MAN557 Aratrma Yntemleri a niversitesi Sosyal Bilimler Enstits

MAN-557 Araştırma Yöntemleri Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Yönetimi Yüksek Lisans Prog. 2017 -2018 Güz dönemi Çarşamba : 18: 30 -21: 30 Yard. Doç. Dr. Cansu Ünver Erbaş, cansu. u. e@cag. edu. tr cnsunvr@gmail. com

Araştırma Yöntemleri Dersi İçerik: • • • • Bilim ve bilimsel yaklaşım ve yazmaya başlamak Bilimsel araştırma süreci ve araştırma konusu seçimi Apa Stili &Paraphrasing Eleştirel kaynak incelemesi, hipotez ve strateji geliştirilmesi Bilimsel araştırmada veri: birincil ve ikincil veriler Araştırmalarda ölçme ve ölçekler SPSS programı ve veri girişi Nitel araştırma yöntem ve teknikleri Nicel analizler: Farklılık testleri Nicel analizler: ilişki testleri Güvenilirlik ve geçerlilik testleri örnekler Sunum hazırlama teknikleri Sunumlar

Bilimsel araştırmalarda veri Olgular arası ilişkinin niteliği Sağlıklı sonuç ve yorum • Değişkenlere dair bilgi (veri) edinmenin iki temel yolu ikincil ve birincil verilerdir.

İkincil veriler

Veriler Pazarlama Araştırmalarında toplanan veri türleri ve veri toplama yöntemleri • İkincil Veriler – İşletme içi kaynaklar – İşletme dışı kaynaklar • Birincil Veriler – Anket yöntemi – Gözlem yöntemi – Deney yöntemi – Projeksiyon yöntemi

İkincil veriler • Farklı amaçlarla daha önceden derlenmiş veri setlerinden ne şekilde faydalanabileceği konusu üzerinde fazla durulmadan hazırlanan, • 5 -10 yıllık verileri toplamak kolaydır. • Hem nitel hem nicel çalışmalarda kullanılır. • Hem betimleyici hem açıklayıcı çalışmalarda kullanılır. • Saunders vd. (1997) sınıflandırması:

İkincil Veri Türleri • Dökümantasyonel – Yazılı malzemeler (rapor, e-posta, dergi, kitap) – Yazılı olmayan malzemeler (radyo, TV, ses/görüntü kayıtları) • Çok kaynaklı – Alan araştırmaları (ülke-sektör raporları) – Zaman serisi çalışmaları (DİE-MB verileri) • Anket – Sayımlar (nüfus sayımları, demografik veriler) – Anket (oda, sendika, basın anketleri)

İkincil veriler Avantajlar Dezavantajlar Daha az kaynak kullanımı (ucuz veridir, hızlıdır) Araştırma ihtiyacını karşılayamama niteliği vardır Yeterince cevap alamama riski yoktur Ticari amaçlı verilere ulaşmak pahalı Periyodik çalışmalara imkan tanınması Çalışma verilerin olduğu şekline yönelinir Karşılaştırma ve sağlama yapma imkanı sunması Veri doğru olmayabilir Çabuk elde edilir. Kolay erişilebilir. Daha ucuzdur. Bazen kaçınılmazdır. Birincil verilere destek olabilir. Zaman serili olabilir. Bulunan veri sizin ihtiyaçlarınıza uygun olmayabilir Bulunan veri sizin örnekleminize uygun olmayabilir Verinin tarihi eski olabilir

Birincil Veriler • Araştırmacının ihtiyaç duyduğu verileri doğrudan kendisinin toplaması • Sistematik olarak toplanılır Birincil Veri Toplama Yöntemleri –Anket –Gözlem –Mülakat

Anket formu • Akademik • Ticari ve • Resmi amaçlı -SPSS ile çözümlenebilir. Araştırmacının ihtiyaç duyduğu ve araştırma sorularına cevap bulacak nitelikte verileri elde etmesini sağlayan sorulardan oluşmalıdır.

• Cevaplandırıcının önceden belirli bir düzen ve yapıda oluşturulan sorulara karşılık vermesiyle veri elde etme yöntemi • Bilgisayar destekli programlar ile analizin daha kolay olma avantajı • Yüksek sayıda kişiye ulaşmakta ideal • AYNI DENEĞE TEKRAR ULAŞMAK ÇOK ZOR

Anket uygulama süreci • Problemin ifade edilmesi • Popülasyonun tanımlanması (deneklere karar verme) Deneklerin seçilmesi • Soru formunun düzenlenmesi Soru formunun güvenilirlik ve geçerliliği • Anket formuna tanımlayıcı bir bilgi eklenmesi (amaç, gizlilik, tanım, son doldurma tarihi vb. ) • Formun dağıtılmasıuygulama ! (Son aşama-Dikkat) • Anket izleme

Anket türleri • Geleneksel – Cevaplayıcının yönettiği • Postayla • Faksla • Elden bırakıp alma – Araştırmacının yönettiği • Yüz yüze (anketörlü olanlar da dahil) • Telefonla • Biçimsel mülakatla • Modern – E-Posta anketi – İnternet anketi

E-Posta ve İnternet Anketleri Avantajları İnternete bağlıyken her an yapılabilir Gözden kaçırma olasılığı düşük Sanal ortam ve nesnellik ilişkisi Anketin ulaştığı toplam denek sayısı belli Dezavantajları Sadece e-postası olan deneklere uygulanabilmesi E-posta sahibi olup bilgisayar bilgisinin yetersiz olması Anketin görmezden gelinmesi

• Freeonlinesurvey. com

Anket yöntemini etkileyen etkenler • Cevaplayıcının özellikleri • Anket formunu belirli bir kişiye doldurtma gereği • Analiz için gerek duyulan denek sayısı • Veri edinebilmek için soruların biçimi • Soru sayısı

Dikkat… Anket… • Gerektiği kadar soru! • Cevap alınması zor, pahalı ve zaman alıcı bir veri edinme aracı! • Eleştirel kaynak incelemesi => anketteki belirleyici sorular • Araştırma soruları ve hipotezler => anket formu

Anket formu: soru türleri • Açık uçlu sorular • Liste sorular (Birden fazla seçim yapabilme) • Kategori soruları (Sadece tek seçenek) • Sıralama (deneğin verdiği önem derecesine göre) • Nicelik soruları

Anket formu: kelime seçimi Sorulardaki farklı yorumlar en aza indirilmeli! • Belirsizlikler – Okulu ne zaman terk ettiniz? • Hafıza – 20 yıllık çalışana “X departmanında hangi yıllar arası bulundunuz? ” sorusu • Bilgi – Sokaktaki kişiye “küreselleşme hakkında ne düşünüyorsunuz? ” sorusu ve cevap: ”iyi bir şey!” • Çifte amaçlı soru – “Sizce bu ürünün pazarı ve satış şansı var mı? ” • Yönlendirici soru – “Siz savaşa karşısınız değil mi? ” • Varsayımsal soru – “Çocuklarınız hangi okula gidiyor? ” =>Çocuğu var sayılmış. • Hassas ve rahatsız edici sorular – Yaş, gelir, medeni hal vb. sorular

Anket formu • Anket yapısı ve görünüşü – Birbiriyle uyumlu soruların bir arada bulunduğu bölümler – İlk sorular açık ve deneğin hoşlanabileceği türden olmalı – Görsel olarak da anketin kısa ve kolay olduğu izlenimi verilmelidir • Anket amacının açıklanması – – – Neden ilgili kişi ve kurumun seçildiği Anketin nasıl doldurulacağı Anketin amaç dışı kullanılmayacağı Varsa referanslar Peşinen teşekkür Gönderilmesi istenen en geç zaman ve adres • Pilot uygulama – Araştırma tasarım hatası eliminasyonu – İfade hatası eliminasyonu – En az 10 kişilik profesyonel ve/veya akademisyen kadro üzerinde

Mülakat • İki veya daha fazla sayıda insan arasında belli bir amaç etrafında yapılan tartışmalar • Özellikle niçin sorusuna yönelik ideal veri toplama yöntemi • Araştırma sorularını oluşturmak için de mülakat yapılabilir • Denek yöneticiler mülakata daha yatkındırlar • Daha samimi ve güvenilir veri!

Mülakat türleri • Biçimsel mülakat – Önceden belirlenmiş standart soru setine sahip mülakatlardır – Kolay tasnif ve analiz – İlk defa yapacaklar için uygun • Yarı-biçimsel mülakat – Kaba bir yol haritası ve çerçeve – Gidişata göre yönlendirme – En etkili mülakat türü • Biçimsel olmayan mülakat – Genel bir alanda var olan bilgiyi açığa çıkarır – Önceden belirlenmiş soru seti kullanılmaz – Yetenekli ve konuya hakim mülakatçı

Mülakat avantaj vs. Dezavantaj • Avantajları – – Anketlerde edinilemeyecek derinlikte bilgi Yanlış anlamadan kaynaklanan hatalar en aza indirilir İlave sorularla eksik kalan konular tamamlanır Anket=İskelet, Mülakat=Organlar • Dezavantajları – – – Zaman alıcı Herkesle mülakat yapılamayabilir Sübjektiflik ve ön yargı Mülakatçı-denek uyuşmazlığı Ankete göre daha zor analizler

Mülakat süreci • Konunun tanımlanması • Kaynak incelemesi • Hipotez geliştirilmesi ve • Araştırma sorularının oluşturulması • Örnekleme aşamasında farklılık – – – Örnek kütle daha küçük Mülakat rehberi (checklist) Uygulayıcı deneyimli olmalıdır Zaman iyi kullanılmalı İlk temas ve izlenim önemli İletişim ve mülakat esnasındaki deneğin tepkileri önemli

Deneği ve dolayısıyla mülakatın başarısını etkileyen etmenler – Tutum ve davranışlar – Görünüş – Bilgi düzeyi – Mülakata hazırlanma dereceleri – İletişim yeteneği – Tek mülakatçı/Mülakatçı grubu • Tek mülakatçı durumunda tutarlı önyargı

Mülakat: Önyargı • Cevaplayanın mülakatçıyı memnun etme merakı • Cevaplayan ile mülakatçı arasında oluşabilecek örtülü bir çekişme, düşmanlık – Mektepli-alaylı çatışması – Görünüş-sembolizm=>ideoloji ilişkisi • Mülakatçının aklındaki doğrulara uygun cevap bulma gayreti – Televizyonlardaki “sokaktaki adamın düşünceleri” senaryosu

Mülakat: Zaman ve Yer • Mülakat yerini genellikle cevaplayıcı seçer • Mülakatta kesintisizlik önemlidir – Ziyaretçisiz ve telefonsuz bir ortam • Mülakatın süresi önceden belirtilmeli ve bu süreye uyulmalıdır – Vaat edilen süreden sonra alınan cevaplar güvenilir olmayabilir • Mülakatı bitirmek mülakatçının sorumluluğudur – Kovulmayı beklememek gerekir – Mülakatçı müfettiş değil araştırmacıdır

Tasnif ve analizi • Mülakatın türüne göre farklı kayıt ve tasnif yöntemi • Biçimsel formun işlemler ankete benzer • Yarı biçimsel veya biçimsel olmayan form – Cevaplayanın onayı ile kayıt cihazı veya video kamera kullanılabilir • Cevaplayıcı rahatsız olabilir=>Güvenilirlik azalır – Çözümlemeler zor ve zaman alıcıdır – Elle not almak mülakatı yavaşlatır – Mülakattan hemen sonra notlar almak=>İyi bir hafıza gerektirir

Gözlem • Araştırma konusu insanların ne yaptıkları ve nasıl davrandıkları ise uygun araştırma yöntemi gözlemdir. • Araştırmacı insan davranışlarını sistematik bir şekilde – Gözlemler – Kayıt eder – Yorumlar • Mülakatlar gerçeği değil algılananı açıklar, gözlem ise gerçeğe daha yakındır

Türleri: gözlem • Katılımsız gözlem – Gözlemci, gözlenen olay veya grubun içinde yer almaz • Katılımlı gözlem – Gözlemci, gözlenen olay veya grubun içinde bulunur

Gözlem Türleri: Katılımsız Gözlem • Doğal Gözlem – Olayla ilgili hiçbir durum, değişken kontrol ve manipüle edilmez (işyerinde çalışanların tutum ve davranışlarını gözlemlemek gibi) • Simülasyon (Canlandırma) Gözlem Araştırmacı gözlemlenecek durumu oluşturur ve deneklere yapmaları gerekeni söyler, denekler izlenerek kaydedilir – Kişisel Rol ve Senaryo • Gözlemci tek bir kişinin rol ve davranışlarıyla ilgilidir • Deneğe bir rol, bir durum ve çözmesi gereken bir problem verilir • Gözlemci de deneğin problem çözme yolunu ve yöntemini gözlemler – Grup Rol ve Senaryo • Küçük bir gruba bir durum veya problem verilir, çözümler değerlendirilir ve kaydedilir – Oyun Oynamak • Bir kişiden veya gruptan oluşan deneklere yap-boz vb. oyuncaklar verilir oynamaları istenir. Bu esnada oyuncuların problem çözme, liderlik, iletişim vs. yetenekleri gözlemlenir.

Katılımlı gözlem • Araştırmacı, gözlemlenen durumun içerisinde katılımcı olarak yer alır. • Amaç, dışarıdan bakıldığında farklı içeriden bakıldığında farklı görünebilecek olaylarda özgün veriye ulaşmaktır. • Örneğin, araştırmacı bir sendika toplantısına, başkandan izin alarak, işyeri temsilcileri ve üyeler arasındaki iletişimi ölçmek için katılabilir.

Gözlem: değişkenler • Her durumu kaydetmek mümkün değildir! • Araştırma soruları ve hipotezler=>Odaklanılacak davranışlar • Olay(Garsonların kaba müşterilere verdikleri tepki)=Durum(Kabalık) • Durum (Kabalık)=Değişken(Ses tonu, ifade biçimi, mimikler, …) • Olay-Durum-Değişken zinciri gözlemden önce iyi tanımlanmalı ve ortaya çıkma sayı ve/veya halleri gözlemlenmelidir

Gözlem: Değişkenler II • Olay(bir süpermarkette kasiyerin kaç müşterisine gülümsediği) => Durum • (Gülümseme)=>Değişken(Mimik, …) • KISA SÜRELİ GÖZLEM • Olay(Bir lokantada garsonların hijyenik olmayan davranışları) => Durum(Hijyen)=> – Değişken(Burun Karıştırma, Saça Dokunma, Göz Ovuşturma, …) • UZUN SÜRELİ GÖZLEM • Değişkenler rasgele zaman dilimlerinde birkaç defa gözlemlenmelidir

Gözlem: kayıt • Bir anda sadece bir olay/durum/değişken gözlenip kaydedilmelidir • Kayıtlar değişken görüldüğü anda tutulmalıdır – Kayıt süreci basit ve izlenebilir olmalı • Kontrol listesi (checklist), gözlem formu • İşletmelerin İK departmanında kullanılan iş değerleme formları gözlem metodu ile doldurulur

Örnek Kontrol Listesi

Kaynaklar • Coşkun R. , Altunışık R. , Bayraktaroğlu S. , Yıldırım E. , “Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı”, 8. Baskı, Sakarya Kitabevi, Sakarya, 2015 • Güzin Özdağoğlu, BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ, ders notları