Makroekonomia I ligjrata 2 Fadil ALIU Ph D

Makroekonomia I – ligjërata 2 Fadil ALIU, Ph. D Kandidat 15 Tetor 2010

Hyrje n n n n Sistemet e Ndryshme Ekonomike Lakorja e mundësive te prodhimit Mekanizmi i çmimeve Modelet Ceteris Paribus Kostoja Oportune Formulimi Pozitiv Formulimi Normativ

SISTEMET E NDRYSHME EKONOMIKE n n Problemi i pamjaftueshmërisë dhe adresimi tij nga shoqëritë/ shtete e ndryshme Roli i shtetit ( tipi dhe vëllimi i intervenimit) q q q Ekonomia e komanduar Ekonomia e tregut tërësisht të lirë Ekonomia e përzier

NATYRA E INTERVENIMIT SHTETEROR n n n Plani Prona publike/ shteterore Rregullimi Tatimet Subvencionet Politikat e tjera ekonomike

SEKTORI JOFORMAL I EKONOMISE n n Individet që kryejnë biznes marrin vendime ( nuk janë në treg as ne qeveri) Puna ne shtëpi Prodhimi për nevoja vetiake/ vetembajtje ( ushqim dhe veshmbathje) Pa involvim të parasë

EKONOMIA E KOMANDUAR n n n Sistemi socialist : kapitali dhe toka janë në pronësi kolektive/shtetërore Shpërndarja dhe angazhimi i burimeve ( konsum dhe investime) i planifikuar sipas planit/ strategjisë Mardhenia midis sektorëve e degëve ekonomike dhe firmat ( analiza input –autput) Shpërndarja e autputeve sipas gjykimit/ vlerësimit të nevojave të konsumatorëve Kufizime dhe nxitje Problemet e paraqitura

EKONOMIA E LIRE E TREGUT n n Individet janë të lirë të marrin vendimet e tyre Konsumatorët/ blerësit se çfarë të blejnë me paratë/ të ardhurat që disponojnë Firmat jan te lira per te prodhuar Komunikimi nëpërmjet çmimeve / mekanizmi i çmimeve

EKONOMIA E LIRE E TREGUT: mekanizmi i çmimeve q q q q Nryshimi në çmimi varësisht nga kërkesa dhe oferta Mungesa dhe tepricat në treg Mungesa (nga zvoglimi i prodhimit/ rritje e kërkeses)çmimi rritet derisa të tejkalohet mungesa Teprica (nga zvogëlimi i kerkeses / rritje e prodhimit) çmimi bie derisa te eliminohet teprica çmimi ku barazohen oferta dhe kërkesa – ekuilbrumi/ drejtëpeshim/ baraspeshë Shembuj për mall, apo tregu i punes. . . Nxitësit/ stimujt ( profiti, fitimi), sinjale. . .

EKONOMIA E LIRE E TREGUT : NDËRVARËSIA q q q Ndryshimet në kërkesë dhe ofertë dhe shfrytëzimi i burimeve Ndryshimet në shfrytëzimin e burimeve varsisht nga çmimet dhe kostoja e tyre relative Ndjekja e profitit Ndryshimet në ofertë dhe kërkesë dhe përshtatjet në treg ( Figura 1. 7. ) Ndikimet reciproke të ndryshimeve në tregun e mallrave dhe burimeve (faktorëve) Rritja e çmimit – blerja orientohet kah alternativa

EKONOMIA E LIRE E TREGUT: Rregullimi automatik n n Perdorimi efikas (nën presionin e konkurrencës) i burimeve te pamjaftueshme në baze të nevojave të konsumatorëve Mundësitë e kufizuara të konkurrencës dhe roli i shtetit në disa fusha Pushteti dhe prona (shpërndarja e fuqise) Nevojat sociale (firmat dhe shteti)

EKONOMIA E PERZIER n n n Ekonomitë reale janë ekonomi të përziera ( është i pranishëm një intervenim shtetëror) Qeveria mund të kontrollojë : (çmimet, të ardhurat, prodhimin dhe konsumin , taksat, buxhetin, emisionin e parave, tregëtinë e jashtme , kursin valutor Andaj ndikon në papunësi, inflacion, rritje ekonomike, bilanc tregëtar etj. . . ë Dështimet e tregut Intervenimet shtetërore si masa korrigjuese ( – instrumentet e poltikave ekonomike ( taksat, perfitimet, subvencionet, ligjet, licencat),

Lakorja e mundësive te prodhimit

Përmirësimi ne teknologjinë e veturave

Efekti i rritjes se resurseve

KOSTO OPORTUNE

Mekanizmi i Çmimit: efektet e rritjes se kërkesës

Modelet në ekonomi n Për të shpjeguar ose parashikuar, ekonomistët ndërtojnë modele të ekonomisë ose pjesëve të ekonomisë. n Këto modele tregojnë lidhje të thjeshtësuara në mes fenomeneve të ndryshme ekonomike. n Megjithëse shumica e modeleve mund të paraqiten gojarisht, ato zakonisht mund të paraqiten më saktësisht me anë të grafikut ose në formë matematike.

Ndërtimi i modeleve n Modelet ndërtohen duke bërë hipoteza të përgjithshme sa i përket shkaqeve të fenomeneve ekonomike. n Këto hipoteza zakonisht bazohen nga vështrim i asaj që ndodhë në realitet. n Ky proces i nxjerrjes së formulimit të përgjithshëm nga një vështrim i një dukurie të caktuar njihet si induksion.

Përdorimi i modeleve n Shpjegimi. Modelet shpjegojnë duke treguar se si gjërat shkaktohen: çfarë janë shkaqet e inflacionit, ose punëtorët e disa industrive marrin paga më të mëdha se të tjerët, etj. n Parashikimi. Modelet nganjëherë përdoren për të bërë parashikime të thjeshta: për shembull, inflacioni do të jetë nën 5 përqind vitin tjetër. Mirëpo, zakonisht, parashikimet janë të llojit ‘nëse. . . atëherë. . . ’: për shembull, nëse kërkesa për mallin x rritet, çmimi i tij do të rritet. n Ky proces i nxjerrjes së konkludimeve (përfundimeve) nga modeli quhet deduksion.

Ceteris Paribus në latinisht do të thotë ‘nëse të gjitha të tjerat mbesin pa ndryshuar (konstante)’. (në gjuhën angleze: ‘other things being equal’) n Kur bën deduksione të tilla duhet të supozohet që asgjë tjetër që mund të ketë ndikim në rezultat nuk ka ndryshuar në ndërkohë. n Për shembull, nëse kërkesa për mallin x rritet, çmimi i tij do të rritet duke supozuar që kostoja e prodhimit të këtij malli nuk është zvogëluar apo rritur.

Ekonomiksi dhe Politikat n Ekonomistët luajnë rol shumë te rëndësishëm ne ndihmën qe ofrojnë për qeverinë ne hartimin e politikave te ndryshme ekonomike. n Ne mënyrë që të konsiderojmë këtë rol, është shume e nevojshme te bëjmë ndarjen ne mes te formulimeve pozitive dhe normative.

Formulimi Pozitiv n Formulimi Pozitiv – paraqet një formulim te fakteve. Ai mund te jete i sakte apo i gabuar, mirëpo saktësia e tij mund te testohet duke i përdorur faktet. n “Papunësia po rritet”. “Nëse qeveria ul taksat, importet do te rriten”. Te gjithë këta shembuj janë shembuj te formulimeve pozitive.

Formulimi Normativ n Formulimi Normativ – është formulim i vlerave: formulim rreth çka duhet ose çka nuk duhet te behet, rreth asaj se çka është mire ose keq, e dëshirueshme ose e padëshirueshme. n “Është e drejtë te taksohen me shumë te pasurit se te varfrit”. “Qeveria duhet te ule inflacionin”. Këta janë te gjithë shembuj te formulimeve normative. Ato nuk mund te aprovohen ose mos-aprovohen me përdorim te thjeshte te fakteve.

Ju faleminderit per vëmendje! Pyetje dhe Komente?