LSANSLAMA Prof Dr Dilber Ula 2018 Lisans Anlamalar

LİSANSLAMA Prof. Dr. Dilber Ulaş 2018

Lisans Anlaşmaları Bir FM hakkı sahibinin (lisans veren/licensor) bu hakka konu varlığını, belirtilen kurallar dahilinde, bir başkası (lisans alan/licensee) tarafından kullanabileceğini düzenleyen anlaşmadır.

Lisans Anlaşmaları Örneği • Bir yazılım alındığında genellikle elektronik olarak kullanıcıların kabul ettikleri yazılım lisansları veya bir firmanın fason üreticisine kendi markasını ürünlerinde kullanması için verdiği marka kullanım hakkı gibi anlaşmalar lisans anlaşmalarına örnek olarak verilebilir.

Lisans Anlaşmaları Örneği • Disney, çizgi film karakterlerinin, marka adlarının ve giysi üreticilerinin logolarının, oyuncaklarının ve saatlerinin dünya çapında satışını sağlamak için lisanslamışlardır. Lisanslama Disney’in parkında, filmlerinde ve televizyon işinde sinerji yaratmasını sağlamıştır. Lisans alanların, renkler, malzemeler ya da diğer tasarım elemanlarını yerel zevklere göre uyarlama yapmalarında serbestlik verilmektedir. • Walt Disney’in lisanslı ürünlerinden kazancı yılda 30 milyar $ dır. Şirketin parkları, filmleri, televizyon şovları, Mickey Mouse, Winnie the Pooh gibi diğer popüler karekterler tüm dünyada tanınmaktadır. Disney Tüketici Ürünleri başkanı, şirketin lisansla ilgili ürünlerinin kazancının yakında 75 milyar $ olacağını tahmin etmektedir.

Lisans Anlaşmaları Örneği • Sony’nin eş kurucusu Masaru Ibuka, transistör için AT&T Bell Laboratuarı ile lisans anlaşması yapmıştır. Ibuka, transistörleri çok küçük pil gücüyle çalışan radyolar yapmak için kullanmayı hayal etmiştir. Bell mühendisleri, yüksek frekans ile uyumlu bir radyo için transistör üretmenin imkânsız olacağını söylemişlerdir. Azimli Ibuka, Japon mühendislere meydan okumuş ve yüksek frekanslı bir çıktı elde etmek için aylarca uğraşmıştır. İlk transistörlü radyoyu yapan şirket Sony değildir, Regency adlı bir Amerikan şirketidir. Ancak Sony’in yüksek kaliteli ürünleri dünya çapında meşhur olmuştur.

Lisans Anlaşmaları Örneği • Google ile 10 yıl sürecek dev bir patent anlaşmasına imza atan Samsung, bu anlaşmadan saatler sonra bir başka dünya devi ile daha patent anlaşması imzaladı. Samsung, İsveçli ağ donanımları üreticisi Ericsson ile çapraz patent lisans anlaşması imzaladı. Güney Koreli üretici bu sayede GSM, 3 G ve LTE teknolojisiyle ilgili patentlerin kullanımı dolayısıyla ortaya çıkan anlaşmazlıklara son vermiş oldu. Ayrıca bu anlaşma önümüzdeki yıllarda bir kez daha baş gösterecek olası patent davalarının da önüne geçmiş oldu.

Lisans Anlaşmaları Örneği • Ford Otosan, dünyanın en büyük kamyon pazarına sahip Çin’de motor üretimi için JMC ile teknoloji lisans anlaşması imzaladı. 12 yıllık anlaşma süresince Çin’de de üretilecek Ecotorq motorlar, JMC markalı araçlarda kullanılacak. • Yapılan anlaşma ile Ford Otosan, fikri mülkiyet haklarına sahip olduğu Ecotorq motorlarının, JMC markalı araçlarda kullanılmak üzere Çin’de üretilmesine izin veriyor. Lisans anlaşması ilk üretimin gerçekleşeceği 2016 yılından itibaren 12 yıl süreyle geçerli olacak. Anlaşma kapsamında ürün başına 150 Euro ile 190 Euro arasında değişen bir lisans ücreti alacak olan Ford Otosan 1 Milyon Euro’luk lisans bedelini de avans olarak alacak. Söz konusu anlaşma ile Çin’de de üretilecek olan motorun tüm mühendislik sorumluluğunun Ford Otosan’a ait.

Lisans Anlaşmaları Örneği • Google şirketi, Avrupadaki çeşitli müzik yayımcılık kuruluşları, sanatçıları ve bestecilerini temsil eden 'Armonia' ittifakıyla (Fransız, İtalyan ve İspanyol müzik lisans gruplarının bir araya gelmesiyle oluşuyor) kapsamlı lisans anlaşması imzaladı. Anlaşma ile Google şirketi ve müşterileri, aralarında Rihanna ve Lady Gaga gibi ünlü şarkıcıların eserlerinin de bulunduğu 5, 5 milyon müzik eserine erişim hakkı elde etti. Avrupa'daki 35 farklı ülkeden şarkıcının eserlerini kapsayan lisans anlaşması, şimdiye kadar bu türde yapılmış en büyük parasal anlaşma oldu. Yapılan lisans anlaşması çerçevesinde Google müşterileri ayrıca Universal Music Publishing adlı müzik yayıncılık şirketinin, İngiliz ve Amerikan repertuvarları ile Sony'nin Latin Amerika eserlerine de ulaşabilecek.

Lisans Anlaşmaları Örneği • Fransız lisans grubu SACEM'in yetkilisi Catherine Kerr. Vignale, Google'ın rakipleri olan Amazon ve Apple'a ait i. Tunes'un da ülkeler ile ayrı yaptığı anlaşmaları bulunduğunu kaydetti. Kerr-Vignale, yayıncılara ve sanatçılara ödenecek telif hakkının, Amazon ve Apple'a ait i. Tunes'un da dahil olduğu müzik endüstrisinin belirlenmiş standartları düzeyinde olduğunu söyledi, ancak konuya ilişkin ayrıntılı bilgi vermedi. Google Play Music servisi ABD dışında İngiltere, Fransa, İtalya ve Almanya'da kullanıma sunulmuş durumda. Listede Türkiye henüz yok.

Lisans Anlaşmaları Örneğin Bill Blass, Hugo Boss ve diğer küresel tasarımcıları kotlar, kokular ve saatlerde lisans anlaşmaları yaptıklarında giysi koleksiyonlarından daha fazla kazanmaktadırlar. Disney, Caterpillar, Ulusal Basketbol Birliği ve Coca Cola lisans vermeyi çok kullanmaktadır. Bu işletmelerin hiçbiri konfeksiyon üreticisi olmasa bile, lisans anlaşmaları marka adlarını güçlendirmelerini sağlamaktadır.

Lisans Anlaşmaları Örneği • Amerika’da Starbucks şubelerinin üçte ikisi şirketindir. Kalan üçte biri ise lisans alanlar tarafından işletilmektedir. Amerika dışında oranlar tersinedir. Üçte ikisi lisans alanlar tarafından ya da ortaklıklar aracılığıyla işletilmektedir (Starbucks’ın hissesi vardır). Bu iki farklı stratejisinin açıklaması nedir? • Uzun sürede küresel kahve yarışını hangi şirket kazanır? Starbucks mı Mc. Donald’s mı?

Lisans anlaşması ile verilen haklar • Marka: lisansı verilen markanın (markaların) üzerinde tescilli olduğu [mal/hizmet] sınıflarında kullanımı/üretimi/pazarlanması/dağıtımı/satışı hakkı • Telif Hakkı (Copyright/yazılımlar dahil): • (i) eserin kullanımı ve yeniden üretilmesi • (ii) eserin işlenmesi ve çoğaltılması • (iii) eserin yayılması, nakli ve umuma iletilmesi hakkı • Patent: lisansı verilen patentin üretilmesi, kullanılması ve satışı hakkı • Teknoloji: lisansı verilen teknolojinin geliştirilmesi, üretilmesi, kullanılması ve satışı hakkı

Örnek olarak, • Bir ABD işletmesi olan Pepsico’nun, Kore’de ve Türkiye ile lisans anlaşmaları vardır. Kore ve Türk işletmeleri kendi ülkelerinde Pepsico üretip satmakta ve bunun karşılığında Pepsico’ya lisans ücreti ödemektedirler.

Marka lisansları • Lisans alan, anlaşma süresince Markayı sadece [resmi marka sicilinde yer alan biçimde veya lisans verenin yazılı bir şekilde belirttiği renk, tasarım ve biçimde] kullanabilir. • Lisans alan, anlaşma süresi boyunca markanın kullanılacağı [ürün veya hizmetlerin isimleri] tüm üretim, ambalajlama, depolama, pazarlama ve tedarik süreçlerini lisans veren tarafından öngörülen en uygun şekilde yürütecektir. • Lisans verenin, Marka ile ilgili olarak lisans alanın işyerini denetleme hakkı ile, Markanın üzerinde kullanıldığı satılmış veya satılacak üründen numune alma hakkı saklıdır.

! • Lisans alanın markayı kullanma biçimine yönelik tipik kalite kontrol hükümleri, markanın nasıl kullanılacağına ilişkin net açıklamalar veya lisans verenin sağladığı kullanım biçimini gösterir dokümanlarla desteklenir. Buna ek olarak bu maddeler, markanın lisans alan tarafından doğru bir biçimde kullanıp kullanmadığına ilişkin lisans veren tarafından yapılacak kontrolleri de – denetimler, numune alma hakkı gibi- kapsar.

Telif hakkı lisansları • Telif hakkı lisansları, lisans alanın eserin fiziksel kopyalarına (ses veya film kaydı) veya yazılımın kaynak yazılımına erişimine ilişkin hükümleri de içerebilir. • Bu hüküm ile taraflar, görevi sadece eserin master kopyası veya kaynak kodunu lisans verenin iflası gibi durumlarda lisans alana vermekle sınırlı olan üçüncü bir tarafından muhafaza edilebilmesi konusunda anlaşmış olurlar. Bu şekilde lisans veren, normal koşullar altında lisans alanın bu çok değerli bilgileri görmesini ve kendi üretim ve geliştirme yapabilme yeteneğini kaybetmesini engellemiş olur.

FM kullanma izni İzin karşılığı ödenen ücret Lisans veren FM sahibi Lisans alan

Lisans alan ve veren açısından avantajları neler olabilir? Sizce lisans anlaşmasının maddeleri oluşturulurken hangi riskler olabilir?

Lisans Alanın Avantajları: (i) Lisans alan, lisans yoluyla pazarlara daha hızlı erişebilecektir. (ii) Lisans anlaşmaları, özellikle KOBİ'ler için bir Ar. Ge çalışması yapmadan inovatif teknolojilere ve uzmanlığa ulaşılması için çok önemli bir rekabet avantajı sağlar. Lisans Verenin Avantajları: (i) Yeni bir gelir kalemidir (ii) İhlallerin çözümü için bir yoldur (iii) Lisans veren, sahibi olduğu teknolojinin kullanımı ile ilgili olarak yeterli ekipman ve kaynağa sahip değilse bile bu teknolojiden maddi kazanç sağlayabilir (iv) Yeni pazarlara girme imkanı sağlar

Lisans Alanın Riskleri: (i) Lisansa konu FM varlığı aşırı rekabetçi/zor bir teknoloji olabilir ve teknoloji öngörülen süreden daha kısa bir sürede eskiyebilir (ii) Lisans bedeli ödemeleri sıkıntı yaratabilir Lisans Verenin Riskleri: (i) Teknoloji/bilgi üzerindeki kontrol kaybedilebilir (ii)Lisans alan, bir rakip haline gelebilir (iii) Yetenekleri kısıtlı bir lisans alan, lisans verenin gelirini olumsuz yönde etkileyebilir. Bu durum özellikle inhisari lisanslarında oldukça tehlikelidir.

Anlaşmanın öncül maddeleri TARAFLAR 1. [işletmenin ismi]; […] adresinde mukim, […] numarası ile sicile kayıtlı lisans veren 2. [işletmenin ismi]; […] adresinde mukim, […] numarası ile sicile kayıtlı lisans alan ANLAŞMANIN KONUSU (i) İş bu anlaşma ile lisans veren, [lisansı verilecek patent, teknoloji vb. FM hakkında bilgi] lisansını; (ii) […] için lisans alana, (iii) aşağıda beliritlen şartlar dahilinde verecektir. ANLAŞMANIN ŞARTLARI: 1. Tanımlar Bu anlaşma metninde kullanılan ibareler şu anlamlarda kullanılmaktadır: [………. ]

Lisans anlaşması • 2. 1. 1 Anlaşmada tarafların belirtilmesi • Anlaşmanın tarafları açık bir şekilde bu kısımda belirtilmelidir. • 2. 1. 2 Anlaşmanın konusu • Bu kısım, anlaşmanın neden yapıldığına dair açıklamaların yapıldığı bölümdür. Bu kısım, olası herhangi bir anlaşmazlıkta mahkeme veya hakemlerin lisans anlaşmasının içeriğinin yorumlamasında kullanılabileceğinden, bu kısımda net ifadelerin kullanılması önemlidir.

Lisans anlaşması • 2. 1. 3 Tanımlar • Lisans anlaşmaları genellikle karmaşık sözleşmeler olduğundan, bu bölümde, anlaşma metninde kullanılacak terimlerin açık bir şekilde ifade edildiği bir “tanımlar” kısmı yer almaktadır. Bu bölümdeki terimler genellikle alfabetik sıraya göre yazılır. Lisans anlaşmalarında sıklıkla kullanılan terimler şu şekilde örneklendirilebilir: • a. Gizli bilgi • b. Net satışlar

Lisans anlaşması c. (Lisanslanan) fikri mülkiyet hakkı ve teknoloji Patentler, faydalı modeller, tescilli markalar ve endüstriyel tasarımlar: patent/faydalı model/endüstriyel tasarım başlığı veya tescilli marka ismi ile lisansı verilecek belgenin tescil numarası belirtilir; Yazılımlar: taraflar, lisansı verilecek yazılımın model ve versiyon numarasını yazabilir, bir kopyasını anlaşmanın eki olarak sunabilir; Know-how: genellikle lisansa konu know-how’dan tanımlar kısmında kısaca bahsedilir, ayrıntılandırılmış know-how bilgis ek olarak sunulur. d. Lisansın geçerli olduğu coğrafi alan e. Kullanım alanı

“Lisanslanan fikri mülkiyet hakkı ve teknoloji” ve “kullanım alanı” gibi teknik ifadeler, lisansın kapsamının -dolayısıyla lisans alanın haklarınınsınırlarını belirlediğinden, bu ibarelerin tanımlarının açık bir biçimde yer alması büyük önem taşımaktadır. Lisans alanın teknolojiyi anlaması ve işletmesinin lisansı yürütebilmesi için neye ihtiyaç duyabileceğini belirleyebilmesi kritik önem taşımaktadır: Yazılımın hangi versiyonu gerekmektedir? Lisanslanan teknolojiyi kullanmak için eğitim alınmasına ihtiyaç var mıdır?

Lisans Hakkının Verilmesi • İşbu anlaşma ile lisans veren, lisans alana, belirtilen coğrafi alan ve kullanım alanları ile sınırlı olmak üzere, anlaşmaya konu lisanslı ürünlerin kullanımına ve satış haklarına ilişkin olarak [inhisari/inhisari olmayan] lisans vermektedir. • Bu kısım, lisans kapsamını (ve sınırlarını) ifade ettiğinden, anlaşmanın temelini oluşturmaktadır.

Lisansın türü • İnhisari lisans (exclusive): lisansa konu FM veya teknoloji sadece lisans alan tarafından kullanılabilir (lisans veren de kullanamaz ve başkalarına lisans veremez). • İnhisari lisansın bir başka alt türü ise sole license (tek lisans olarak Türkçeleştirebilir) olarak bilinir. Burada lisansa konu FM veya teknoloji, lisans alan ile birlikte lisans veren tarafından da kullanılabilir ancak lisans veren, başkalarına lisans veremez(*). • �İnhisari olmayan lisans (non-exclusive): lisansa konu FM veya teknoloji lisans alan ile birlikte lisans veren tarafından kullanabilir ve lisans veren arzu ederse başkalarına da lisans verebilir.

! Türk Hukuku’na göre iki tür lisans vardır. İnhisari olan ve inhisari olmayan. Sözleşmede lisans türü belirtilmemişse lisans inhisari değildir. İnhisari olduğu belirtilen sözleşmede lisans veren, lisansa konu buluşu başkalarına lisans veremediği gibi kendisi de kullanamaz. Lisans verenin kendisinin kullanım hakkı elde edebilmesi için (sole license), inhisari lisans sözleşmesinde bu hakkın saklı tutulduğu açıkça belirtmelidir.

Lisans anlaşması ile verilen haklar Lisans verenin lisans alana verdiği haklar, ilgili fikri mülkiyet kanunları çerçevesinde kanun koyucu tarafından FM sahibi olarak kendisine verilen haklarla paralellik göstermelidir. Örneğin, bir telif hakkı sahibinin telif hakları kanunu gereğince; eseri çoğaltması, yayması, kiralaması, ödünç vermesi, temsili ve nakli, umuma tanıtması ve işlemesi hakkı bulunuyorsa, bu telif hakkı sahibinin vereceği lisans da bu haklara ilişkin olmalıdır. Taraflar, ilgili fikri mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin kanunun lisans verene tanıdığı hakların tümünü veya bir kısmını lisans alana vermesi hususunda anlaşabilirler. Ancak lisans alan, kendisine tanınan hakların lisansa konu FM’nin kullanımını sağlayabilecek yeterlilikte olup olmadığını tespit etmelidir.

Alt lisans verme hakkı Tarafların mutabık olması gereken bir başka konu da lisans alanın, başka bir kişiye alt lisans verip veremeyeceği hususudur. Lisans verenin lisans alana alt lisans hakkı vermesini ve lisans alanın da kendisine alt lisans verebilme hakkının tanınmasını istemesini gerektirecek pek çok farklı durum bulunmaktadır: • Lisans alan, lisansın verildiği coğrafi alanın tümünde etkin faaliyet gösteremiyorsa, lisans veren için lisans alana alt lisans verebilme hakkının tanınması, ek bir gelir kaynağı olabilir, • �Lisans alan, bir şirketler grubunun üyeleri arasında yer alabilir ve grubun diğer üyeleri lisanslı FM’nin kullanılması ile ilgili olarak daha yetkin olabilir.

Lisans anlaşmasında belirtilmesi gereken önemli hususlar a) Lisans alan alt lisans vereceği tarafı (tarafları) seçmekte özgür müdür? Lisans veren bu konuda bazı kısıtlamalara gidebilir -lisans alanın alt lisansı sadece kendi şirket grubundaki firmalara verebileceğini şart koşmak veya alt lisans verilecek firmaların öncelikle kendisi tarafından onaylanmasını istemek gibi b) Alt lisans koşulları belirlenmiş midir? Genel olarak, lisans alanın vereceği alt lisansın hak ve koşulları ile lisans alana lisans anlaşmasıyla verilen hak ve koşullar aynıdır. Bu şekilde ana lisansı veren taraf, kendisi ile alt lisans alan arasında doğrudan bir anlaşma olmasa bile alt lisansın kullanımını kolaylıkla kontrol edebilir. Bu durum, özellikle alt lisans gelirinden gelen lisans ücretinin yüzdesinin hesaplanmasında önem arz etmektedir. Bazı lisans verenler, lisans sözleşmesi ile paralelliğini kontrol etmek üzere, alt lisans sözleşmesinin imzalanmadan önce kendisine iletilmesini (hatta bazen kendileri tarafından onaylanmasını) şart koşabilirler.

Lisans anlaşmasında belirtilmesi gereken önemli hususlar c) Ana lisans sözleşmesinin süresi sona erdiğinde (veya feshedildiğinde) alt lisans sözleşmesinin durumu ne olacaktır? Bu durumda alt lisans sözleşmesi (sözleşmeleri) de kendiliğinden sonlanabilir veya devam edebilir. Bu konunun da açık olarak ana lisans sözleşmesinde belirtilmesi gerekir.

Sınırlama: Coğrafi kapsam • Lisans anlaşmasında, lisans hakkının geçerli olduğu coğrafi sınır net bir şekilde belirtilmelidir. Lisans hakkı, tüm dünyada geçerli olabileceği gibi, bölgesel olarak da (Avrupa Birliği sınırları içerisinde veya tek/bir kaç ülkede) verilebilir. Bu konu, lisans alanın lisansa konu FM veya teknolojiyi nerede kullanmak istediğine göre lisans veren ile müzakere edilerek netleştirilmelidir: lisansa konu markalı ürün nerede satılacaktır? Web üzerinden satış gerçekleşecek midir?

Sınırlama: Teknik veya ticari alan (kullanım alanı) • Lisansa konu FM veya teknolojinin kullanılacağı teknik veya ticari alana kısıtlama getirilerek lisans alan tarafın sadece belirlenen alanlarda lisansı kullanılmasına izin verilebilir ve lisans veren de aynı FM’yi başka bir alanda kendisi kullanabilir veya başka alanlarda başkalarına lisans verebilir. • Örneğin bir patentin lisansı, lisansa konu buluşun sadece insanlardaki egzama tedavisinde kullanılması ile sınırlandırılabilir. Anlaşmalarda bu sınırlamaya, kullanım alanının tanımının yapıldığı “tanımlar” bölümünde değinilir ve lisans hakkının verilmesine ilişkin maddede bu kısma atıf yapılır.

Lisans bedeli • Lisans alan, lisansa konu ürünlerin net satışlarının %[…]’ını lisans verene lisans bedeli olarak öder. • Lisans verenin lisans verme nedenlerinden en önemlisi elbette lisansa konu FM’den kazanç elde etmektir. Anlaşma sonucu bir kazan-kazan ilişkisi kurabilmek, lisanslanan FM’nin lisans veren ve alan tarafından doğru bir şekilde değerlenmesine bağlıdır.

Lisans alan ödemelerini nasıl yapacaktır? • Genellikle ödemeler; defaten/toplu (lumpsum/up-front) ve royalti (lisans bedeli: dönemsel sürelerde lisans alanın satışları oranında) ödemeler üzerine kurgulanır.

Royalti (dönemsel lisans ödemesi) nasıl hesaplanır? • Royalti, satış bedeli üzerinden elde edilen kara veya satışı yapılan her lisanslı ürün için sabit bir miktara dayanarak hesaplanabilir. Eğer iskonto yapılacak ise (vergi, teslimat harcamaları vs. dolayısıyla) bunların açık bir şekilde tanımlar kısmındaki “Net Satışlar” kalemi içinde belirtilmesi gerekmektedir. • Her ödeme periyodu sonunda royalti miktarını hesaplayacak taraf lisans alan taraftır. Lisans alanın yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini takip edecek mekanizmaları geliştirecek taraf ise lisans veren taraftır. Bu mekanizmalara şu örnekler verilebilir: – Belirlenen periyottaki royaltilerin hesaplanmasında kullanılacak net satışların gösterilmesi için lisans alan tarafın periyodik raporlar sunması. Lisans veren tarafından hazırlanan ve lisans alandan talep edilecek bir rapor örneği, lisans anlaşmasının eki olarak sunulabilir. – Lisans alanın ilgili kayıtları tutması ve lisans verenin bu kayıtları denetleme (audit) hakkını haiz olması

Ödemelerin vadesi ne zamandır? • Herhangi bir anlaşmazlığa yol açmamak için ödeme vadelerinin net olarak belirlenmesi gerekir.

Ödemelerde kullanılacak para birimi ne olacaktır? • Uluslararası anlaşmalarda, ödemelerin hangi para birimi ile gerçekleştirileceği hususu açıklığa kavuşturulmalıdır. Lisans alan ve verenin farklı ülkelerde olduğu ve farklı para birimlerini kullandığı durumlarda üzerinde mutabık kalınan para birimi ile birlikte (gerekecek ise) uygulanacak kurun belirtilmesi önem taşımaktadır.

Risklerin Bertaraf Edilmesi Özellikle inhisari lisans anlaşmalarında, FM hakkında lisans alanın gereken özeni göstermediği durumda lisans verene tazminat ödenmesine yönelik maddeler eklemesi önemli bir husustur. Böyle bir maddenin yer alması, lisans alanın teknolojiyi kullanırken itinada kusur etmemesini sağlayacaktır. Lisans sözleşmesinde, lisans alanın FM veya teknolojiyi “en iyi” şekilde kullanacağına veya buluşu kullanırken “gerekli özeni göstereceğine” dair bir ibare eklenmesi uygun olacaktır. Ancak bu tip bir ifade muğlak bir tanımlama olabileceğinden, uygun durumlarda; belirli tarihlerde varılması beklenen hedefler veya kazançlar gibi gereken özenin gösterildiğini belirtebilecek ölçülebilir performans kriterlerinin sözleşmeye yazılması önerilmektedir

Lisansı Geliştirme hakları • Bir FM veya teknolojiye ilişkin lisans anlaşması yapmak, o FM veya teknolojinin artık geliştirilemez olduğunu göstermez. Aksine, çoğu lisans anlaşmasına konu teknoloji, bu teknolojinin kullanılabilir hale gelmesi ve kendi knowhow’ını yaratması sayesinde lisans veren veya lisans alan tarafından daha da fazla geliştirilebilir. Dolayısıyla lisans anlaşması müzakere edilirken, olası böyle bir durumun masaya yatırılması ve lisans veren ile lisans alanın geliştirme hakları konusunda anlaşmaya varması (ve bu hususu lisans anlaşmasına yazması) en uygunu olacaktır. • Bu konuda en sık karşılan uygulama, her iki tarafın da lisanslanan teknolojiyi geliştirme konusunda aynı haklara sahip olması şeklindedir.

Üçüncü kişilerin ihlalleri • Lisansa konu teknoloji, bir başkası tarafından izinsiz kullanılırsa bu konuyu hangi taraf (lisans veren/alan), nasıl ele alacaktır, taraflar nasıl bir işbirliğine gidecektir?

Garanti • Tarafların buluş konusunda göstereceği özenden (due diligence) bağımsız olarak, lisans veren ve alan birbirlerine anlaşma dahilinde bazı garantiler vermek durumundadır. Lisans anlaşmalarında, lisans veren için yer alan tipik garanti hükümleri şu şekildedir: Lisans veren; a) ilgili FM hakkı veya lisans verme hakkının kendisinde olduğunu, b) FM hakkının yasal koruma süresinin devam ettiğini, c) Üçüncü bir kişinin buluşu ihlal ettiğine ilişkin bilgisi olmadığını garanti eder.

Anlaşmazlıkların çözümü • Lisans anlaşmasının tarafları her ne kadar bir anlaşmazlıktan kaçınacak olsalar da, yine de olası bir anlaşmazlık durumunun nasıl çözüleceğine ilişkin maddelerin metne dahil edilmesi çok önemlidir. Bu bölümde tarafların anlaşmaya varması beklenen iki nokta vardır: – Anlaşmazlık durumunda hangi ülkenin kanunları uygulanacaktır; ki genelde bu lisans verenin, lisans alanın veya lisansın kullanılacağı ülkenin kanunu olacaktır. Bu durum özellikle uluslararası boyuttaki lisans anlaşmaları için önemlidir. – Anlaşmazlıkların çözüm şekli nasıl olacaktır: arabulucu, tahkim veya mahkeme

Anlaşmanın süresi • Daha önceden […] maddesi hükmüne göre feshedilmediği takdirde, bu anlaşma […] tarihinden itibaren süresiz/[…] yıl geçerli olacaktır • Lisans anlaşmasının geçerlilik süresi belirlenirken, lisans süresi ilgili FM hakkının koruma süresini aşamayacağından, FM koruma süresi muhakkak suretle göz önünde bulundurulmalıdır (örneğin patentler için 20 yıl). • Özellikle patent ve know-how gibi çoklu FM konularının bir arada ele alındığı lisans anlaşmalarında, farklı FM türlerinin koruma sürelerinin de farklı olabileceği düşünüldüğünde bu konuya dikkat edilmelidir. Böyle bir durumda, farklı FM’lere ilişkin lisanların geçerlilik sürelerini birbirinden ayırmakta fayda vardır. Örneğin bir patentin lisansı, yasal koruma süresinin sonuna kadar sürebilecekken, buna ilişkin know-how kullanımına yönelik lisans, patent süresinin bitmesinden sonra da devam edebilir. .

Gizlilik Anlaşmaları (Non-disclosure agreement/NDA) • Gizlilik anlaşmaları (non-disclosure agreement/NDA) bir tarafın diğer tarafla bir bilgiyi güvenli bir şekilde paylaşmasına olanak sağlayan anlaşmalardır. Bu tip anlaşmalarla; fikir, know-how, buluşların tarifnameleri, kimyasal formüller araştırma bilgisi, iş ve müzakere yolları gibi her türlü bilginin güvenli bir şekilde paylaşılması hüküm altına alınır. Bu anlaşmalardaki temel çıkış noktası, kritik bir bilgiyi paylaşacak tarafın, bu bilginin kamuya açılmasını engellemesini sağlamasıdır. • Çift taraflı bir gizlilik anlaşması, potansiyel lisans veren ve lisans alan tarafların kendi gizli ve değerli bilgilerini saklamalarını ve bu bilgilerin hatalı bir şekilde kullanılmasının engellenmesini temin eder

Lisans verenin farklı pazarlara lisans anlaşması ile girmesinde avantajı: • Ülke dışına çıkmanın kolay ve risksiz olmasıdır. Böylece, sermayenin tehlikeye atılmaması sağlanır. • Az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkelerin kendi olanaklarıyla üretemediği malların ülke içinde üretimi mümkün hale gelir. Bu durumun, istihdam yaratma ve teknoloji transferi gibi önemli yararları vardır. • Lisans anlaşması, lisans veren ülkelerin eskiyen teknolojilerinin değerlendirilmesi açısından da katkı sağlar. • Lisans anlaşmasının bazı sakıncaları da vardır. Lisans verilen işletme yeteri kadar kâr elde edemezse, lisans veren işletme bundan zarar görecektir. Lisans alan işletme kaliteyi düşürerek, lisans veren işletmenin marka imajını zedeleyebilir. Ayrıca lisans alan işletme, bilgi ve tecrübesini arttırarak lisans veren işletmeye rakip duruma gelebilir.

Kaynaklar: • Fikri Mülkiyetin Ticarileştirilmesi: Lisans Anlaşmaları, http: //www. aiaistanbul. org/files/ipr_helpdesk/licence_agreements-tr. pdf • Exchanging Value – Negotiating Technology Licenses, A Training Manual Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) ve Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC) ortak yayını • http: //www. wipo. int/sme/en/documents/guides/technology_licen sing. html • �Licensing Intellectual Property, Birleşik Krallık Patent Ofisi yayını • http: //www. ipo. gov. uk/licensingbooklet. pdf

Lisans Anlaşmaları • Lisans veren bir firmanın mal ve hizmetlerinin üretim ve satış haklarını başka ülke veya pazardaki bir başka firmaya karşılıklı avantajlar elde etmek amacıyla aktarmasına imkan veren işbirliği anlaşmasıdır.

Lisans anlaşmalarında; • Mülkiyet devredilmez, onun yerine bir kiralama işlemi söz konusudur. Dolayısıyla bu anlaşmalar belirli süreler ile sınırlıdır. Bu süreler içerisinde, lisansiyenin mülkiyete sahip olan tarafa, satış hacmi veya işletme karı üzerinden düzenli bir biçimde ödeme yapması gerekmektedir. Böylece yapılan ödemelere “royalty” adı verilir

Franchising Anlaşmaları • Franchising anlaşmaları tanınmış bir ana firmanın işletmecilik sistemi, markası ve ünlü kıldığı işletme adını, belli bir giriş bedeli ödenmesi ve daha sonraki anlaşmalarla da belirli bir getiri koşuluyla ülke içi dışa bağımsız girişimci kişilere kullandırtma hakkını vermesine dayalı anlaşmalardır.

Fikri Mülkiyetin Ticarileştirilmesi: Lisans Anlaşmaları

Franchise Veren için Avantajları • • • • Yatırımın azalması (tek başına yapmaya göre) Sürekli gelir Daha kolay ve hızlı şekilde pazarlara yayılma imkanı Hızlı nakit girişi Yerinden etkin yönetim Ulaşılamayacak pazardan kar elde etme imkanı Artan reklam gücü Artan marka tanınırlığı Artan satın alma gücü İyi yerlerde bulunma Etkin dağıtım Hızlı tahsilat Pazardan bilgi akımı Denetleyebilme gücüne sahip olma

Franchise Alan İçin Avantajları • • • • • Kendi işini kurmak Kendini karşılayabilme Yönetim teknikleri Raporlama Düşük bedelli yatırım Gerçekçi zaman planı Gerçekçi yatırım planı Ucuz satın alma Hızlı kârlılığa geçiş Müşteri bağlılığı İtibar Kredi temini Bölge Koruması Anlaşma Düşük Risk Verimli ortak reklam Yer seçiminde yardım Teknolojik gelişim Mali ve hukuki destek Eleman temininde destek

Franchise Veren için Dezavantajları • • • • Franchise alan anlaşma bitiminde aynı işi sürdürebilir Franchise alan anlaşma bitmeden benzer işi kurabilir Franchise alan anlaşmayı bozarak işi kendi adına sürdürür Franchise alan rakip franchise zincire geçerler Eğitilmiş çalışanlar ayrılarak kendileri benzer iş yapabilirler Eğitilmiş çalışanlar rakip firmaya geçebilir İşin kanuni açıdan zayıf yanları varsa, sorun yaşandığında ihbarlar olur Yukarıdaki örnekler, işini öğretmenin getirdiği risklerden birkaçıdır ve hemen hepsi ülkemizde yaşanmıştır. İşletme kapatmada itibar kaybı Fırsat kaybı (kardan zarar) Bölge tahsisi Artan genel giderler Tahsilat riski Marka riski

Franchise Alan İçin Dezavantajları • • • Yüksek Yatırım Yüksek İşletme Gideri Güdümlü Çalışma Sert ve Katı Kurallar Devir ve Terk Kısıtlaması Yaratıcılığın Yok Olması Satın Alma Özgürlüğünü kaybetme Bölge korumasının olmaması (dikkat edilmeli!) Anlaşma şartlarının kötüye kullanılabilmesi

Yönetim Sözleşmeleri • Bir firmanın, bir diğer firmayla sözleşme doğrultusunda mevcut işletmesinin yönetimini, belirli bir süre üstlenmesine yönelik anlaşmalardır. Böyle bir girişimci, tek başına yeterli olmadığı yönetim ve işletmecilik uygulamaları ile ilgili olarak bu konularda uzmanlaşmış ve tanınmış bir firmanın desteğini almaktadır. • Bu sözleşme doğrultusunda bir işletmenin tümden yönetimini geçici bir süre üstlenen kuruluş, bunun karşılığı olarak belirli bir bedel almaktadır. Bu tür sözleşmelere genelde hizmet işletmeleri arasında daha fazla rastlanmaktadır.

Üretim Sözleşmeleri ( Contracts Manufacturing) • İşletmeleri markalı ve özellikli ürünlerinin genelde yabancı ülke bağımsız firmalarıyla, belirli bir süre üretimini gerçekleştirebilmesi için yaptıkları anlaşmalardır.

Ortak Girişim (Joint-Venture) • Yasal ve ekonomik açıdan bağımsız birden fazla işletmenin, kendi faaliyetlerini sürdürürlerken belli bir işi görmek üzere bir ticari ortaklık kurarak, sözleşme çerçevesinde bir araya gelmeleri ve o faaliyetin rizikolarını müteselsilen üstlenmeleri, kurdukları işletmeye teknik, mali, ticari destek sağlamalarıdır.

Ortak Girişim • İki ya da daha fazla sayıda işletmenin stratejik ve ticari amaçlarını gerçekleştirmek için kaynaklarını biraraya getirerek kurdukları, ayrı bir hukuki kişiliği olan yeni bir işletmedir. Ortakların sermaye payları %90 dan fazla, %10 dan az olamaz.

Ortaklığa getirilebilecek kaynaklar • • Teknoloji, patent Modern yönetim bilgisi Fiziksel varlıklar(makine, teçhizat) Dağıtım kanalları Hammadde, Malzeme İşgücü Finans Pazar

Ortak Girişim Oluşturma Nedenleri • Kaynak elde etmek • Pazar amaçlı (rekabet gücü, ihracat artışı, ürün dağıtımını genişletme, ölçek ekonomileri, pazara giriş engelini aşmak, yeni pazarlara girmek) • Riski yaymak • Vergi avantajı sağlamak