MADEN ARAMACILIINDA ULUSLARASI KAVRAMLAR VE MADEN KANUNUMUZDAK YANSIMALARI

MADEN ARAMACILIĞINDA ULUSLARASI KAVRAMLAR VE MADEN KANUNUMUZDAKİ YANSIMALARI Jeoloji Mühendisleri Odası Selahattin Yıldırım

Amaç v Yer altı kaynaklarına ilişkin güvenilir veri tabanı oluşturmak v Uluslararası standartlara uygun rapor hazırlamak v Kamunun güvenilir bilgiye kolay ulaşmasını sağlamak Jeoloji Mühendisleri Odası Söz gider yazı kalır

Madencilikte Skandallar • Poseidon skandalı (Avustralya, 1969) • Bre-X skandalı (Kanada, 1997) Maden arama sonuçlarının halka rapor edilmesinde sıkı düzenlemeler getirilmesine yol açan önemli iki önemli skandaldır. Jeoloji Mühendisleri Odası

Poseidon skandalı-1 v 29 Eylül 1969: Sondajda nikel-bakır cevheri kesilmiş? ! Derinlik (ft) Kalınlık (ft) % Ni % Cu Cevher tipi 0 -25 25 0. 4 0. 1 Yıkanmış cevher 25 -115 90 1. 53 0. 25 Okside cevher 115 -145 30 1. 60 0. 4 Saçınımlı sülfit 145 -185 40 3. 56 0. 55 Masif sülfit Cevher zonu uzunluğu 1000 ft ve minimum kalınlığı 65 ft? ! Jeoloji Mühendisleri Odası

Poseidon skandalı-2 v 1 Ekim 1969: Bilgi borsaya gönderiliyor……. ve Jeoloji Mühendisleri Odası

Maden Arama Sonuçlarını Rapor Etme Standartları v JORC Code Joint Ore Reserves Committee v NI 43 -101 National Instrument 43 -101 Standarts Of Disclosure For Mineral Projects v CRIRSCO Combined Reserves International Reporting Standarts Committee v UNFC United Nations Framework Classification For Fossil Energy and Mineral Resources Jeoloji Mühendisleri Odası

Maden Arama Sonuçlarını Rapor Etme Standartları

“JORC” Benzeri Düzenlemelerde; v Saydamlık (Transparency) Bilgiler, açık seçik anlaşılır şekilde sunulmuş olmalıdır. v Somutluk (Materiality) Makul olarak beklenen ve gerekli olan tüm bilgiler sunulmalıdır. v Uzmanlık (Competence) Uzmanlar tarafından yapılmış çalışmalara dayanmalıdır. Jeoloji Mühendisleri Odası

“JORC” Benzeri Düzenlemeler; v Uluslararası maden kaynak/rezerv tanımlarını esas alır. v Maden arama sonuçları, maden kaynak ve rezervlerini halka rapor etmek için gerekli asgari standartları (kalite kontrol / kalite güvence sistemi) saptar, uygulama kılavuzları (best practice guidelines) tavsiye eder. v Projede izlenecek yolu yordamı (prosedürleri) saptamaz, projeye uygun yol ve yöntemin seçimi ve uygulanması uzmanın takdir ve sorumluluğundadır. Jeoloji Mühendisleri Odası

JORC Benzeri Düzenlemeler; v Kamuya (Public) açık raporları düzenler, kurum içi rapor etme sistemlerini düzenlemez. v Yönetmeliğe uymayanlarla ilgili yaptırım uygulamaz. Şirketlere düzenleyici kurumlar (MİGEM, borsa, vb) yaptırım uygular. Bireylere ilgili meslek örgütlerinin (Odalar vb) etik/disiplin yönetmeliği uygulanır. v JORC ilkelere dayanan bir düzenlemedir, katı bir reçete değildir. Jeoloji Mühendisleri Odası

Maden Arama Raporları: Kurum ve Kişiler v. Kurum/şirket içi raporlar -Kamu kurumları: MTA, Etimaden, TKİ… -Madencilik şirketleri: … -Danışmanlık şirketleri: … v. Mevzuata göre düzenlenen ve kurumlara verilen raporlar -MİGEM -Çevre Bakanlığı (ÇED) v. Kamuya açıklanan raporlar -Bankalar -Borsalar Jeoloji Mühendisleri Odası

Jeoloji Mühendisleri Odası

Çalışma Aşamaları ve Yöntemler-1 ÖN ARAMA (Reconanaissance Surveys) Amaç: Hedef saha seçme ØJeolojik prospeksiyon ØUydu görüntüsü analizi ØGenel Jeokimya ØHavadan jeofizik ØTahkik Jeokimya Sonuç: Hedef Belirleme ØTahkik Jeofizik İSTİKŞAF (Prospecting) Amaç: Hedef tanımlama ve sınama ØAyrıntılı Jeoloji ØAyrıntılı Jeofizik ØAyrıntılı Jeokimya Sonuç: Maden Yatağı BULUŞ SONRASI ARAMA (Exploration) Amaç: Rezerv belirleme ve ekonomiklik Sonuç: İşletilebilir Yatak Jeoloji Mühendisleri Odası ØYer altı Jeolojisi (sondaj, galeri, yarma, kuyu) ØFizibilite

Rapor İçerik Türleri v Maden Arama Sonuçları v Maden Kaynakları v Maden Rezervleri Jeoloji Mühendisleri Odası

Kaynaklar - Rezervler Arama Sonuçları Mineral Kaynakları Maden Rezervleri Çıkarsanmış Artan jeolojik bilgi ve güvenirlilik Jeoloji Mühendisleri Odası Belirlenmiş Muhtemel Ölçülmüş Görünür Madencilik, metalurjik, ekonomik, pazarlama, yasal, çevresel, sosyal ve idari faktörler (“Dönüştürücü Faktörler”)

Maden Arama Sonuçları (Exploration Results) Maden arama sonuçları, arama çalışmalarıyla derlenen/türetilen ve yatırımcılar için yararlı olabilen verileri ve bilgileri içerir. Maden arama sonuçları, Maden Kaynakları veya Maden rezervlerinin resmi olarak açıklanmasında kullanılabilir veya kullanılmayabilir. JORC Madde 16 Jeoloji Mühendisleri Odası

Maden Kaynakları (Mineral Resources) Jeoloji Mühendisleri Odası

Çıkarsanmış Maden Kaynağı (Inferred Resources) Maden kaynağının tonajı, tenörü ve mineral içeriği düşük güvenilirlik düzeyinde tahmin edilebilen bir bölümüdür. Varlığı jeolojik kanıtlardan çıkarsanmıştır ya da dolaylı olarak anlaşılmıştır, fakat jeolojik ve/veya tenör devamlılığı doğrulanmamıştır. Mostralar, yarmalar, açık ocaklar, yer altı ocakları ve sondaj kuyuları gibi sınırlı sayıda lokasyondan uygun teknikler kullanılarak elde edilmiş, kalitesi ve güvenirliliği belirsiz bilgilere dayanır. JORC Madde 20 Jeoloji Mühendisleri Odası

Belirlenmiş Maden Kaynağı (Indicated Resources): Bir maden kaynağının tonajı, yoğunlukları, şekli, fiziksel özellikleri, tenörü ve mineral içeriği makul bir güvenirlilik seviyesinde tahmin edilmiş bir bölümüdür. Mostralar, yarmalar, açık ocaklar, yer altı ocakları ve sondaj kuyuları gibi lokasyonlardan uygun tekniklerle elde edilmiş arama, örnekleme ve sınama bilgilerine dayanır. Lokasyonlar, jeolojik ve/veya tenör devamlılığı kanıtlamaya yeterli olmayan şekilde aralıklı veya çok aralıklı olmakla birlikte, böyle bir devamlılığı varsayabilmeye yeterli yakınlıkta kabul edilebilir. JORC Madde 21 Jeoloji Mühendisleri Odası

Ölçülmüş Maden Kaynağı (Measured Resources) Bir maden kaynağının tonajı, yoğunlukları, şekli, fiziksel özellikleri, tenörü ve mineral içeriği yüksek güvenirlilik seviyesinde tahmin edilmiş bölümüdür. Mostralar, yarmalar, açık ocaklar, yer altı ocakları ve sondaj kuyuları gibi lokasyonlardan uygun tekniklerle elde edilmiş arama, örnekleme ve sınama bilgilerine dayanır. Lokasyonlar jeolojik ve tenör yetecek kadar yakın aralıklıdır. JORC Madde 22 Jeoloji Mühendisleri Odası devamlılığını kanıtlamaya

Maden Rezervleri (Ore Reserves) Jeoloji Mühendisleri Odası

Maden Rezerv/leri Maden Rezervi, ‘Ölçülmüş’ veya Kaynaklarının ekonomik olarak bölümüdür. Cevher çıkarılması sırasında azalması) ve kayıpları kapsar. ‘Gösterilmiş’ Maden işletilebilir-çıkarılabilir oluşabilecek seyrelme (tenör Gerekli değerlendirmeler ve çalışmalar yapılmış, gerçekçi olarak öngörülen madencilik, metalurjik, ekonomik, pazarlama, yasal, çevresel ve sosyal faktörlerin dönüştürücü etkisi hesaba katılmıştır. Bu değerlendirmeler sonucu, raporlama tarihinde cevher çıkarmanın onaylanabilir (ekonomik) olduğu kanıtlanmıştır. Maden Rezervleri, artan güvenirliğe göre, “Muhtemel Maden Rezervleri” ve “Görünür Maden Rezervleri” diye alt sınıflara ayrılır. Jeoloji Mühendisleri Odası

Muhtemel Maden Rezervi (Probable Reserve) ‘Belirlenmiş’ ve bazen de ‘Ölçülmüş’ bir Maden Kaynağının ekonomik olarak işletilebilir kesimidir. Cevher çıkarımı sırasında meydana gelebilecek seyrelme ve cevher kayıplarını kapsar. Gerekli değerlendirmeler ve çalışmalar yapılmış, gerçekçi olarak öngörülen madencilik, metalurjik, ekonomik, pazarlama, yasal, çevresel ve sosyal faktörlerin dönüştürücü etkisi hesaba katılmıştır. Bu değerlendirmeler sonucu, raporlama tarihinde cevher çıkarmanın onaylanabilir (ekonomik) olduğu kanıtlanmıştır. JORC Madde 29 Jeoloji Mühendisleri Odası

Görünür Maden Rezervi (Proved Reserve) Bir ‘Ölçülmüş’ Maden Kaynağının ekonomik olarak işletilebilir bölümüdür. Cevher çıkarımı sırasında meydana gelebilecek seyrelme ve kayıpları kapsar. Gerekli değerlendirmeler ve çalışmalar yapılmış, gerçekçi olarak öngörülen madencilik, metalurjik, ekonomik, pazarlama, yasal, çevresel ve sosyal faktörlerin dönüştürücü etkisi hesaba katılmıştır. Bu değerlendirmeler sonucu, raporlama tarihinde cevher çıkarmanın onaylanabilir (ekonomik) olduğu kanıtlanmıştır. JORC Madde 30 Jeoloji Mühendisleri Odası

Kaynaklar - Rezervler Arama Sonuçları Mineral Kaynakları Maden Rezervleri Çıkarsanmış Artan jeolojik bilgi ve güvenirlilik Jeoloji Mühendisleri Odası Belirlenmiş Muhtemel Ölçülmüş Görünür Madencilik, metalurjik, ekonomik, pazarlama, yasal, çevresel, sosyal ve idari faktörler (“Dönüştürücü Faktörler”)

Kaynaklar - Rezervler Çıkarsanmış Kaynak Görünür&Muhtemel Rezervler Arama Potansiyeli Jeoloji Mühendisleri Odası

Maden Kanununda Rezerv Kavramları MADDE 3 (Uygulama Yönetmeliği 4. Madde) (1 a Yönetmeliği 4. Madde) Görünür Rezerv: Boyutları, tenörü belirlenmiş üretilebilir kesin cevher miktarı. Ekonomik Cevher: Günün teknik ve ekonomik şartlarında karlı olarak değerlendirilebilecek cevher. Jeoloji Mühendisleri Odası

SME - 2007 THE SME GUIDE FOR REPORTING EXPLORATION RESULTS, MINERAL RESOURCES, AND MINERAL RESERVES (The 2007 SME Guide) APPROVED BY THE BOARD OF DIRECTORS OF THE SOCIETY OF MINING, METALLURGY AND EXPLORATION INC. September 29, 2007 Colorado sme@smenet. org Jeoloji Mühendisleri Odası

PERC - 2008 PAN‐EUROPEAN CODE FOR REPORTING OF EXPLORATION RESULTS, MINERAL RESOURCES AND RESERVES ("THE PERC REPORTING CODE") 17 December 2008 PAN-EUROPEAN RESERVES-RESOURCES REPORTİNG COMMITTEE (PERC) Institute of Materials, Minerals and Mining (Io. M 3), Geological Society of London (GSL), European Federation of Geologists (EFG), Institute of Geologists of Ireland (IGI), Jeoloji Mühendisleri Odası

SAMREC - 2007 THE SOUTH AFRICAN CODE FOR THE REPORTING OF EXPLORATION RESULTS, MINERAL RESOURCES AND MINERAL RESERVES (THE SAMREC CODE) 2007 EDITION www. samcode. co. za Prepared By The South African Mineral Resource Committee (SAMREC) Working Group under the Joint Auspices of the Southern African Institute of Mining and Metallurg Jeoloji Mühendisleri Odası

Rapor için örnek: SAMREC Code 1. GENEL 2. PROJE VERİLERİ 3. ÖRNEKLEME 4. YORUM / MODELLEME 5. TEKNO-EKONOMİK ÇALIŞMA 6. RİSK ANALİZİ 7. KAYNAK VE REZERV SINIFLAMA KRİTERLERİ 8. KAYNAK VE REZERV VERİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 9. İNCELEME VE KONTROLLER 10. DİĞER KONULAR 11. UZMAN KİŞİ/LERİN VE DİĞER TEKNİK ELEMANLARIN VASIFLARI. TARİH VE İMZA SAYFASI Jeoloji Mühendisleri Odası

Rapor formatı-1 Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri 1. 1 Raporun Amacı X X X 1. 2 Proje Özeti X X X 1. 3 Tarihçe X X X 1. 4 Anahtar Plan, X harita, şekil ve grafikler X X 1. 5 Projenin yeri ve tanımı X X X 1. 6 Topografya ve iklim X X X 1. 7 Yasal durum ve kullanım hakkı X X 1. GENEL Jeoloji Mühendisleri Odası X

Rapor Formatı-2 Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri 2. 1 Proje yönetimi ve X veritabanı Temel/ham verilerin modellenmesi Modellenmiş verilerin tanım ve yorumu 2. 2 Konum verileri X X X 2. 3 Jeolojik veriler X Maden kaynağına esas verilerin yorumu Maden rezervine esas verilerin yorumu 2. 4 Özgül ağırlık ve kaba tonaj verileri X Yöntemlerin tanımı ve yorumu Cevherin yanısıra atık, pasa, dekapaj vb 2. 5 Genel bilgiler X X X 2. PROJE VERİLERİ Jeoloji Mühendisleri Odası

Rapor formatı-3 Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri 3. ÖRNEKLEME 3. 1 Örnekleme yönetimi X 3. 2 Örnek alım yöntemi, doğrulama, arşivleme X Cevher işleme ve metalurjik testlerin yorumu 3. 3 Örnek hazırlama X X X 3. 4 Örnek analizi X X X Jeoloji Mühendisleri Odası

Rapor formatı-4 Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri 4. 1 Jeolojik model ve yorum X Jeolojik verilerin değerlendirimesi ve yorumlanması Jeolojik verilerin değerlendirime si ve yorumlanması 4. 2 Tahmin ve modelleme teknikleri X Hacim, yoğunluk, tenör, mineralojik, jeoteknik, jeohidrolojik, jeometallurjik verilerin tartışılması ve gözden geçirilmesi 4. YORUM / MODELLEME Jeoloji Mühendisleri Odası

Rapor formatı-5 Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri 5. 1 Resmi konular X X X 5. 2 Çevre konuları X Yasal izinler, çevreye olası etkiler ve önlemler Yasal izinler, çevre düzenleme fonları, ÇED raporu 5. TEKNO-EKONOMİK ÇALIŞMA 5. 3 Sosyal boyut 5. 4 Madencilik boyutu Jeoloji Mühendisleri Odası Varsa, sosyal yönetim programı X Olası işletme yöntemi, boyutu, ömrü Modelleme yöntemi, değiştirici faktörler, optimizasyon

Rapor formatı-5 (devam) Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri 5. 5 Arıtma / işleme X Olası cevher kazanım yöntemi, metalurjik testlerin sonuçları 5. 6 Altyapı Tesisler, atık depoları, yol, su, enerji, güvenlik, lojistik 5. 7 Ekonomik kriterler 5. 8 Pazarlama Jeoloji Mühendisleri Odası Cevher kazanım yöntemi, ekipman, kapasite, akım şeması X Maden kaynağından tenör ve kütle beklentisi, varsayımlar, faktörler ve kabuller Tüm mühendislik çalışmaları, değişkenler, finansal analizler, ürün satış fiyatları X Ürünün Pazar durumu

Rapor formatı-6 Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri Olası somut riskler Teknik, ekonomik, politik ve diğer riskleri değerlendirmek, riskleri azaltmak veya yönetmek için önlemler 6. RİSK ANALİZİ 6. 1 Risk analizi Jeoloji Mühendisleri Odası

Rapor formatı-7 Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri X Sınıflamanın dayanak, kriter ve yöntemleri, istisnalar, tenör/kalite dağılımı ve jeolojik modellemeye güven, Uzman kişinin (QP) kararı Sınıflamanın dayanak, kriter ve yöntemleri, tüm değiştirici faktörlerin dikkate alınması, ölçülmüş ve belirtilmiş maden kaynaklarının muhtemel rezervlere dönüşme olasılıkları, Uzman kişinin (QP) kararı 7. KAYNAK VE REZERV SINIFLAMA KRİTERLERİ 7. 1 Kaynak ve rezerv sınıflama kriterleri Jeoloji Mühendisleri Odası

Rapor formatı-8 Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri X Kaynaklar ve rezervlerin cinsi (eski üretim, atık, pasa, stok, topuk) tenör ve miktarları. Jeolojik model ve kaynak modelin uyumlulaştırılması Uzman kişi (QP) hazırlamalı ve imzalamalı Kaynaktan rezerve dönüştürme kriterleri, Çıkarsanmış kaynakların durumu, maden rezervinin cinsi (cevher, stok, atık, pasa, topuk), Yasal sürede işletilecek rezerv miktarı, Cevherin küresel pazarda geçmişteki durumu 8. KAYNAK VE REZERV VERİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 8. 1. Kaynak Ve Rezerv Verilerinin Değerlendirilmesi Jeoloji Mühendisleri Odası

Rapor formatı-9 Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri X Kontrol ve incelemelerin somut sonuçları, eksikleri giderici öneriler, İncelemenin tipi ve inceleyenlerin mesleki ehliyeti 9. İNCELEME VE KONTROLLER 9. 1 İnceleme ve kontroller Jeoloji Mühendisleri Odası

Rapor formatı-10 Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri Projenin ekonomik potansiyelini olumlu veya olumsuz yönde etkileyebilec ek somut bilgiler, Terimler sözlüğü Projenin ekonomik potansiyelini olumlu veya olumsuz yönde etkileyebilecek somut bilgiler, engel hiçbir nokta kalmamalı 10. DİĞER KONULAR 10. 1 Diğer konular Jeoloji Mühendisleri Odası Projenin ekonomik potansiyelini olumlu veya olumsuz yönde etkileyebilecek somut bilgiler

Rapor formatı-11 Değerlendirme Kriterleri Genel Arama Maden Kaynakları Maden Rezervleri Uzman kişinin (QP) adı, adresi, sicil no’su, ve üyesi olduğu meslek örgütü. Uzman kişi ve rapordan sorumlu diğer kişilerin deneyimleri. Uzman kişinin raporu yayınlayan şirket ile ilişkisi. Uzman kişinin imzası, tarih, raporun geçerlilik süresi 11. UZMAN KİŞİ/LERİN VE DİĞER TEKNİK ELEMANLARIN VASIFLARI. TARİH VE İMZA SAYFASI 11. 1 Uzman kişi/lerin ve diğer teknik elemanların vasıfları. Tarih ve imza sayfası Jeoloji Mühendisleri Odası

Sonuç ve Öneriler v Ülkemizdeki bazı KAVRAM ve TANIMLAR uluslararası kavram ve tanımlardan FARKLIDIR. v Ulusal mevzuat uluslararası mevzuata ve standartlara UYUMLU hale getirilmelidir. v Uluslararası mevzuat ve standartlara uyum için bir ‘ ULUSAL KOMİTE’ kurulmalıdır. ÖNCELİKLE v Maden ruhsat başvurularında ‘ARAMA PROJESİ’ zorunlu olmalıdır. v Arama Faaliyet Raporları PERİYODİK olarak düzenlenmelidir. v Arama AŞAMALARI sonunda idareye (standartlara uygun); v Maden Arama Sonuçları Raporu v Maden Kaynak Raporu v Maden Rezerv Raporu verilmesi zorunlu olmalıdır. Jeoloji Mühendisleri Odası

ÜLKEMİZDE DURUM Jeoloji Mühendisleri Odası

MTA Genel Müdürlüğü MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MADEN ETÜD VE ARAMA DAİRESİ MADEN JEOLOJİSİ RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU (Bu rapor standartları 3213 sayılı Maden Kanununun uygulanmasına dair yönetmelikle istenilen Arama ve Ön İşletme Faaliyet raporları doğrultusunda hazırlanmıştır) Jeoloji Mühendisleri Odası

Maden İşleri Genel Müdürlüğü v Arama Faaliyet Raporu: EK FORM-5 Maden Kanunu MADDE 17 (Uygulama Yönetmeliği 13, 14. Maddesi) v İşletme Projesi: EK FORM-6 Maden Kanunu MADDE 24 (Uygulama Yönetmeliği 18, 19. Maddesi) v Terk Raporu Maden Kanunu MADDE 32 (Uygulama Yönetmeliği 73. Maddesi) Jeoloji Mühendisleri Odası

TMMOB-Jeoloji Mühendisleri Odası

ÇALIŞTAY Maden Arama Sonuçlarını Rapor Etme Standartları 5 -6 Eylül 2009 Jeoloji Mühendisleri Odası

Maden Mevzuatında Değişiklikler v Maden Kanunu: 10 haziran 2010 v Uygulama Yönetmeliği: 6 Kasım 2010 Jeoloji Mühendisleri Odası

Mevzuatta Önemli Yeni Kavramlar v Aşamalı arama v Proje kavramı v Rezerv ve Kaynak v İmza yetkisi Jeoloji Mühendisleri Odası