lskie stroje ludowe wersja rybnicka Gabriela Bonk Rybnik

Śląskie stroje ludowe – wersja rybnicka Gabriela Bonk Rybnik 2006

Kolorowy WIERZCHEŃ, szeroka ZOPASKA, na głowie kolorowa GALANDA, najlepiej z opadającymi na czoło mieniącymi się koralikami – to popularny wizerunek śląskiego stroju.

Barwny, często czerwony WIECHRZEŃ – to element stroju rozbarskiego, który nie występował w okolicach Rybnika

W okolicach Żor, Rybnika, Gliwic i Rudy Śląskiej stroje ludowe mają cechy mieszane. W ich formie i detalach widać wpływy stroju opolskiego, raciborskiego i bytomskiego.

Strój ludowy prezentowany w Miejskim Ośrodku Kultury w Żorach i wykorzystany w czasie pokazu kiszenia kapusty przez zespół Osiny.

Strój ludowy w regionie Rybnika w zasadniczych założeniach nie różnił się od stroju górnośląskiego.

Najwięcej wspólnych cech miał ze strojem bytomsko – rozbarskim i raciborskim

ŚLĄSKIE stroje ludowe naszego regionu / Centrum Regionalne przy SP nr 7 w Osinach ; opisy Zofia Przeliorz ; rysunki Ewa Getler, Irena Przeliorz. Żory : Drukarnia Oldprint, 2001.

Kobieta w odświętnym stroju raciborskim – 1958 rok

Komplet kobiecego stroju ludowego w rybnickim od połowy XIX wieku do lat 40 -tych XX wieku tworzyły

Długa, pofałdowana KIECA na staniku – LAJBIKU o półokrągłym dekolcie.

Pod KIECKĄ zakładano kilka spódnic krochmalonych, nadających kobiecie stożkowaty wygląd.

Na przełomie XIX i XX wieku kobiety nosiły pod KIECKĄ grube WATÓWKI, tj. spódnice przymocowane do LAJBIKA i pikowane jak kołdry.

JAKLA była wierzchnim okryciem w formie luźnej, rozszerzonej ku dołowi bluzki, z długimi rękawami i stójką.

Całość kompletu zdobiła ZOPASKA szyta z atłasu lub jedwabiu.

Komplety takie nosiły mężatki i panny

Stroje ludowe naszych prababć były niezwykle urodziwe

Tradycyjny strój rybnicki mężatek

Stroje ludowe ze Starej Wsi obok Raciborza. Pierwszy z prawej – interesujący strój wkładany z okazji chrztu.

Panny ubierały także biały płócienny KABOTEK (bluzkę) z rękawami zdobionymi do łokcia wraz z dekoltem i koronkową kryzą.

Ramiona zakrywano jedwabną lub bawełnianą chustką tzw. MERYNKĄ w białej lub kremowej tonacji, często z wzorem drukowanych kwiatów i brzegiem wykończonym długimi frędzlami.

MERYNKĘ noszono zamiast pszczyńskiego OPLECKA albo rozbarskiego WIERZCHNIA

Piękne stroje ludowe ziemi rybnickiej.

Dziewczęta w strojach ludowych – fotografia z archiwum Sióstr Urszulanek (około 1933 roku)

Ubranie codzienne składało się szerokiej, w drobne fałdy układanej KIECKI, przyszytej do LAJBIKA, oraz JAKLI. Całość uzupełniała skromna ZOPASKA płócienna i chustka

ŚLĄSKIE stroje ludowe naszego regionu / Centrum Regionalne przy SP nr 7 w Osinach ; opisy Zofia Przeliorz ; rysunki Ewa Getler, Irena Przeliorz. Żory : Drukarnia Oldprint, 2001.

Starka

Strój codzienny – Piekary Śląskie

Babcia Śląska

Na co dzień dziewczyny chodziły bez okrycia głowy, z warkoczami spuszczonymi w dół których zaplatane były kolorowe wstążki.

Ludowy obrzęd umywania rąk i nóg w Wielki Piątek

Marzanna

Podobny zestaw stroju wykorzystywano w celach reprezentacyjnych. Najważniejszą różnicą było nakrycie głowy.

Panny w uroczystych chwilach zakładały GALANDĘ

Mężatki zaś układały warkocze wokoło głowy w DUDLIK i nosiły czepiec zaopatrzony z przodu w duże kolorowe wstążki związane pod brodą.

Mężatki ubierały czepiec

Anna Szendzielorz w stroju starszej kobiety ze Starej Wsi spod Raciborza

Paweł Steller: Stara Ślązaczka (drzeworyt)

lub chustkę PURPURKĘ związana na ŻUROK

Na głowie i ŻUROKU noszono luźno nałożoną czarną chustkę tzw. TYBETKĘ, zawiązaną z przodu.

Większe rozmiary posiadała wełniana chusta turecka – SZPIGIEL składana w trójkąt i wkładana na głowę, sięgała poniżej połowy kiecki, noszona tylko w uroczysty dzień.

Odświętne stroje zimowe okolic Bytomia i Raciborza – początek XX wieku

ŚLĄSKIE stroje ludowe naszego regionu / Centrum Regionalne przy SP nr 7 w Osinach ; opisy Zofia Przeliorz ; rysunki Ewa Getler, Irena Przeliorz. Żory : Drukarnia Oldprint, 2001.

Do stroju odświętnego należała obszerna KIECKA obszyta u dołu szeroką wstążką z przyszytym LAJBIKIEM

Ozdobą stroju był duży krzyż wieszany na sznurach czerwonych korali.

Na początku XIX wieku gospodarze nosili spodnie – GALOTY szyte z jeleniej skóry i kamizelkę z długim KAPUDROKIEM (surdutem) szytym z granatowego sukna.

Koszule pod szyją podwiązywano JEDWOBKĄ, którą wiązano z przodu na węzeł.

Latem wkładali na głowę czarny wysoki kapelusz – KŁOBUK, w porze zimowej tchórzówkę albo baranicę.

ŚLĄSKIE stroje ludowe naszego regionu / Centrum Regionalne przy SP nr 7 w Osinach ; opisy Zofia Przeliorz ; rysunki Ewa Getler, Irena Przeliorz. Żory : Drukarnia Oldprint, 2001.

Pod koniec XIX wieku męski strój ludowy zaniknął.

Pod wpływem mody miejskiej wykształcił się na Śląsku tzw. ANCUG (garnitur)

ANCUG składał się z marynarki, spodni i WESTY (kamizelki).

W święta mężczyźni ubierali czarny ANCUG, koszulę ze sztywnym KRAGLIKIEM i krawatem lub JEDWOBKĄ. Na głowie nosili meloniki.

ŚLĄSKIE stroje ludowe naszego regionu / Centrum Regionalne przy SP nr 7 w Osinach ; opisy Zofia Przeliorz ; rysunki Ewa Getler, Irena Przeliorz. Żory : Drukarnia Oldprint, 2001.

Do szycia garniturów używano także materiałów w pionowe prążki, co odzwierciedlało się w kompletach ślubnych w postaci sztuczkowych spodni, które wraz z surdutem tworzyły wytworny komplet.

Kobiecy strój ślubny zależał od majętności wstępującej w związek małżeński, ale zawsze był niezwykle uroczysty i odznaczał się powagą. Nigdy nie występował w nim kolor czerwony.

Elegancka czerń była głównym kolorem stroju panny młodej jeszcze do końca I wojny światowej. W tym kolorze była JAKLA, również ciemna była KIECA. Komplet ten uzupełniała kolorowa, acz zawsze stonowana ZOPASKA.

W rejonie Rybnika występował także chłopski strój ślubny w białej tonacji, zdarzało się to jednak niezwykle rzadko. Orzepowice 1917 – zdjęcie pochodzi ze zbiorów Muzeum w Rybniku

Oprócz aspektu symbolicznego był on wynikiem przejmowania mody miejskiej przez środowiska wiejskie. Niedobczyce 1920 – zdjęcie pochodzi ze zbiorów Muzeum w Rybniku

Dla porównania – odświętne stroje „rozbarskie” z Dąbrówki Wielkiej

ŚLĄSKIE stroje ludowe naszego regionu / Centrum Regionalne przy SP nr 7 w Osinach ; opisy Zofia Przeliorz ; rysunki Ewa Getler, Irena Przeliorz. Żory : Drukarnia Oldprint, 2001.

Odświętne stroje pszczyńskie

ŚLĄSKIE stroje ludowe naszego regionu / Centrum Regionalne przy SP nr 7 w Osinach ; opisy Zofia Przeliorz ; rysunki Ewa Getler, Irena Przeliorz. Żory : Drukarnia Oldprint, 2001.

Barbara Bazielich: Śląskie stroje ludowe. Katowice: Śląsk, 1988. ISBN 83 -216 -0512 -5 Barbara Bazielich: Strój ludowy na Śląsku. Chorzów: It@tis, 2001. ISBN 83 -914403 -2 -X Barbara Bazielich jest autorką pozycji traktujących o śląskim stroju ludowym

W prezentacji wykorzystano informacje uzyskane w Rybnickim Muzeum oraz artykuł z tygodnika „Nowiny”: Mit czerwonego wierzchnia. Materiały ilustracyjne pochodzą głównie z książek Barbary Bazielich oraz z kalendarza: Z tej ziemi. Śląski kalendarz katolicki na rok 1996. Katowice: Księgarnia Świętego Jacka, 1995. ISBN 83 -7030166 -5 Wykorzystano także przedwojenne publikacje książkowe, album rodzinny oraz materiały z kartoteki regionalnej Biblioteki Zespołu Szkół Urszulańskich w Rybniku

Za pomoc uzyskaną w Muzeum Rybnickim serdecznie dziękuję Gabriela Bonk

Tę prezentację, oraz kilka innych o tematyce regionalnej można pobrać z witryny: http: //www. rybnik. pl/bsip