MANTIK 8 BE SANAT Prof Dr adi Eren

MANTIK - 8 BEŞ SANAT Prof. Dr. Şadi Eren

Beş sanat (öncüllerin içerik değeri açısından kıyası) Sanat denilmesi: Bunları kullanmak maharet gerektirir. Burhan Cedel Hitabet Şiir Safsata

• • • Burhan, yakiniyat türü önermelerle, Cedel, meşhurat ve müsellemat ile, Hitabet, makbulat ve zanniyat ile Şiir, muhayyelat ile, Safsata (mugalata) ise vehmiyat ile kurulur.

• • • Burhan, kesin bilgiyi netice verir. Cedel, zannı netice verir. Hitabet, ikna eder. Şiir, hayali okşar. Safsata ise yanıltır.

Burhan ﻩ ﺍﻻ ﺍﺍ ﻩ “Kadın ona niyetlendi, şayet Rabbinin bürhanını görmeseydi, O da kadına niyetlenirdi. ” (Yusuf, 24) Burhanın gayesi, kesin bilgi elde etmek

Burhan • Burhan-ı inni (dumanın ateşe delaleti gibi, eserden müessire olan istidlâl) • Burhan-ı limmi (ateşten dumana istidlal gibi, müessirden esere intikal etmek)

Mantık ilmi, burhana erişmek içindir. Cedel, hitabet, şiir ve safsata burhana bir alet durumundadır.

Cedel (diyalektik) • Bir görüşü savunma veya çürütme ilgili delil getirme teknikleri • Karşı tarafı ilzam etme, delillerini çürütme • Kıyas, hasmı kabule mecbur bırakan öncüllerden oluşuyorsa, cedeldir. • Cedel, zihni keskinleştirir • Bununla, karşıdakine üstün gelmeye çalışılır

Cedelleşmek cebelleşmek • • Galat-ı meşhur Talaş - telaş Dalalet - delalet Sun’i - sünni

İkna ve ilzam

Münazara ilmi Tartışmalarda hataya düşmekten korur

Cedel - Münazara farkı Cedel, mutlaka galip gelmek için, münazara ise doğruyu bulmak içindir.

Mücadele ﻝﻯ ﺏﻳ ﺍ ﺍ ﺍ “Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et!” ﺍ ﺍﺕﻯ “Ve onlarla en güzel şekilde mücadele et. ” (Nahl, 125)

Hitabet (Retorik) • «Bazı beyanda sihir vardır. » • İknaya yöneliktir • Motive ve sakındırmada etkilidir

«Şiir, bir kelamdır, güzeli güzel, çirkini çirkindir. » (H. Ş. ) «Şiirin bir kısmında hikmet vardır. » (H. Ş. ) Şiir, hisleri coşturur. (Teşvik, nefret, öfke, meyil, cömertlik vs…) Şiir (Poetika)

Şiirin gücü «Muini zalimin dünyada erbab-ı denaettir. Köpektir zevk alan sayyad-ı bi-insafa hizmetten. » (Dünyada zalimin yardımcısı, aşağılık kimselerdir; insafsız avcıya hizmetten zevk alan ancak köpektir. ) Namık Kemal

«Yarın elbet bizim, elbet bizimdir! Gün doğmuş, gün batmış ebed bizimdir!» Necip Fazıl

Safsata • Doğruya benzeyen yanlış • Gerçeğe benzeyen hayal

-Bu attır (Resim) -At kişner -Öyleyse bu da kişner

Safsata: Mugalata mı? Birincide aldatma niyeti yok, ikincide var. Bilmenin yararı, korunmak içindir.

Mugalata, fasit bir kıyastır Benim sana 1000 lira borcum, senin de benden 1000 lira alacağın var. Bunu ona sayalım, ödeşelim!