MAVZU Savod orgatishning asosiy davri oqish va yozuv

MAVZU: Savod o‘rgatishning asosiy davri o‘qish va yozuv darslari ishlanmasining namunasini ishlab chiqish va uning tahlili

REJA: 1. Ma’ruzada o‘rganilgan nazariy bilimlarni takrorlash 2. Mavzu bo’yicha DTS va 1 -sinf ona tili fanidan o‘quv dasturi tahlili. Dars ishlanmasi muhokamasi 3. Savod o‘rgatishning asosiy davri o‘qish va yozuv darsi ishlanmasini tuzish va o‘tkazish yuzasidan tavsiyalar Test va topshiriqlar 4. Xulosa

GLOSSARIY Key words-tayanch so`zlar fan - science nazariy – theory nutq- speech writing -yozuv

Foydalanilgan adabiyotlar : R. Safarova va boshqalar “Alifbe”, 1 -sinf , T. , 2012 2. Abdullayeva Q. va boshqalar “ O‘qish kitobi ” 2 - sinf , T. , 2010 3. Matchonov S. . va boshyaalar “ O‘qish kitobi ” , 4 - sinf , T. , 2017 8. Matchonov S. va boshqalar 4 - sinfga o‘qish darslari , T. , 2010 9. K. Qosimova, S. Matchonov, X. G’ulomova, SH. Yo‘ldosheva, SH. Sariyev “Ona tili o‘qitish metodikasi”. T. “Noshir”. 2009. 10. George Yule. The Study of Language. CAMBRIDJE UNIVERSITY PRESS. 2010 -yil. Fo

SAVOLLAR: 1. Ona tili o‘qitish metodikasining asosiy vazifalarini ta’riflab bering. 2. Boshlang‘ich sinflarda ona tili o‘qitish metodikasi fanining asosiy bo‘limlarini aytib bering. 3. Ona tili o‘qitish metodikasining boshqa fanlar bilan bog‘liqligini tushuntiring. 4. Ona tili o‘qitish metodikasining o‘ziga xos tamoyillari qaysilar? Ularga tavsif bering. 5. Eski maktabda bolalar o‘qish va yozishga qanday o‘rgatilgan? 6. . Ona tilini o‘qitish tarixiga tavsif bering. 7. O‘quvchilarning fonematik eshitish qobiliyati deganda nimani tushunasiz? 8. K. D. Ushinskiy asos solgan analitik-sintetik tovush metodini kimlar takomillashtirdilar?

1 -guruh uchun savollar: 1. Savod o‘rgatish jarayonida qaysi mashqlardan foydalaniladi? 2. Analiz-sintеz mashqlarini kim ishlab chiqqan? Uning ahamiyatini ayting. 3. Analiz mashqlarining turlarini ayting. Ulardan qaysi o‘rinlarda foydalaniladi? 4. Sintеz mashqlarining turlarini ayting. Sintеz mashqlarini uyushtirishda kеsma harf va kеsma bo‘g‘inlarning ahamiyatini misollar asosida izohlang. 5. Tovush va harf tomondan analiz-sintеzni ongillashtiruvchi vositalar nimalar? Ularni yasang va dars jarayoniga tatbiq eting. 6. Savod o‘rgatish jarayonida tovushlarning to‘g‘ri va ravon talaffuzi ustida qanday ishlanadi? 2 -guruh uchun savollar: 1 Analitik-sintеtik tovush mеtodiga kim asos solgan? 2. Analitik-sintеtik tovush mеtodining an’anaviy tamoyillarini ayting. 3. Bolalarning savod o‘rgatishga tayyorgarligi qay yo‘nalishlarda o‘rganiladi? 4. Bolalarning tayyorgarligini o‘rganishning ahamiyatini gapirib bеring. 5. Savod o‘rgatish jarayonida bola tarbiyasi ustida qanday ishlanadi? 6. Diksiya ustida ishlash mashqlariga nimalar kiradi?

Dastur tahlili Dasturda Savod o‘rgatish va nutq o‘stirish uchun necha soat ajratilgan ? (128 soat) Tayyorgarlik davriga necha soat ajratilgan ( 8 soat) Tayyorgarlik davrida o‘qish darslari (4 soat) Tayyorgarlik davrida yozuv darslari (4 soat) Alifbe davriga necha soat ajratilgan (120 soat) O‘qishga o‘rgatish (60 soat) Yozuvga o‘rgatish (60 soat)

«Bo‘sh xalqa» o‘yini o‘tkaziladi. Talabalarga quyidagi so‘z va iboralar berilib, ma’nosini izohlash so‘raladi: tahlil, tarkib, tovush. Fonema, fonematik eshitish. Grafika, bo‘g‘in, o‘zbek tilidagi tovushlar soni, o‘zbek tilidagi harflar soni, o‘qish birligi, harf unsuri. 3 -ilova. Har bir talaba bir harfni tanlab. Uni quyidagi tartibda yozadi. A) harfning yolg‘iz shakli B) bo‘g‘in tarkibida yozilishi V) so‘z yozish Mustaqil ish talabalar orasida tayinlangan ekspertlar tomonidan tekshirilib, eng yaxshi

”Kimning xati chiroyli” o‘yini Har bir talaba bir harfni tanlab. Uni quyidagi tartibda yozadi. A) harfning yolg‘iz shakli B) bo‘g‘in tarkibida yozilishi V) so‘z yozish Mustaqil ish talabalar orasida tayinlangan ekspertlar tomonidan tekshirilib, eng yaxshi ishlar e’lon qilinadi 2. Talabalar tomonidan tayyorlangan dars ishlanmalari asosida mini darslar o‘tkaziladi. Eshitilgan dars yuzasidan talabalar o‘z fikr mulohazalarini bildiradilar.

O‘qitish usullari va texnikasi: “Keys-stadi”, “Blisso‘rov”, “Tushunchalar tahlili”, “Zinama-zina”, “Munosabat”, “Aqliy hujum”, “Bumerang”, “Bahsmunozara”, “T-jadval”, (Grafik organayzerlar): “Baliq skeleti”, “BBB”, “Toifalash jadvali”, “Venn diagrammasi”, “Insert”, “Klaster”, “Nima uchun? ”, “Qanday? ” va boshqalar. • O‘qitishni tashkil qilish shakllari: frontal, kollektiv, guruhiy, dialog, o‘zaro hamkorlikka asoslangan. • O‘qitish vositalari: odatdagi o‘qitish vositalari (darslik, ma’ruza matni, tayanch konspekti, kodoskop)dan tashqari grafik organayzerlar, kompyuter va axborot ntexnologiyalari.

“Doirada berilgan harflar asosida so`z tuz” o`yini. Oquvchilarda doira ichida 8 ta harf taqdim etiladi. O`quvchilar shu harflar ishtirokida so`zlar hosil qiladilar. Belgilangan vaqtda ko`p so`z hosil qilgan o`quvchilar yoki guruh g`olib sanaladi. Bu o`yinni, ayniqsa, unli va undosh tovushlarni o`rgangandan keyin o`tkazish maqsadiga muvofiq bo`ladi. Agar o`quvchilar e`tiboriga a, u, b, z, f, s, t harflari berilgan bo`lsa , 25 ular bu harflarni qatnashtirib, bu, sab, tuz, bo`ta, aft, saf, bas kabi so`zlar hosil qiladilar. “Keyingi bo`g`inni top” o`yini. Berilgan bo`g`inlar ishtirokida so`z tuzish tushuntiriladi. Qaysi o`quvchi ko`p so`z tuza olsa, “besh” baho bilan mukofatlanadi. Masalan, bo`, jo`, ni, lo, sa, mu, no, hu, ko… Bola, bobo, bozor, bodom, . . . Bo`gin, bori, bo`liq, bo`zchi. . . Jo`ja, jo`ra, jo`xori, jo`na. . . Nima, n

Talaffuzda adashmang” o`yini. O`qituvchi o`quvchilarga x va h yoki f-p tovushlari ishtirok etuvchi so`zlardan aytishni topshiradi. O`quvchilar ikki guruhga bo`linib, topshiriqni bajarishlari mumkin. Shunda kim so`zni noto`g`ri aytsa, o`yindan chiqadi. Mavzu asosida so`zni aytgan o`quvchi shu so`zni taxtada yozadi va imlosi bilan taqqoslanadi. Belgilangan vaqtda eng ko`p to`g`ri so`z aytgan o`quvchiga, sinfda o`quvchilar o`z qo`llari bilan yasagan o`yinchoqlardan sovg`a sifatida beriladi. Namuna: Shoh – davlat boshlig`I Shox – novda, daraxtning shoxi Xil-xil - saralangan – tanlangan Hil-hil - ezilib pishgan Uhladi-xafa bo`ldi, “uh” tortdi. Uxladi – uxlamoq - dam olmoq Hol-ahvol – (hol)ni so`radi. Xol – odam tanasida bo`ladigan xol.

“Sirli kataklarni to`ldir” o`yini. O`quvchilarga kataklarni to`ldirib, tovushdosh so`zlar hosil qilish vazifa qilib topshiriladi. Masalan, toy so`zini soy so`zigacha davom ettirish talab etiladi. Namuna: toy, loy, moy, voy, choy, yoy, soy Tavsiya etilgan so`zlar. bosh, tosh, qosh, yosh, rosh bol, pol, tol, sol, gol, mol, xol, hol

“Ha-yo‘q” o ‘yini Kuzda paxta teriladimi? (ha) Kuzda qaldirg‘ochlar uchib keladimi? (yo‘q) Kuzda yig‘im-terim ishlari boshlanadimi? (ha) Kuzda havo soviy boshlaydimi ? (ha) Kuzda yangi yil bayrami bo‘ladimi ? (yo‘q) Kuzda sumalak pishiriladimi ? (yo‘q) Kuzda hosil bayrami bo‘ladimi ? (ha) Kuzda daraxtlar kurtak ochadimi ? (yo‘q)

Blits” o ‘yin texnologiyasi Savollar 1. Sintez mashq turlari: 2. Analiz mashq turlari: 3. Boshlang‘ich sinf ona tili o‘qitish metodikasining vazifasi qaysi qatorda berilgan? Nimani o‘qitish kerak? Savoliga javob bo‘lgan qatorni aniqlang 4. 5. 6 7 8 Nazariy tekshirish metodi nimalarga tadbiq etiladi? Empirik metod nimalarni aniqlash uchun tatbiq etiladi? Grafik (yozuv) malakalarini shakllantirish bosqichlari qaysi javobda to‘g‘ri ko‘rsatilgan? Harfga to`g`iri ta`rif berilgan qatorni toping. Yakka javob To‘g‘ri javob Sizning harakatingiz A) Nimani o‘qitish kerak. Qanday o‘qitish kerak. Nega huddi mana shunday o‘qitish kerak. B) Izlanishning asosiy yo‘nalishini belgilash, masala tarixini o‘rganish, o‘zaro bog‘lik fanlarning tekshirish metodlarini o‘rganish, amaliy yo‘l bilan olingan materiallarni analiz qilish va umumlashtirish uchun C) O‘rganilgan tovush-harfdan kesma harf va bo‘g‘inlar asosida bo‘g‘in, so‘z, gap, tuzish va o‘qishni mashq qilish. D) Ilg‘or o‘qituvchilar tajribasini o‘rganish va baholash, ommalashtirish, o‘quvchilarni o‘qitish jarayonini kuzatish, o‘qituvchi va o‘quvchi faoliyatini aniqlash uchun tatbiq etiladi. E) Nutqni bo‘laklarga bo‘lish. J) Ta’lim mazmunini ishlab chiqadi. Dastur, darslik va qo‘llanmalar yaratib beradi, ularning samaradorligini tekshirib beradi. Z) ko‘ramiz, o‘qiymiz va yozamiz Y)Qisqa va uzun qiya chiziq, to‘g‘ri tayoqchalarni chizish, chamalashga o‘rgatish, harf elementlarini yozish, bosh va kichik harflarini yozish, harf birikmalarini, bo‘g‘in, so‘z yozish. 15 №