LPDLER II Ya asidi metabolizmas Ya asitleri eitli

LİPİDLER II

Yağ asidi metabolizması Yağ asitleri, çeşitli lipidlerin yapısında esterleşmiş halde vücuda alınmaktadırlar Vücutta, asetil Ko. A haline dönüşebilen karbohidrat, amino asit, etil alkol gibi maddelerden de gerektiğinde kullanılmak üzere de novo yağ asidi biyosentezi olur

Yağ asitlerinin biyosentezi Yağ asitlerinin de novo biyosentezi sitoplazmada olur. Mikrozomlarda malonil Ko. A eklenmesi suretiyle, mitokondrilerde ise asetil Ko. A eklenmesi suretiyle yağ asidi zinciri uzar De novo yağ asidi biyosentezi için, asetil Ko. A ile birlikte NADPH, ATP, Mn 2+, CO 2 kaynağı olarak HCO 3 ve biotin gereklidir Sitoplazmada de novo yağ asidi biyosentezinin ilk basamağı, asetil Ko. A’nın irreversibl bir reaksiyonda malonil Ko. A’ya karboksilasyonudur Sitoplazmada asetil Ko. A’dan malonil Ko. A oluştuktan sonra yağ asitlerinin biyosentezi özel bir yolda ilerler. Yağ asidi sentezindeki reaksiyonların tümü yağ asidi sentaz diye bilinen bir multienzim kompleksi tarafından katalizlenir

Yağ asidi sentezi, asetil Ko. A karboksilaz ve yağ asidi sentazın aktivitelerinin kontrolüyle düzenlenir Asetil Ko. A karboksilaz, sitrat tarafından uyarılır; palmitoil Ko. A tarafından inhibe edilir. Glukagon ve epinefrin de asetil Ko. A karboksilaz’ı inhibe ederler Sitrat liyaz ve pirüvat dehidrojenaz kompleksi de yağ asidi sentezinde düzenleyici enzimlerdir; insülin tarafından uyarılırlar İnsülin/glukagon oranı yüksekliğinde yağ asidi sentezi artar Karbohidrattan zengin diyet ve yağsız diyet yağ asidi sentezini artırır. Açlık ve yağdan zengin diyet ise yağ asidi sentezini azaltır

Palmitat, yağ asidi sentaz tarafından sentez edilen en uzun zincirli yağ asididir Daha uzun zincirli doymuş yağ asitlerinin ve doymamış yağ asitlerinin sentezi başka reaksiyonlarda gerçekleşir Memelilerde linoleat 18: 2( 9, 12) ve -linolenat 18: 3( 9, 12, 15) sentez edilemezler. Linoleat ve linolenat, diğer ürünlerin sentezi için gerekli prekürsörler olduklarından memeliler için esansiyel yağ asitleridirler; diyetteki bitkisel gıdalarla alınmaları gerekir

Yağ asitlerinin oksidasyonu Hayvan hücrelerinde yağ asidi oksidasyonu mitokondride gerçekleşir. Bunun için gerekli enzimler mitokondriyal matrikste lokalizedirler Kandan sitozole giren yağ asitleri, ancak bir seri enzimatik reaksiyona uğradıktan sonra oksidasyon için mitokondri matriksine alınırlar; bunun için karnitin gereklidir

Bir yağ asidinin oksidasyona uğramak üzere mitokondriye alınması için önce yağ asidi, dış mitokondriyal membranda bulunan yağ açil-Ko. A sentetaz tarafından katalizlenen bir reaksiyonda aktiflenir; yağ açil-Ko. A oluşur. Yağ açil-Ko. A mitokondriyal matrikse alındıktan sonra oksidasyon denen yolda yağ asitlerinden, karboksilli uçtan başlayarak asetil-Ko. A şeklinde iki karbonlu üniteler art arda çıkarılır Yağ asitlerinin oksidasyonu -Hücre için gerekli enerjiyi sağlar -Karaciğer ve yağ doku arasındaki dengenin devamına yardım eder -Yağ asitlerini, diğer dokuların da yararlanabileceği suda çözünür maddeler haline dönüştürür

Yağ asitlerinin oksidasyonu ile oluşan asetil-Ko. A’lar 1) Başka yağ asitlerinin sentezinde kullanılır 2) Keton cisimlerinin yapımında kullanılır 3) Kolesterol sentezinde kullanılır 4) Steroidlerin ön maddesi olarak kullanılır 5) N-asetilglukozamin gibi maddelerin oluşumu için bazı maddelerin asetillendirilmesinde kullanılır 6) Sitrik asit döngüsünde yıkılarak organizmaya gerekli olan enerjinin sağlanmasında kullanılır

Yağ asitlerinin oksidasyonu mitokondrilerden başka peroksizomlarda da gerçekleşir -Peroksizomlarda 20 -26 karbonlu veya dallı zincirli veya hidroksillenmiş yapıya sahip yağ asitleri okside edilir -Yağ açil-Ko. A’ların peroksizoma girmeleri için karnitine gerek yoktur -Yağ asitleri tümüyle asetil-Ko. A’ya yıkılmaz; zincir kısalması olur -İşlem sırasında yüksek enerjili bağlar elde edilmez -Enzimler farklıdır

Yağ asitlerinin oksidasyonundan başka ve oksidasyon denen oksidasyon yolları da vardır Yağ asitlerinin oksidasyonu, mikrozomlarda gerçekleşir. Molekülün karboksil ucundan her seferinde 1 karbon ayrılır. Ko. A SH ve yüksek enerjili fosfatlar oluşmaz. Her seferinde 1 NADH elde edilir ve 1 karbon eksik yağ asidi oluşur. Moleküler oksijen, demir ve vitamin C gereklidir. Beyinde fosfolipidlerin yıkılışında izlenebilmektedir; sfingolipid sentezi için gereklidir Yağ asitlerinin oksidasyonu, birçok dokuda endoplazmik retikulumda, karaciğerde mikrozomlarda gerçekleşir. Moleküler oksijen, NADPH ve siptokrom P-450 gereklidir. Önce karbonu oksitlenerek dikarboksilik asit oluşur; oluşan dikarboksilik asit de veya oksidasyonla yıkılır

Gliserol metabolizması Gliserol, organizmada glukozun yıkılımı sırasında oluşan dihidroksiaseton fosfattan oluşabilir Gliserol, organizmada esas olarak depo yağlarının hidrolizi sonucu oluşur

Trigliserid metabolizması Gerek hayvansal yağlar gerekse bitkisel yağlar, yağ asitlerinin gliserin (gliserol) ile oluşturdukları oldukça kompleks esterlerdir Trigliseridler vücutta, gliserol-3 -fosfat ve yağ açil-Ko. A prekürsörlerinden sentezlenirler Gliserol-3 -fosfat, ya glikoliz sırasında oluşan dihidroksiaseton fosfattan NADH bağımlı sitozolik gliserol-3 -fosfat dehidrojenaz etkisiyle meydana gelir ya da gliserolden ATP bağımlı gliserol kinaz etkisiyle meydana gelir

Gliserol kinaz aktivitesi, yağ dokuda düşüktür. Bu nedenle gliserol, yağ dokuda trigliserid sentezi için kullanılamaz; karaciğerde kullanılır

Karbohidrat ve proteinlerin fazla miktarda alınması durumunda glukoz ve amino asitlerden trigliserid oluşur ki bu olay liponeojenez olarak tanımlanır

Hayvanlarda trigliserid sentezi, hormonlar vasıtasıyla düzenlenir. İnsülin, glukozun trigliseride dönüşümünü uyarır

Lipoliz Lipidlerin adipoz doku depolarından oksidasyon için karaciğere ve diğer dokulara yağ asitleri şeklinde mobilize edildiklerine inanılır. Yağ dokuda trigliseridlerin hidrolizi lipoliz olarak tanımlanır Lipoliz, hormona duyarlı triaçilgliserol lipaz tarafından katalizlenir ve düzenlenir

Gliserofosfolipid sentezinin ilk basamakları trigliserid sentezindeki gibidir. Önce trigliserid sentezindeki gibi gliserol-3 -fosfat ve yağ açil Ko. A prekürsörlerinden 1, 2 -diaçilgliserol-3 -fosfat (fosfatidat) oluşur

Gliserofosfolipid yıkılımı Fosfolipidlerin yıkılımı, çeşitli fosfolipazlar tarafından gerçekleştirilir Lesitini (fosfatidilkolin) parçalayan fosfolipazlar, lesitinazlar olarak bilinirler. Lesitinaz B (Fosfolipaz A 1), ve ester bağını parçalar; lesitinaz A (Fosfolipaz A 2) ise ester bağını parçalar ester bağını parçalayan lesitinaz A, yılan zehirinde, böcek zehirinde, balıklarda ve pankreas sıvısında bulunur ester bağının parçalanmasıyla 1 mol yağ asidi ayrılır ve lizolesitin meydana gelir. ester bağının parçalanmasıyla oluşan lizolesitin eritrositlerde hemolize neden olur ki böylece yılan zehirinin etkisi ortaya çıkar

Sfingolipid biyosentezinde ilk basamak palmitat ve serinin kondensasyonu ile sfinganin oluşumudur Sfinganin açillendirilir ve bir miks fonksiyonlu oksidaz vasıtasıyla bir çift bağ oluşturularak sfingozin haline dönüştürülür. Böylece en basit sfingolipid olan seramid oluşmuş olur

Seramide baş grup olarak fosfatidil kolinden fosfokolin eklenmesiyle sfingomiyelin oluşur Seramide baş grup olarak UDP ile taşınan monosakkarit eklenmesiyle serebrozidler, globozitler ve globozitlere CMP ile taşınan NANA (N-asetil nöraminik asit) eklenmesiyle gangliozitler oluşur

Sfingolipid yıkılımı Sfingolipidler, lizozomlarda çeşitli lizozomal enzimlerin etkisiyle parçalanırlar Gangliozidleri parçalayan çeşitli enzimlerin eksikliği nedeniyle çeşitli gangliozidler parçalanamazsa, sinir sisteminde çeşitli gangliozidler birikir ve gangliozid metabolizmasının kalıtsal bozuklukları diye tanımlanan durumlar ortaya çıkar

Kolesterol biyosentezi Diyet ile alınan 0, 3 -0, 9 g kadar kolesterolün yanı sıra günde 1, 5 -2, 0 g kadar kolesterol endojen olarak kazanılır Endojen kolesterolün 1 -1, 5 g kadarı karaciğerde; 0, 5 g kadarı da bağırsaklar, adrenal korteks, deri, testis, aort gibi organlarda sentez edilir

Kolesterol biyosentezi mitokondri dışında olur ve prekürsör madde asetil Ko. A’dır Asetil Ko. A’dan kolesterol oluşumu dört evrede gerçekleşir -Üç asetat ünitesinin 6 karbonlu ara ürün olan mevalonat şekline kondense olması -Mevalonatın aktif izopren ünitelerine dönüşmesi -Altı adet 5 karbonlu izopren ünitesinin 30 karbonlu linear squalen haline polimerize olması -Squalenden, bir dizi değişiklikten sonra kolesterol oluşması

Kolesterol biyosentezinin düzenlenmesinde hız sınırlayıcı basamak, HMG-Ko. A redüktaz tarafından katalizlenen, HMGKo. A’nın mevalonata dönüşümü basamağıdır HMG-Ko. A redüktaz, henüz tanımlanmamış kolesterol türevleri ve mevalonat tarafından allosterik olarak inhibe edilir Yüksek intrasellüler kolesterol, HMG-Ko. A redüktazı inhibe eder ve aynı zamanda yeni enzim moleküllerinin sentezini yavaşlatır HMG-Ko. A redüktaz, hormonal olarak da düzenlenir. Glukagon, fosforilasyon suretiyle HMG-Ko. A redüktazın inaktivasyonunu uyarır. İnsülin ise defosforilasyon suretiyle HMG-Ko. A redüktazın aktivasyonuna yardım eder Yüksek intrasellüler kolesterol, depolanma için kolesterolün esterleşmesini artıran açil-Ko. A-kolesterol açil transferaz (ACAT) enzimini aktive eder

Düzenlenmemiş kolesterol sentezi, ciddi hastalığa yol açabilir. İnsanlarda sentezlenen ve diyetle alınan kolesterolün toplamı membranların, safra tuzlarının ve steroidlerin sentezi için gerekenden fazla olursa kan damarlarında aterosklerotik plaklar olarak tanımlanan patolojik kolesterol birikimi olabilir. Bu durum, klinik olarak ateroskleroz olarak tanımlanır

Kolesterolün akıbeti Karaciğerde sentezlenen kolesterolün az bir kısmı hepatositlerin membranlarına katılır, fakat çoğu safra asitleri veya kolesterol esterleri şeklinde karaciğerden ayrılır Kolesterol, gelişen hayvan dokularının hepsinde membran sentezi için gereklidir. Kolesterol, steroid hormonlar, safra asitleri ve vitamin D için prekürsördür Ayrıca kolesterol biyosentez yolundaki ara ürünler de birçok maddenin sentezinde kullanılırlar

Safra asitlerinin biyosentezinde ilk basamak, kolesterolün 7 hidroksilasyonu ile 7 -hidroksikolesterol oluşmasıdır 7 -hidroksikolesterolden primer safra asitlerinin biyosentezi de O 2 ile NADPH gerektiren ve bir komponenti sitokrom p-450 olan mikrozomal sistem tarafından katalize edilir. Propiyonil-Ko. A yan üründür

Kolesterolün 7 -hidroksilasyonu, safra asitlerinin biyosentezinde hız sınırlayıcıdır ve O 2 ile NADPH gerektiren ve bir komponenti sitokrom p-450 olan bir mikrozomal sistem tarafından katalize edilir Kolesterolün 7 -hidroksilasyonu, kolesterol ile beslenmede uyarılır; safra asitleri tarafından ise feedback olarak inhibe edilir

İnce bağırsaktaki safra asitlerinin %90’ı ileumdan emilerek portal dolaşım yoluyla karaciğere gelirler ve safra ile tekrar ince bağırsağa atılırlar Safra asitlerinin ince bağırsağa atıldıktan sonra emilerek karaciğere dönmeleri ve tekrar ince bağırsağa atılmaları, enterohepatik dolanım olarak tanımlanır Primer safra asitlerinin sekonder safra asitlerine dönüşümü ileumda olur

Keton cisimlerinin biyosentezi Keton cisimleri olan asetoasetat, hidroksibütirat ve aseton, karaciğerde sentezlenirler ve buradan diğer organlara gönderilirler

Kanda asetoasetat ve -hidroksibutirat seviyesinin artması, kan p. H’ını düşürür ve asidozis denen duruma neden olur Tedavi edilmemiş diyabetlilerin kanında ve idrarında keton cisimlerinin fazla yükselmesi, ketozis ve ketonüri olarak tanımlanır Asidozis ve ketozisin birlikte olması ketoasidozis olarak tanımlanır

Keton cisimlerinin yıkılımı Karaciğerde sentezlenen keton cisimlerinden asetoasetat ve hidroksibutirat, ekstrahepatik dokulara kanla taşınırlar ve buralarda yakıt olarak kullanılırlar Keton cisimleri, iskelet kası, kalp kası, renal korteks gibi dokulara gerekli enerjinin büyük kısmını sağlayabilirler. Normalde yakıt olarak glukozu kullanan beyin dokusu, açlık durumlarında glukoz olmadığında asetoasetat ve hidroksibutiratı kullanabilir

-hidroksibutirat, ekstrahepatik dokularda D- -hidroksibutirat dehidrojenaz vasıtasıyla asetoasetata okside edilir. Reaksiyon sırasında NADH oluşur Asetoasetat, sitrat döngüsünün ara ürünü olan süksinil-Ko. A’dan -Ko. A transferiyle asetoasetil-Ko. A şeklinde aktive edilir ki reaksiyonu -ketoaçil-Ko. A transferaz enzimi katalizler Son olarak asetoasetil-Ko. A, tiyolaz vasıtasıyla 2 asetil-Ko. A vermek üzere parçalanır

Keton cisimlerinin yıkılımı ile oluşan asetil-Ko. A’lar sitrat döngüsünde değerlendirilerek enerji oluşumunda kullanılırlar

Etil alkol metabolizması Alkollü içkilerle alınan etil alkolün %20’si mideden %50’si ince bağırsaktan emilir. Emilen alkolün %90’ı karaciğerde yıkılır Etil alkol, karaciğerde sitozolik alkol dehidrojenaz etkisiyle asetaldehide oksitlenir. Reaksiyonda NAD+ koenzim olarak görev alır ve NADH oluşur Asetaldehid, karaciğerde bir mitokondriyal aldehidrojenaz veya ksantin oksidaz tarafından daha ileriye oksitlenerek asetik aside dönüştürülür Alkolün küçük bir kısmı, etanol tarafından indüklenen ve birçok ilacın da detoksifikasyonunda yer alan özel bir mikrozomal sitokrom P 450 oksidazı da içeren sistemlerce okside edilebilir Etil alkol, peroksizomlarda bulunan katalaz vasıtasıyla da okside edilebilir

Etanolden üretilen asetat, büyük ölçüde karaciğerden kaçar ve karaciğer dışı dokularda asetil-Ko. A’ya ve Krebs döngüsünde de CO 2’ye dönüştürülür Karaciğerde kalan asetil-Ko. A, lipid ve steroid biyosentezi için öncül maddedir

Etil alkolün alkol dehidrojenaz tarafından oksidasyonu ile oluşan NADH, organizmada NADH/NAD+ oranının artmasına neden olur. NADH/NAD+ oranının artması da çeşitli etkilere neden olur Sitrat döngüsü aktivitesi azalır; pirüvattan laktat oluşumu artar. Artan laktat idrarla ürik asit atılımını azaltır ve hiperürisemi oluşabilir Glukoneojenez baskılanır ve hipoglisemi gelişebilir Prolil hidroksilazın aktive olmasıyla kollajen sentezi artar ve karaciğerde bağ dokusu artışı gözlenir Yağ asidi oksidasyonu azalır; kanda artan yağ asitleri trigliserid yapımında kullanılırlar ve karaciğerde yağlanma gözlenir

Lipoprotein metabolizması Lipidlerin sindirimi ve emiliminden sonra, ince bağırsak mukoza hücresinde 2 -monogliseridlerden ekzojen trigliseridler oluşur Ekzojen trigliseridler, az miktarda serbest kolesterol, kolesterol esteri ve fosfolipid ile bir araya gelirler, bir protein tabakasıyla da kaplanarak suda çözünebilir ve transport edilebilir şilomikronları oluştururlar Şilomikronlar lenf sistemi yoluyla dolaşıma katılırlar

Lipidlerin emiliminden sonra duktus torasikusta süt beyazlığında şilus görülür. Beslenmeden sonra, emilen ve lipoproteinler halinde kana karışan lipidler nedeniyle plazma da bulanık görülür ki bu durum emilim lipemisi olarak tanımlanır

Şilomikronlar başlangıçta Apo. B-48 ve Apo. A içerir. Daha sonra dolaşım sürecinde HDL ile etkileşme sonucunda Apo. E ve lipoprotein lipazı aktive eden Apo. C-II apolipoproteinleri şilomikronlara katılır

Şilomikronlar, aktive olan lipoprotein lipaz (LPL) etkisiyle trigliserid içeriğinin çoğunu kaybederler ve daha küçük çaplı şilomikron kalıntılarına dönüşürler. Karaciğer hücrelerindeki Apo. E reseptörleri şilomikron kalıntılarını tanır. Bu reseptörlerin etkisiyle şilomikron kalıntıları endositoz yoluyla karaciğer hücresi içine alınırlar ve orada yıkılırlar

Karaciğerde şilomikron kalıntılarından VLDL’ler oluşur Yakıt olarak hemen gerekenden daha fazla yağ asidi veya karbohidrat bulunduğu durumlarda, karaciğerde yağ asitlerinden veya karbohidratlardan sentezlenen endojen trigliseridlerden de VLDL yapılmaktadır

Karaciğerde oluşan VLDL’ler kana verilirler. Apo. C-II, lipoprotein lipazı aktive ederek VLDL trigliseridlerinden serbest yağ asitlerinin salıverilmesine neden olur. Böylece lipid içeriği gittikçe azalan VLDL’ler, yaklaşık olarak eşit miktarlarda trigliserid ve kolesterol içeren ara dansiteli lipoprotein (IDL) ve daha sonra düşük dansiteli lipoprotein (LDL) haline değiştirilirler

IDL’ler Apo. E reseptörleri tarafından LDL’ler ise LDL reseptörleri tarafından tanınarak karaciğer hücreleri içine alınırlar. IDL’ler ve LDL’ler, karaciğer hücrelerinde hepatik lipaz etkisiyle daha ileri yıkılırlar

Kanda aşırı miktarda LDL bulunması durumunda LDL’ler, süperoksit ve H 2 O 2 gibi etkenler vasıtasıyla oksitlenir. Oksitlenmiş LDL’ler retiküloendoteliyal sistem makrofajları tarafından reseptör aracısız olarak yutulur ve köpük hücre oluşumu olur

Düz kas hücrelerinde kolesterol esterlerinin birikmesiyle arteriyel duvarlarda aterosklerotik plaklar gelişir

HDL’ler, karaciğerde ve ince bağırsak duvarlarında sentezlenirler Yeni sentezlenen HDL, diskoid şekillidir; Apo. A-I, Apo. A-II, lesitin ve serbest kolesterol içerir Yeni sentezlenen HDL, dolaşım sırasında ekstrahepatik hücreler ve diğer lipoproteinlerden serbest kolesterol alır. Böylece küre şeklinde olgun HDL oluşur

HDL 3 olarak tanımlanan ilk olgun HDL’nin yüzeyindeki lesitin: kolesterol açil transferaz (LCAT), serbest kolesterol ile lesitinden, kolesterol esteri ve lizolesitin oluşturur HDL 3’ün yapısında artan kolesterol esterleri, kolesterol esteri taşıyıcı protein (CETP) yardımıyla diğer lipoproteinlerdeki trigliseridler ile değiştirilir; böylece HDL 2 oluşur. Trigliseridi zengin HDL 2, hepatik kapiller endotelde yerleşmiş durumdaki hepatik trigliserid lipazın etkisiyle trigliseridi azaltılarak yeniden HDL 3’e dönüştürülür. Bir kısım HDL 2 ise karaciğer tarafından Apo A-I’i tanıyan reseptörleri sayesinde dolaşımdan alınır HDL’nin kolesterolü özellikle damar endoteli gibi dokulardan karaciğere taşıma fonksiyonu antiaterojenik etki oluşturur

Eikozanoidlerin biyosentezi Eikozanoidler, araşidonattan sentezlenirler. Spesifik bir fosfolipaz, eikozanoid sentezi için, hormonal veya diğer uyarılara yanıt olarak membran fosfolipidlerinden araşidonatı serbestleştirir ki steroidler, membran fosfolipidlerinden araşidonatın serbestleşmesini inhibe ederek eikozanoid sentezini önlerler Araşidonattan eikozanoid sentezi için üç yol vardır -Siklooksijenaz yolunda prostaglandinler ve tromboksanlar oluşur -Lipoksijenaz yolunda lökotrienler, hidrosieikozatetraenoik asitler (HETE) ve lipoksinler oluşur -Sitokrom P 450 epoksijenaz yolunda epoksitler ve dioller oluşur

Hücrelerin çoğu bir temel ürün yapar. Örneğin endotel hücrelerinde öncelikle prostaglandin, nötrofil lökositlerde lipoksijenaz ürünleri sentezlenir. Trombositler hem siklooksijenaz hem de lipoksijenaz ürünü yaparlar

COX, endoplazmik retikulumda ve çekirdek zarında zara bağlı bir enzimdir. Yapısal (COX-1) ve uyarılan (COX-2) olmak üzere iki şekli vardır Çeşitli nonsteroidal antiinflamatuvar ilaçlar, COX-2’yi inhibe ederek etki gösterirler. Glukokortikoidler, COX-2 sentezini bloke ederler Aspirin, COX-2 inhibisyonu yaparak antiinflamatuvar etki, COX-1 inhibisyonu yaparak gastrointesinal hasar oluşturur

Lipidlerin vücuda alınması ve taşınması Besin maddelerinin büyük bir kısmı önemli oranda lipid içerir. Lipidler yağlı yiyecek ve içeceklerde, ette bulunurlar ki günlük diyet 15 -40 g kadar lipid içerir. Diyetteki lipidlerin büyük çoğunluğu trigliserid, az bir kısmı da fosfolipid, kolesterol ve kolesterol esteridir Trigliseridler, fosfolipidler, kolesterol ve kolesterol esterleri ağızda ve midede değişikliğe uğramadan ince bağırsağa gelirler; ağızda ve midede bunlara etkili enzim yoktur. Mideden ince bağırsağa gelen kimus, asit reaksiyondadır; safra ve pankreas sıvısı tarafından nötralize edilir. Nötralize kimus içindeki lipidler üç basamakta sindirilirler Nötralize kimus içindeki lipidlerin ince bağırsakta sindiriminde ilk basamak emülsiyon oluşumudur Lipid sindiriminin ikinci basamağında emülsiyon partiküllerine safra tuzlarının katılmasıyla 16 -20 Ao çapında miseller oluşur Misellerdeki lipidlere enzimlerin etkisi sonucu lipidler hidrolitik olarak parçalanırlar ve parçalanma ürünlerinin de misele katılmasıyla miks miseller oluşur

Lipidlerin ince bağırsakta sindirilmelerinin sonunda ince bağırsaktaki misellerde az miktarda trigliserid, bol miktarda 2 -monogliserid, yağ asidi, gliserol, fosfolipid, serbest kolesterol ve safra tuzları bulunur. Bunların %95’i ileumdan pinositoz veya pasif diffüzyonla emilerek ince bağırsak mukoza hücresi içine geçerler

İnce bağırsak mukoza hücresinde yağ asitleri, koenzim A ile aktiflendikten sonra 2 -monogliseridlerle esterleşirler ve tekrar trigliserid oluştururlar. İnce bağırsak mukoza hücresinde 2 monogliseridlerden oluşan ekzojen trigliseridler, az miktarda serbest kolesterol, kolesterol esteri ve fosfolipid ile biraraya gelirler; bir protein tabakasıyla da kaplanarak suda çözünebilir ve transport edilebilir şilomikronları oluştururlar. Şilomikronlar da lenf sistemi yoluyla dolaşıma katılırlar

Lipidlerin emiliminden sonra duktus torasikusta süt beyazlığında şilus görülür. Şilusun beyazlığı içerdiği şilomikronlardan ileri gelir Beslenmeden sonra emilen ve lipoproteinler halinde kana karışan lipidler nedeniyle plazma da bulanık görülür ki bu durum emilim lipemisi olarak tanımlanır. Emilim lipemisinin şiddeti ve plazmada lipoproteinler halinde bulunan lipid miktarı yağlı madde alınmasından 5 -6 saat sonra maksimum olur, daha sonra yavaş azalır ve yemekten 8 -10 saat sonra plazma yeniden berrak görünümünü kazanır. Heparin, emilim lipemisine bağlı bulanıklığı, lipoprotein lipaz enzimini aktive ederek in vivo olarak giderir

Şilomikronlar, aktive olan lipoprotein lipaz (LPL) etkisiyle trigliserid içeriğinin çoğunu kaybederler ve daha küçük çaplı şilomikron kalıntılarına dönüşürler. Karaciğer hücrelerindeki Apo. E reseptörleri şilomikron kalıntılarını tanır. Bu reseptörlerin etkisiyle şilomikron kalıntıları endositoz yoluyla karaciğer hücresi içine alınırlar ve orada yıkılırlar. Karaciğerde şilomikron kalıntılarından VLDL’ler oluşur Karaciğerde oluşan VLDL’ler kana verilirler. Apo. C-II, lipoprotein lipazı aktive ederek VLDL trigliseridlerinden serbest yağ asitlerinin salıverilmesine neden olur. Böylece lipid içeriği gittikçe azalan VLDL’ler, yaklaşık olarak eşit miktarlarda trigliserid ve kolesterol içeren ara dansiteli lipoprotein (IDL) ve daha sonra düşük dansiteli lipoprotein (LDL) haline değiştirilirler IDL’ler Apo. E reseptörleri tarafından LDL’ler ise LDL reseptörleri tarafından tanınarak karaciğer hücreleri içine alınırlar. IDL’ler ve LDL’ler, karaciğer hücrelerinde hepatik lipaz etkisiyle daha ileri yıkılırlar. Ekstrahepatik doku hücrelerinde bulunan spesifik yüzey reseptörleri, Apo. B-100’ü tanıyarak LDL’lerin hücre içine alınmalarını sağlarlar. Ekstrahepatik doku hücrelerinde LDL’ler yıkılırlar ve kolesterol veya bir kolesterol türevi oluşur. LDL’ler, kolesterolü karaciğerden başka dokulara taşırlar

Karaciğerde ve ince bağırsak duvarlarında sentezlenen bir önemli lipoprotein sınıfı HDL’lerdir Yeni sentezlenen HDL, diskoid şekillidir; Apo. A-I, Apo. A-II, lesitin ve serbest kolesterol içerir. Yeni sentezlenen HDL, dolaşım sırasında diğer lipoproteinlerden kolesterol esterlerini alır. Ayrıca yeni sentezlenen HDL’ nin yüzeyindeki lesitin: kolesterol açil transferaz (LCAT) da serbest kolesterol ile lesitinden, kolesterol esteri ve lizolesitin oluşturur. Yeni sentezlenen HDL, yapısındaki kolesterol esterlerinin artmasıyla küre şeklinde olgun HDL’ye dönüşür Dolaşım sırasında kolesterolden zenginleşen HDL, karaciğere dönünce kolesterolünü karaciğerde bırakır. HDL’ler kolesterolü başka dokulardan karaciğere taşırlar

HDL’nin kolesterolü özellikle damar endoteli gibi dokulardan karaciğere taşıma fonksiyonu antiaterojenik etki oluşturur

Plazma lipid düzeyi Sağlıklı bir erişkinin kan plazmasında 8 -10 saatlik açlıktan sonra total olarak lipoproteinlerle taşınıyor olarak %400 -700 mg kadar lipid bulunur. Bunun ¼’ü trigliserid, %140 -200 mg’ı kolesterol ve %160 mg kadarı fosfolipiddir Plazmadaki kolesterolün 2/3’ü yağ asitleriyle esterleşmiştir, 1/3’ü serbest haldedir Serum lipoprotein düzeylerinin düşük veya yüksek olduğu durumlar dislipoproteinemiler olarak tanımlanırlar

Dislipoproteinemiler Hiperlipoproteinemiler tip I hiperlipoproteinemi tip IIa hiperlipoproteinemi tip IIb hiperlipoproteinemi tip III hiperlipoproteinemi tip IV hiperlipoproteinemi tip V hiperlipoproteinemi Hipolipoproteinemiler Primer hipolipoproteinemiler -Abetalipoproteinemi: Akantositoz -Hipobetalipoproteinemi -Familyal LCAT eksikliği -Ailesel alfalipoprotein eksikliği: Tangier hastalığı Sekonder hipolipoproteinemiler -Sekonder hipobetalipoproteinemi -Sekonder hipoalfalipoproteinemi

Hiperlipoproteinemiler, LDL ( lipoprotein) artışıyla karakterize dislipoproteinemlerdir. HDL ( lipoprotein) artışıyla karakterize hiperalfalipoproteinemiler de tanımlanmıştır Dünya sağlık örgütü (WHO, World Health Organization) tarafından da benimsenen Fredrickson sınıflamasına göre tip I hiperlipoproteinemi tip IIa hiperlipoproteinemi tip IIb hiperlipoproteinemi tip III hiperlipoproteinemi tip IV hiperlipoproteinemi tip V hiperlipoproteinemi

Bir hiperlipoproteineminin hangi sınıftan olduğunu belirlemek için birinci basamak olarak total kolesterol (T Kol) ve trigliserid (TG) düzeyleri değerlendirilir. İkinci basamakta LDL kolesterol düzeyi değerlendirilir. Üçüncü ve son basamakta lipoprotein elektroforezi değerlendirilir

Serumun 4 o. C’de 16 saat bekletilmesi sonucunda alacağı görüntü de bir hiperlipoproteineminin sınıfını belirlemek için yararlı bilgiler sağlar

Lipoprotein elektroforezi plazma veya serumda yapılabilir. Kan örnekleri en az 12 saatlik açlığın ardından alınmalıdır. Plazma kullanılacaksa tercih edilen antikoagulan EDTA’dır Açlıkta alınan kan örneklerinde LDL ( ), VLDL (pre ) ve HDL ( ) olmak üzere üç ana band görülür. Oluşan bandların genişliği ve koyuluğu dansitometri cihazında değerlendirilir ve her bir bandın elektroforezde görülen tüm lipoproteinlerin toplamına oranı hesaplanır

Hiperkolesterolemi (kan kolesterol düzeyi yüksekliği) Hiperkolesterolemi ile ateroskleroz ve dolayısıyla koroner kalp hastalığı arasında ilişki olduğu bilinmektedir