomie • Medicatiegebruik als parasympaticolytica, anti-histaminica, antihypertensiva, anti-emetica, antiparkinsonmiddelen, anti-depressiva (vooral de tricyclische en in mindere mate de SSRI’s), antipsychotica, atropine (oogdruppels) en h 4 -antagonisten. • Bestraling van het hoofd/hals gebied

Xerostomie • Systemische ziekten zoals diabetes mellitus en het syndroom van Sjögren, psychogene oorzaken zoals angst of stress, dehydratie en trauma van de speekselklieren • Infecties van mondslijmvlies of speekselklieren, endocriene ziektes, de ziekte van Alzheimer, taai slijmziekte (mucoviscoïdose), sarcoïdose en amyloidose.

Symptomen oraal • • • Hoge cariesactiviteit Glimmend aspect mondslijmvlies Branderig gevoel Verandering oppervlak tong Gesprongen lippen Moeite met kauwen, slikken, praten, proeven

Xerostomie

Behandelmogelijkheden • • Regelmatig kleine slokjes water Mondbevochtigingsgel Speeksel stimulerende middelen Veranderen medicatie

• DENK AAN DE TANDARTS