LME VE L ALETLER LME Herhangi bir parann

ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ

ÖLÇME Herhangi bir parçanın; • Boyunu • Genişliğini • Çapını • Derinliğini Tayin etmek için yapılan işlemdir.

Ölçme; genellikle ölçülmesi istenen yapının, doğruluğu daha önce kontrol ve tespit edilmiş bir değer ile karşılaştırılması şeklinde yapılır.

ÖLÇME BİRİMLERİ Türkiye’de genellikle uzunluklar metrik sistemde ölçülür. Birim metre kabul edilir.

ÜSKATLARI 1 Metre…………. 0, 001 Km (Kilometre) 1 Metre…………. 0, 01 Hm (Hektometre) 1 Metre…………. 0, 1 Dam (Dekametre) ASKATLARI 1 Metre…………. 10 dm (desimetre) 1 Metre…………. 100 cm (santimetre) 1 Metre…………. 1000 mm (milimetre)

Ancak kullanılan makinalar İngiliz yada Amerikan yapımı olursa bakım kitaplarında ölçüler inch sistemde verilir.

İnch’ten daha küçük uzunluklar için 1/16 , 1/32 , 1/64 , 1/128 , 1/1000 inch’lik bölüntüler kullanılır. İnch değerler metrik değerlere çevrilmek istendiğinde 25, 4 sayısı ile çarpılarak milimetreye dönüştürülürler. 1 inch = 25, 4 mm

TOLERANS İmal edilecek parçaların ölçüleri için verilen alt ve üst sınırlardır.

HASSASİYET İlgili ölçme aletinde okunabilecek en küçük değerdir.

Ölçme aletiyle hassas ölçüm yapabilmek için; Uygun ölçü aleti kullanın. Ölçme işlemi oda sıcaklığında yapılmalıdır. Ölçülecek parça sabitlenmelidir. Ölçü aletine aşırı kuvvet uygulanmamalıdır. Ölçü aleti uygun şekilde muhafaza edilmelidir.

ÖLÇÜ ALETLERİ

ÖLÇÜ ALETLERİ 1) KUMPAS 2) MİKROMETRE 3) KOMPARATÖR 4) TELESKOBİK GEYÇ 5) SENTİL

KUMPASLAR a) Metrik Kumpas 1/10 – 1/20 – 1/50 Hassasiyetli b) İnch Kumpas Bayağı Kesirli (1/64 – 1/128) Ondalık Kesirli (0. 001)

a) b) c) d) e) Verniyer bölüntülü sürgülü ölçü aletidir. Dış çap, iç çap ve derinlik ölçer. Metrik veya inch sistemde ölçme yapar. Metrik sistemde ; 1/10, 1/20, 1/50 mm İnch sistemde; 1/64”, 1/128” hassasiyetle ölçme yapılabilir.

METRİK KUMPASLAR 1/10 Taksimatlı Kumpas 9/10= 0, 9 1 -0, 9 = 0, 1 mm hassasiyetinde

5, 6 mm

1/20 Taksimatlı Kumpas 19/20 = 0, 95 1 -0, 95 = 0, 05 mm hassasiyetli

4, 60 mm

1/50 Taksimatlı Kumpas 49/50 = 0, 98 mm 1 -0, 98 = 0, 02 mm hassasiyetli

11, 68 mm

6, 8 mm

14, 8 mm

7, 55 mm

0, 70 mm

9, 98 mm

İNCH KUMPAS (Bayağı Kesirli) 1/64” Kumpas 3/16” : 4 = 3/64” 1/16” - 3/64” = 1/64” hassasiyetli

5/16”+3/64” =23/64”

1/128” Kumpas 7/16” : 8 = 7/128” 1/16” - 7/128” = 1/128” hassasiyetli

0 Verniye taksimat çizgisi 1" 2" Verniye Açıklaması 0 3 4 5 6 7 8 1 2 128 128

3/16” + 3/128” = 27/128”

5/16” + 7/128” = 47/128”

1”+ 1/16” + 2/64” = 1 6/64”= 1 3/32”

İNCH KUMPAS (Ondalık Kesirli) Ana Ölçü Taksimatı 0, 1" 0 0 Her Bir Aralık: 0, 025" 1 5 3 2 10 4 15 5 20 6 7 8 9 1" 1 2 25 Verniye: Her Bir Aralık: 0, 001" 0. 6” : 25 = 0, 024” 0. 025” – 0. 024” = 0. 001” hassasiyetli

Ana Ölçü Taksimatı 0, 1" 0 Her Bir Aralık: 0, 025" 1 2 5 0 3 4 10 15 5 6 20 7 25 0, 025+0, 015 = 0, 040" 8 9 1" 1 2 Verniye Her Bir Aralık: 0, 001"

1" 1 2 3 5 4 0 5 6 7 10 15 8 20 2" 9 25 1+0, 3+0, 025+0, 019 = 1, 344 ” Ana Ölçüden Verniyeden

MİKROMETRELER a) Metrik Mikrometre b) İnch Mikrometre

a) b) c) Kumpastan daha hassas ölçüm gerektiren yerlerde kullanılan vidalı ölçme aletidir. Dış çap, iç çap, derinlik ölçümleri yapar. Metrik sistemle ölçme yapan mikrometreler; 0 -25, 25 -50, 50 -75, 75 -100, 100 -125, 125 -150 mm aralığında ölçüm yapar. d) İnch sistemle ölçme yapan mikrometreler; 0 -1, 1 -2, 2 -3, 3 -4, 4 -5, 5 -6 inch aralığında ölçme yapar.

Sabit örs Hareketli mil Cırcır Gömlek Tambur Kilitleme mandalı Ölçme aralığı Gövde Ölçme hassasiyeti

DERİNLİK MİKROMETRESİ)

METRİK MİKROMETRELER 40 Ana Ölçü Taksimatı 0 35 Ara Taksimat 5 30 25 30 0 5 25 20 20 15 10 Okuma Çizgileri 5 0 45

11 + 0, 18 11, 18 mm

20, 00 0, 50 + 0, 18 20, 68 mm

32, 00 + 0, 37 32, 37 mm

20 15 25 30 35 10 5 0 35, 60 mm

20 15 75 80 85 10 5 0 85 , 60 mm

35 30 125 30 35 25 20 15 135, 75 mm

35 30 75 80 25 20 15 81, 74 mm

İNCH MİKROMETRELER 0 0, 1 " 20 20 0 1 0 2 15 1 2 4 3 5 15 , 025" 10 , 050" 10 , 001" , 075" , 100" 5

+ 0, 100” 0, 013” 0, 113”

1, 000” 0, 100” 0, 075” + 0, 008” 1, 183”

0, 200” 0, 050” + 0, 013” 0, 263”

1 2 0, 002" 0 1 2 34 20 0 15 , 0002" 15 0 1 , 0200" 0, 200" , 0075 3 0, 011" 0. 200 0, 075" 5 2 10 10 0 12 3 456 78 9 0 On binde İnç Mikrometre Taksimatı ve Okunması 0, 075 0, 011 0, 0002 0, 2862 "

SORU Mikrometre ile ölçme yapmadan önce ilk yapılacak işlem aşağıdakilerden hangisidir ? a) Mikrometrenin ayarını kontrol etmek b) Mikrometreyi temizlemek c) Ölçülecek parçayı temizlemek d) Mikrometreyi yağlamak

KOMPARATÖRLER a) Metrik Komparatör b) İnch Komparatör

a) Kaldıraç düzenine göre çalışan iş yüzeyi ile temas eden ölçme mili hareketini bir gösterge aracılığı ile okunabilecek şekilde bölüntülü bir kadran üzerine aktaran, ayarlanabilir çizgisel bölüntülü bir ölçme ve mukayese aletidir. b) İbreli ve dijital tipleri mevcuttur. c) Kullanılma amacına göre başka aparatlar yardımıyla kullanılır.

a) b) c) d) e) f) g) İç çap, dış çap, Ovallik, koniklik, Kalınlık, Derinlik, Salgı kontrolü, Dişli boşluğu, Yüzey düzgünlüğü gibi işlerde kullanılır.

Komparatörle ölçme işlemi kumpas ve mikrometrelerdeki gibi ölçüm yapanın duyarlılık duygusuna ve göz hassasına bağlı değildir. Komparatörlerle hatasız ölçü okuma olanağı vardır. İbreliler 0, 01 mm ve 0, 001” hassasiyetindedir. Dijitaller 0, 001 mm hassasiyetindedir.

SORU Standart ana muylu çapı 3. 930” , standart gömlek çapı 5. 440” olan motorun 0. 010” lik rektefiye sonucunda ölçüleri ne olur? a) b) c) d) Ana yatak çapı 3. 940” silindir iç çapı 5. 430” Ana yatak çapı 3. 940” silindir iç çapı 5. 450” Ana yatak çapı 3. 920” silindir iç çapı 5. 420”

TELESKOBİK MASTAR (GEYÇ)

a) Bölüntüsüz ve açılıp kapanma ile ölçü taşıyan bir ölçme aletidir. b) Genellikle iç çap mikrometresi ya da komparatörle ölçülemeyen her türlü iç çap, genişlik, boşluk ve gezme aralıklarının kontrol ve ölçülmesinde kullanılır.

SENTİLLER a) Metrik Sentil b) İnch Sentil

Belirli kalınlıklarda, ince ve esnek çelikten yapılmış yapraklardır. a) Sentiller, verilen bir değere göre boşluk ayarı yapmada, b) İki parça arasındaki boşluk ya da aşıntı miktarını belirlemede, hem kontrol hem de ölçü aleti olarak kullanılır.

Ölçü Aletlerinin Bakımı 1) 2) 3) 4) 5) Ölçü aletleri, daima kesici alet ve takımlardan uzakta tutulmalıdır. Ölçü aletleri, elde kullanılmadığı zamanlarda yumuşak bir zemin üzerine konulmalıdır. Ölçü aletleri, aşırı soğuk ve sıcaktan, nem ve rutubetten, vurma, çarpma ve düşürme gibi durumlardan korunmalıdır. İşi biten ölçü aleti mutlaka temizlenmelidir. Kullanılmayan ölçü aletleri mutlaka yumuşak kılıflarda veya özel kutularda birbirlerine temas etmeden saklanmalıdır.