Medicamenteuze behandeling van kanker Aafke Honkoop medisch oncoloog

Medicamenteuze behandeling van kanker Aafke Honkoop, medisch oncoloog

Kanker nu doodsoorzaak nr 1

Kankerincidentie

Kanker bij mannen en vrouwen

Incidentie naar leeftijd

Medicamenteuze behandeling van kanker • Chemotherapie • Endocriene therapie, hormoontherapie • Immunotherapie, “target therapie”

Wanneer medicamenteus • Adjuvant; na een operatie, om recidief kans te verkleinen • Neoadjuvant; voor operatie, om beter te kunnen opereren en om recidiefkans te verkleinen • Bij gemetastaseerde ziekte; voor levensverlenging en verbetering van klachten

Adjuvante therapie • Om risico op terugkeer te verkleinen door doden micrometastasen – Deels geneest zonder therapie – Deel geneest niet ondanks therapie – Deel geneest dankzij de therapie • Selectie op basis van kenmerken van de tumor – Afmeting tumor, lymfeklieren, gradering, evt. mammaprint • Soort therapie afhankelijk van tumor- en patiënt eigenschappen – Vaak chemotherapie – ER/PR, Her 2 neu, leeftijd, bijkomende ziektes

Neoadjuvante therapie • Om inoperabele tumoren operabel te maken • Om grotere tumoren kleiner te maken zodat er beter geopereerd kan worden • Om recidiefkans te verkleinen • (Goed onderzoeks model)

Gemetastaseerde ziekte • Levensverlengend • Klachten verlichtend • Goede balans zoeken tussen levensverlenging en kwaliteit van leven

Chemotherapie/cytostatica • Remmen celdeling • Kankercellen delen sneller dan gewone cellen • Snel delend weefsel ondervindt meer hinder • Vaak combinaties die elkaar versterken • Resistentie

Chemotherapie • • • Adriamycine/doxorubicine Paclitaxel en docetaxel Cyclofosfamide Capecitabine Vinorelbine Eribuline Carboplatine Cisplatin Oxaliplatin Gemcitabine etc

Bijwerkingen

Acute bijwerkingen • Haaruitval – Koude kap, geen 100 % succes • Misselijkheid/overgeven – Anti emetica • Beenmergsuppressie – Vatbaar voor infectie, lab controle • Slijmvliestoxiciteit – Mondspoeling • Hand/voet syndroom, huid, nagels – Goed smeren • Polyneuropathie; – Dosisreductie • Infertiliteit/vroege overgang – Evt spoed IVF • Moeheid – Oncologische revalidatie, fysiek herstel

Acute bijwerkingen • Haaruitval – Niet alle chemotherapie – Koude kap, geen 100 % succes

Acute bijwerkingen • Misselijkheid/overgeven • Niet alle middelen; laag en hoog emetogeen – Metoclopramide – Ondansetron (granisetron, tropisetron) – Ondansetron + dexamethason + aprepitant

Acute bijwerkingen • Beenmergsuppressie • Vermindering witte bloedlichaampjes en bloedplaatjes – Vatbaar voor infectie, lab controle – Vaccinatie griep – Contact opnemen bij temp > 38. 5 – Contact opnemen bij bloedingen

Acute bijwerkingen • Slijmvliestoxiciteit, veelal mond, maag, darmen – Mondspoeling – Poetsen met zachte tandenborstel – Lippen schoon en vet houden – Gebitsprothese niet dragen in de nacht – Omeprazol – Diarree, loperamide

Acute bijwerkingen • Hand/voet syndroom (capecitabine) – Goed smeren, huid vet houden – Pijnbestrijding – Geen knellend schoeisel – Dosisreductie

Acute bijwerkingen • Polyneuropathie (paclitaxel, docetaxel, cisplatin, oxaliplatin) – Dosisreductie of stoppen medicatie – Vermijd koude , mn bij oxaliplatin – Evt pijnbestrijding – Herstel langdurig

Acute bijwerkingen • Infertiliteit / vroege overgang • Door chemotherapie 5 -10 jaar eerder menopauze – Evt. spoed IVF indien vaste partner – Evt eicelpreservatie – Goede voorlichting over menopauze

Acute bijwerkingen • Moeheid – Oncologische revalidatie, fysiek herstel

Bijwerkingen lange termijn • • Chronische vermoeidheid (30%) Cardiotoxiciteit (mn. antracyclines, 1 -4 %) Acute leukemie (mn. antracyclines, 0. 3%) Vervroegde menopauze (5 -10 jaar eerder) Polyneuropathie Cognitief , geheugen (Sociaal/emotioneel)

Endocriene therapie bij borstkanker • Alleen bij aanwezigheid hormoonreceptoren • Gaat groei stimulerende werking van geslachts hormonen tegen, mn oestrogeen • Tamoxifen, zorgt dat hormonen niet bij cellen kunnen • Anastrozol (letrozol , exemestane) remt na overgang vorming van mn. oestrogenen • fulvestrant

Hormoonreceptoren • Als hormoon op receptor gaat zitten gaat de cel delen • Adjuvant • Soms neoadjuvant • Bij metastasen

Bijwerkingen endocrine therapie • Vaak overgangsklachten; opvliegers, hartkloppingen, verandering sexualiteit • Anastrozol gewrichtsklachten en botontkalking • Tamoxifen verhoogde kans DVT/LE en baarmoederslijmvliesafwijkingen

Behandeling opvliegers • • Koffie, alcohol, sterk gekruid eten, beperken Ventilerende kleding Evt medicatie (clonidine, venlafaxine ) Bewegen / intensief sporten? ?

Immunotherapie, ook wel targetted therapy of doelgerichte therapie • Werken tegen bepaalde eiwitten of enzymen van de kankercel die belangrijk zijn bij celdeling of voeding van de cel • Trastuzumab, lapatinib, pertuzumab, TD-M 1, (via Her receptor bij borstkanker • Bevacizumab, remt bloedvoorziening van de tumor via , VEGF receptor • Sunitinib, Sorafenib, Everolimus, etc

Bijwerkingen immunotherapie • Anders dan chemotherapie • Trastuzumab/pertuzumab/lapatinib cardiotoxiciteit, hartfunctie meten • Pertuzumab en lapatinib diarree • Bevacizumab proteïnurie, hypertensie • Cetuximab vaak diarree en huidafwijkingen • Ipilimumab diarree, huidafwijkingen • Heel veel middelen in ontwikkeling

Vaak huid en haar bijwerkingen

Immunotherapie Heel kostbaar • • Trastuzumab Bevacizumab Cetuximab Everolimus € € 30, 000 32, 000 52, 000 36, 000 pj pj • • 4 x Kuur AC 12 x paclitaxel Tamoxifen Anastrozol € 600, € 3000 € 68 pj € 14 -470 pj

Conclusies • Medicamenteuze therapie vaak ingrijpend, zowel op korte als de langere termijn. • Vele nieuwe, vaak doelgerichte middelen op komst • Bijwerkingen van deze middelen niet te verwaarlozen