MEDYA OKURYAZARLII Medya ya da kitle iletiim aralar

MEDYA OKURYAZARLIĞI

Medya ya da kitle iletişim araçları denince ne anlamalıyız? • Medya ürünleri ve endüstrisi dediğimizde gazete, kitap, dergi, film, fotoğraf, ilan tahtası, radyo, televizyon, video, kaset, bilgisayar, CD, internet vb. her geçen gün çeşitlenen tür ve sayıda iletişim aracını ve işlevini düşünmemiz gerekir.

Dünyada ve Türkiye’de medya Okur yazarlığı • Medya eğitimi ya da Medya Okuryazarlığının alt yapısının hazırlanması uzun yıllar almıştır. 1932’lerde ilk olarak ABD’de başlayan medya eğitimi çalışmaları özellikle 1970’lerden başta Avrupa kıtası olmak üzere hızla yaygınlık kazanmıştır. • Günümüzde Medya Okuryazarlığı başta ABD, Kanada, Avusturalya, Japonya, Fransa, Almanya, İtalya, İspanya, İngiltere, Avusturya, Belçika, İsviçre…gibi gelişmiş ülkelerin bir çoğunda zorunlu ders olarak ele alınmaktadır. Medya Okuryazarlığı Dersi bu ülkelerin bazılarında seçmeli, bir kısmında ise tüm derslerin konuları içine yerleştirilmiş olarak verilmektedir. Ayrıca gelişmekte olan ülkelerin birçoğunun eğitim müfredatlarında da Medya Okuryazarlığı Dersine yer verildiği görülmektedir. Türkeyada da seçmeli olarak Çeşitli kademelerde bu ders verilmektedir.

Medya Okuryazarlığı nedir, neden ihtiyaç duyulmuştur? • Medyanın günlük hayatımızdaki yeri giderek artmaktadır. İlk gazetenin çıkartılmasından günümüze medyanın tür ve mesajında artan çeşitlilik önemli boyutlara ulaşmıştır. Sanki iki farklı dünyada yaşıyoruz; bunlarda ilki yaşantımızı sürdürdüğümüz gerçek dünya diğeri de medyanın oluşturduğu sanal alemdir. Kısaca Medya Okuryazarlığı, bir medya içeriği ile karşıya kaldığımız zaman medya mesajlarını daha iyi anlayabilmek için bilişsel, duyuşsal, estetik ve etik nitelikleri bir bütün olarak kullanabilme becerisini geliştirme sürecidir. • Gelişmiş medya okuryazarlığı medyanın insanlar daha da önemlisi çocuklar üzerindeki olumsuz etkisini azaltmak için en doğru yaklaşımdır. Diğer bir deyişle Medya Okuryazarlığı medyanın çocukları kontrol altına alma çabasına karşı en etkili yaklaşımdır. ABD’de medya eğitimi 1932 yılından beri verilmektedir. New York Times’ın gazetesinin girişimi ile başlayan bu sürece başta 350 basın kuruluşu destek vermiştir. Bu işe okullara çeşitli gazeteler gönderilerek başlanmıştır. Onbinlerce öğretmen medya okuryazarlığı eğitiminde görev almıştır. Günümüzde Medya Okuryazarlığı Dersi ABD’de zorunlu dersler listesindedir.

Medya Okuryazarı Nasıl Biridir? • Medya okuryazarı medya araçlarını tanır. Yani gazete, radyo, televizyon, internet, dergi gibi medya araçlarının özelliklerini ve işlevlerini bilir. • Medya okuryazarı medya araçlarına ulaşır. Yani ihtiyaçlarına en uygun medya aracını belirler. Bunlara nereden ve nasıl ulaşacağını bilir. • Medya okuryazarı medya mesajlarını anlar. Yani medya araçlarıyla iletilmek istenen mesajları fark eder ve anlar.

• Medya okuryazarı medya mesajını değerlendirir ve çözümler. Yani medya mesajlarını farklı bilgi kaynakları ve bilgilerle, kendi kültür ve değerleriyle karşılaştırıp çözümler. Eleştirel bir gözle değerlendirip anlamlandırır. • Medya okuryazarı iletişim kurar. Yani medya içeriği ile ilgili değerlendirmelerini, hem o içeriği oluşturanlarla hem de başka insanlarla paylaşır.

• Çeşitli bilgi kaynakları arasından ihtiyaç duyduğu bilgileri seçer. • İstediği bilgilere ulaşır. • Ulaştığı bilgileri anlar. • Mesajlar karşısında sadece alan değil aynı zamanda veren bir taraf olarak aktif olur. • Gerçekle gösterilen arasındaki farkı fark eder. • Elde ettiği bilgilerdeki olumlu-olumsuz, doğru-yanlış, iyikötü yönleri tespit eder.

• Kendisine sunulan içerikleri eleştirebilir. • Medyayı gerektiğinde ve gerektiği kadar takip edebilir. • Medyanın olumlu ürünlerinden yararlanır. • Medyanın olumsuz ürünlerinden korunur. • Çevresini olumsuz medya ürünleri konusunda uyarır.

Medya Okuryazarı Olmak Neden Önemli? • Neredeyse bir medya çalışanı kadar medyayı takip ediyoruz. O hâlde medyayı neredeyse onlar kadar iyi okuyup yazabilmeliyiz. • Medya okuryazarı İnternet’i kullanarak, mektup göndererek, telefon açarak, e-posta göndererek medya içeriğinin oluşmasında katkıda bulunabilir. • Medya okuryazarı medya konusundaki fikirlerini aile bireyleriyle paylaştığında herkesin söz konusu mesajlara karşı duyarlılığı artacaktır. Böylelikle aile bireyleri olumsuz mesaj ve içeriklere karşı bir bilinç kazanacaktır. Olumlu mesaj ve içeriklerin ise etkisi daha güçlü olacaktır.

Medya Okuryazarlığı ne işe yarar ? • Medya Okuryazarlığı; hem öğrencilerin Tv. İnternet gibi kitle iletişim araçlarını kullanma nedenlerini görmemize imkan sağlarken, diğer yandan çocuklarında kendi davranışları hakkında farkındalık oluşturmalarına imkan sağlayacaktır. Medya Okuryazarlığı ile öğrencilere kazandırılmak istenen değerler şöyle ifade edilebilir: • Özel yaşamın gizliliğine saygı • Estetik duyarlılık • Dürüstlük • Sorumluluk • Etik kurallara bağlılık • Farklılıklara saygı duyma • Kültürel mirası yaşatma bilinci • Aile içi iletişime önem verme • Bilinçli tüketim • Toplumsal hayata aktif katılım • Bilimsellik • Eşitlik • Yardımlaşma • Dayanışma • Paylaşma hakkında farkındalık yaratır.

Medya Okuryazarlığı ne kazandırır? • Medyayı farklı açılardan okuyarak yaşadığı çevreye duyarlı, ülkesinin problemlerini bilen, medyada gördüklerini aklın süzgecinden geçirecek bilince sahip, • Televizyon, video, sinema, yazılı basın, internet vb. ortamlardaki mesajları çözümleme, değerlendirme ve iletme yeteneği gelişmiş, • Yazılı, görsel, işitsel medyaya yönelik eleştirel bakış açısı kazanmış, • Mesajların oluşturulması sürecinden, analiz edilmesine eleştirel düşünme yetisini kullanan, • Bilinçli bir medya okuryazarı sorumluluğu ile davranan, • Toplumsal yaşama yapıcı katkılarda bulunan, • Kamu ve özel yayıncılık alanının geliştirilmesi için çaba gösteren, sorumluluk sahibi bireyler olacaklardır.

Okuryazarlık • “Toplumun anlamlaştırdığı iletişimsel simgeleri etkili bir biçimde kullanabilme konusunda yeterlik kazanma…. Kendimizi ve dünyayı anlama ve değiştirebilme” yolu olarak tanımlamaktadır (Kellner, 1998: 103, 122). • Diğer bir tanım ise ” Okuryazarlığın mevcut bir alfabesi yoktur. Zaman, zemin, bağlam, olaylar, kişiler onun alfabesini oluşturabilir ve bu alfabeyi oluşturan özneler durağan bir anlama sahip değildir. Anlam sürekli yenilenir “ (M. Kurudayıoğlu ve S. Tu zel, 2010).

Günümüz okuryazarlıkları • Kahn ve Kellner (2005: 238 -250) ile Tu zel’e (2010: 692) göre gu nu mu zde sıkça bahsi geçen okuryazarlık türlerinden bazıları şöyledir: • medya okuryazarlığı • görsel okuryazarlık • bilgisayar okuryazarlığı • internet okuryazarlığı • bilim okuryazarlığı • coğrafya okuryazarlığı • içerik okuryazarlığı • kütüphane okuryazarlığı • tüketici okuryazarlığı • bilgi okuryazarlığı • teknoloji okuryazarlığıdır.

Görsel Okuryazarlık • “Görsel okuryazarlık imgeleri anlama ve kullanma becerisidir “skill”. Bu beceri imgeler üzerine düşünme, öğrenme ve açıklama süreçlerini • içermektedir” (Braden ve Hortin, 1982).

Görme Kosslyn ve Koenig’e (1992) Ait Altı Alt Ana Sistemden Oluşan Görsel Sistemin Modeli

Görüntü • “Gerçekte var olmadığı halde varmış gibi göru nen şey, hayalet” olarak tanımlanmaktadır (TDK : 2014). • Gerçekte olan nesnenin yansıması (TDK: 2014)

Görüntü Çeşitleri • Somut Görseller • Soyut Görseller • Dinamik Görseller • Hareketli Görseller • Kalıp Görselleri • Su reç Görselleri

Somut Görseller • Somut görseller; duyu organlarıyla algılanabilir ya da doğrudan görgu l gerçekliği olan nesne (TDK: 2014) olarak tanımlanırlar.

Soyut Görseller Nesnelerin niteliği gibi gerçekte kendi başına var olmayan, nesnelerin niteliği olarak var olan, ancak nesnelerden çekilip çıkarılarak tasarımlanabilen kavramlar (bu yu k, mavi), algılanamayan şeyleri gösteren kavramlar (tu ze) ya da nesnelerin özelliklerinden sıyrılmış olan bütün genel kavramlar soyut olarak tanımlanır (TDK, 2015).

Dinamik Görseller Dinamik görseller devingen bir yapıda olan görsel türüdür. Bu tür görsellerde hareket bildiren özellikler vardır.

Hareketli Görseller Hareketli görsel; bir cismin durumunun ve yerinin değişmesi ile oluşan hareket olarak Tanımlanır (tdk: 2014).

Kalıp Görselleri Hem somut hem de soyut kavramlar belli geometrik biçimlerle benzerlik içerisindedirler. Bu benzerlikler sadeleştirme, basitleştirme, yeni bir şeklin ortaya konması, biçimleri karşılaştırılması gibi sayısız anlatımlarda kullanılan görsellerdir.

Su reç Görselleri Zihnimiz sürekli olarak görsel öğeleri kullanarak işlem yapmaktadır. Bu işlemler sırasında zihnimizde oluşturduğumuz hazır görselleri kullanarak işlem yaparız. Bu işlemler belli aşamalar içerir ve süreç barındırırlar. Oldukça karmaşık olan bu işlemin görsel aktarımı süreç görseli için örnek oluşturabilir. Süreç görseli gözden uzaklaşarak zihinde meydana gelen görsel süreç olduğu, gerçeklikten bir adım uzaklaşıldığına, gerek görselden simgesel görselliğe geçildiğine (Pozzer ve Roth, 2003: 1089 -1114) dikkat çekerler.

Görselleştirme • Görselleştirme “göru ntu leri” içerir, fiziksel bir formda var olmadığı için de normalde tartışılan gerçek yapısından farklıdır. • Görselleştirme aynı zamanda herhangi bir du şu nceyi, veriyi, bilgiyi aktarma ya da anlatmanın yollarından biridir. • Görselleştirmenin tasarımsal ve sanatsal boyutu bulunmaktadır.

MEDYA EĞİTİMİ İLKELERİ (L. MASTERMAN) • Medya eğitimi ciddi ve önemli bir risk alanıdır. • Medya eğitiminin özeksel birleştirici kavramı bir çeşit yeniden temsil meselesidir. Medya aracılık yapar. Medya gerçeği yansıtmaz, yeniden temsil eder. Medya semboller ve işaretler sistemidir. • Medya eğitimi, yaşam boyu olan bir süreçtir; bundan dolayı yüksek öğrenim öğrencisi temel hedef olmalıdır. • Medya eğitimi, sadece eleştirel zekayı geliştirmeyi değil, eleştirel özerkliği teşvik etmeyi de hedefler. • Medya eğitimi soruşturmacıdır. Özgül / Bir türe özgü kültürel değerleri zorla kabul ettirmeye uğraşmaz. • Medya eğitimi, güncel ve fırsatçıdır. Öğrenenlerin yaşam konumlarını aydınlatmaya uğraşır.

MEDYA EĞİTİMİ İLKELERİ (L. MASTERMAN) • Medya eğitiminin anahtar kavramları almaşık bir konudan çok analitik araçlardır. • Medya eğitiminde içerik amaç için bir araçtır. • Medya eğitiminde değerlendirme, öğrencinin öz değerlendirimi, hem gelişimsel hem de gittikçe artan ediminin değerlendirilmesi anlamına gelir. • Medya eğitimi, öğretmen-öğrenci ilişkisini karşılıklı konuşma ve vargı hedefleri sunarak değiştirmeye gayret eder. • Medya eğitimi, araştırmalarını tartışmadan çok karşılıklı konuşmayla yapar. • Medya eğitimi esas olarak daha açık ve demokratik pedagogların gelişimini besleyen aktif ve katılımcı bir yapıdadır. • Medya eğitiminin etkililiği • (1) öğrencilerin eleştirel düşünmelerini yeni durumlara uygulayabilme yeteneklerine, • (2) öğrencilerin sergiledikleri sorumluluk ve güdü derecesine göre değerlendirilebilir. •

MEDYA EĞİTİMİ İLKELERİ (L. MASTERMAN) • Medya eğitimi, grup odaklı işbirlikçi öğrenmeyi kapsar. • Medya eğitimi, uygulamalı eleştiri ve eleştirel uygulamadan oluşur. • Medya eğitimi, bütüncül (holistik) bir süreçtir. • Medya eğitimi, sürekli değişim ilkesine bağımlıdır. • Medya eğitimini alttan desteklemek, diğerlerinden ayrı, özel bir epistemolojidir(Bilgibilim).

MEDYA OKURYAZARLIĞI GENEL İLKELERİ (Patricia Aufderheide) • Tüm medya kurgusaldır. Medya basitçe gerçeği yansıtmaz, aynı zamanda spesifik amaçları olan yapımlar (ürünler) sunar. Bu ürünlerin başarısı, görünürdeki doğallıklarında yatar. Kurgu gibi durmazlar. Ama öyledirler. • 2. Medya gerçeklik kurgular Kendileri kurgusalken ürünleri her birimizin kafasında bir gerçek kavramı oluşturur. Her birimiz, gözlemlerimiz ve yaşantılarımıza dayalı olarak bir gerçeklik modeli taşırız. Bu modeli kullanarak, doğruyu yalandan ayırt edebilme yeteneğimiz olduğunu sanırız ve onların gözlerimizin önüne perde çekmelerine izin vermeyeceğimizden eminizdir. Fakat gerçekliğe ilişkin modelimizin çoğu, izlediğimiz medyadan ve model aldığımız diğer insanlardan gelir. Bu yüzden yaşanan kişisel deneyim ile medya arasında çizgi çekmek pek de kolay gibi görünmez. ASLINDA MEDYA, HER GÜN GERÇEKLİK DUYUMUZU YAPILANDIRIR.

MEDYA OKURYAZARLIĞI GENEL İLKELERİ (Patricia Aufderheide) • İzleyici medyadaki anlamı tartışır Medya ileti taşımasına rağmen iletiler herkes tarafından aynı anlamda alınmaz. Arkadaşınızın hoşlanmadığı bir filmden siz hoşlandığınızda bu açıkça anlaşılabilir. Her birimiz farklı yaşantılarımız (sosyo-ekonomik statü, kültürel geçmiş, toplumsal cinsiyet vb. ) içinde anlamı filtreleriz. Fakat bazı anlamlar, başkalarına göre daha yaygın biçimde kabul edilir; ki bu, kültürel okumalarımızı etkileyen filtrelerin sosyal gücünü yansıtan bir gerçektir.

MEDYA OKURYAZARLIĞI GENEL İLKELERİ (Patricia Aufderheide) • Medyanın ticari içermeleri vardır Pek çok medya ürünü bir iş’tir ve kar etmelidir. Kamusal nitelikli medya bile ayakta kalabilmek için para bulmak zorundadır. Medyanın şifresini çözerken kendinize şunu sormalısınız: Bunun parasını kim ödedi? Bu medya ürününün altında yatan ekonomik yapı nedir? Yapımcı, yazar ya da yönetmen konuyu seçtiği ve yapıma başladığında onun seçimlerini mali baskılar nasıl etkilemektedir? • Medya, bireylere değil, insan gruplarına, daha doğrusu demografik piyasaya seslenir. Siz, bazı demografik pazarların parçasısınız- gençler, erkek ya da kadınlar, bölge insanları, belli bir hobisi olan insanlar vb… Ne kadar çok para harcarsanız, kitle iletişim pazarları için o kadar değerli olursunuz. Kitle iletişim araçlarının ticari dolayımlamaları bir başka yönden, mülkiyetle, sahiplikle de ilintilidir. Eğer aynı şirket bir kayıt şirketine, sinema stüdyosuna, bir kablo hizmetine, video kasket kaydına, kitap ve dergi yayınevine sahipse , neyin üretildiği, dağıtıldığı ve izleneceğini kontrol etmede güçlü bir beceriğe sahiptir.

MEDYA OKURYAZARLIĞI GENEL İLKELERİ (Patricia Aufderheide) • Medya, ideolojik ve değersel mesajlar içerir Bir medya okuryazarı kişi, medya metinlerinin değerleri taşıdığının ve ideolojik içermelere sahip olduğunun daima farkındadır. Bir medya okuryazarı kişi, bir şeyin yanlı olduğundan şikayet etmez; o, yapılan her şeydeki yanlılığı, varsayımları ve değerleri araştırır. Ne de olsa her şey insan yapımıdır; herkes dünyayı kendi değer ve varsayımlarına göre yorumlar. Medyanın çoğunlukla durumu desteklemesinden dolayı taşıdığı değer görülmeyebilir, ya da sıradan, ya da beş para etmez olarak addedilebilir. Medya ile görüş paylaşmadığımız zaman medyanın taşıdığı değerler daha açık bir şekilde ortaya çıkar.

MEDYA OKURYAZARLIĞI GENEL İLKELERİ (Patricia Aufderheide) • Medyanın, sosyal ve siyasal içermeleri vardır Medya gerçekliği kurgular, başka deyişle iletileri şekillendirir, değer aktarımı yapar. Toplumsal ve siyasal etkileriyle hem toplum hem de toplumun bireyleri olarak bizlerin yaşamında önemli bir yer tutarlar.

MEDYA OKURYAZARLIĞI GENEL İLKELERİ (Patricia Aufderheide) • Medyada biçim ve içerik yakından ilişkilidir Her iletişim aracının kendine özgü karakteristiği vardır. Gazeteleri okuyarak, TV izleyerek, radyo dinleyerek çok farklı deneyimler edinirsiniz. Bir medya okuryazarı şu soruları sorar: • Bu iletişim aygıtının biçimi, içeriği nasıl etkilemektedir? • Bu biçimsel kapasite iyi kullanılıyor mu, yoksa israf mı ediliyor? • Biçim içeriği nasıl kısıtlıyor?

MEDYA OKURYAZARLIĞI GENEL İLKELERİ (Patricia Aufderheide) • Her medyanın tek bir estetik biçimi vardır Medyanın nasıl okunacağını anlamak, onların bilgi aktarıcıları olduğu kadar her birinin sanat biçimleri olduğunu anlamak demektir. Yazıda ustaca kullanılmış cümlecikler, canlı bir alıntı, sağlam yapılı bir söylem dikkatimizi çeker. Radyo, video ve filmde zıtlıkları keskinleştiren ve kalbimizi hoplatan kurguyu beğeniriz. Ekrana gelen bir sahnede bakış açımızı biçimlendiren kameranın gücünü anlarız. • Medyanın nasıl yapılandırıldığını anladığımızda estetik değerlerini yargılayabiliriz. Birbiri ile ilişkili iki soru sorarız: • Medya beni eğlendirdi mi, dikkatimi çekti mi, beni sardı mı, bütün bunları nasıl yaptı? • Medya bana dünyaya, insan ilişkilerine ilişkin daha fazla şey verdi mi ve bunda benim payım ne oldu ve bunu nasıl yaptı?

MEDYA OKURYAZARLIĞI İLKELERİ (Renee HOBBS) • Medya okuryazarlığı eğitimi çocukları ve gençleri medyanın olumsuz etkilerinden korumayı amaçlamalı mıdır? • Medya üretimi medya okuryazarlığı eğitiminin temel bir özelliği olmalı mıdır? • Medya okuryazarlığı popüler kültür metinlerine odaklanmalı mıdır? • Medya okuryazarlığının daha doğrudan bir politik ve ideolojik gündemi olmalı mıdır? • Medya okuryazarlığı okul temelli ilk ve orta öğretim eğitim ortamlarına odaklanmalı mıdır? • Medya okuryazarlığı özelleşmiş bir konu olarak mı öğretilmelidir, yoksa mevcut konuların bağlamı içine mi yerleştirilmelidir? • Medya okuryazarlığı girişimcileri medya kuruluşları tarafından maddi olarak desteklenmeli midir?