LKYARDIM Dr Sadiye YILMAZ lkyardm Herhangi bir kaza

İLKYARDIM Dr. Sadiye YILMAZ

• İlkyardım • Herhangi bir kaza veya yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda, sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar, hayatın kurtarılması ya da durumun kötüye gitmesini önleyebilmek amacı ile olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın, mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız uygulamalardır. • Acil tedavi ünitelerinde, hasta/yaralılara doktor ve sağlık personeli tarafından yapılan tıbbi müdahalelerdir.

İlkyardımın temel 6 T kuralı 1) Tedbir: Ortamı güvenliğe alma. 2) Telekomünikasyon: Uygun acil yardım birimini (112, itfaiye, polis vb. ) arayıp haberdar etme. 3) Triaj: Birden fazla yaralı olması durumunda yardım önceliğini belirleme. 4) Tanı: İlk yardım yapılacak sorunu belirleme. 5) Tedavi: Gerekli ilk yardım uygulamasını yapma. 6) Taşıma: Hastayı profesyonel tıbbi bakım ve yardım alacağı yere ulaştırma.

İlkyardımın Öncelikli Amaçları • Hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak, • Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesini sağlamak, • Hasta/yaralının durumunun kötüleşmesini önlemek, • İyileşmeyi kolaylaştırmak.

Hayat kurtarma zinciri nedir? • Hayat kurtarma zinciri 4 halkadan oluşur. Son iki halka ileri yaşam desteğine aittir ve ilkyardımcının görevi değildir.

Adım adım… 1. Öncelikle kendinize güvenin ve sakin olun 2. Mümkün olan en hızlı biçimde olay yerinin değerlendirmesini yapın 3. Kendi güvenliğinizi sağlayın 4. Ortamın güvenliğini sağlayın • Paniği önleyin, kalabalığı dağıtın 5. Hastanın güvenliğini sağlayın • Gerekiyorsa yatırıp dinlendirin 6. 112’yi arayarak yardım isteyin 7. Hastanın bilincini kontrol edin • Şuursuz olanlara yiyecek içecek vermeyin 8. Hastanın hava yolunu kontrol edin • Temiz hava sağlayın, sıkı giysileri gevşetin, 9. Hastanın solunumunu kontrol edin

Adım adım… 10. Kan dolaşımını kontrol edin • Varsa kanamayı durdurun • Şoku önleyin 11. Müdahalede önceliği hayati tehlikesi olan hastalara verin (TRİAJ) 12. Gerekiyorsa hastayı güvenli bir yere taşıyın • Hastayı sıcak tutun, 13. Profesyonel tıbbi yardım istemişseniz yardım ekibi gelene dek olay yerinden ayrılmayın. 14. Bilmediğiniz durum varsa ısrar etmeyin

Örnek Vaka

Yaşam bulguları 1. Bilinci 2. Solunumu 3. Dolaşımı 4. Vücut Isısı 5. Kan Basıncı

Bilinç Kişinin bilinci yerinde ise= Tüm uyarılara cevap verir.

Solunum • Kişinin 1 dakika içinde nefes alma ve verme sayısı solunum sıklığıdır. • Yetişkin • Çocuklarda • Bebeklerde : 12 -20 : 16 -22 : 18 -24

Dolaşım • Kalp atımlarının atardamar duvarına yaptığı basıncın damar duvarında parmak uçlarıyla hissedilmesine nabız denmektedir. • Yetişkin • Çocuklarda: • Bebeklerde : : 60 -100 100 -120 100 -140 • Vücutta nabız alınabilen bölgeler nelerdir? • Şah damarı (adem elmasının her iki yanında) • Ön-kol damarı (Bileğin iç yüzü, başparmağın üst hizası) • Çocuk ve yetişkinlerde şah damarından • bebeklerde kol atardamarından

Vücut ısısı • İlkyardımda vücut ısısı koltuk altından ölçülmelidir. • Normal vücut ısısı 36, 5 C’dir.

Kan Basıncı • Normal değeri 100/50 - 140/100 mm Hg ’dir.

Triaj

Şok • Şok kalp-damar sisteminin hayati organlara uygun miktarda kan ulaştıramaması nedeniyle ortaya çıkan ve tansiyon düşüklüğü ile seyreden bir akut dolaşım yetmezliği durumudur • • • Kan basıncında düşme Hızlı ve zayıf nabız Hızlı ve yüzeysel solunum Ciltte soğukluk, solukluk ve nemlilik Endişe ve huzursuzluk Baş dönmesi Dudak çevresinde solukluk ya da morarma Susuzluk hissi Bilinç seviyesinde azalma

KOMA • Yutkunma öksürük ve bnzeri refleklerşn ve dıştan gelen uyarılara karşı tepkilerin azalması ya da yok olması ile ortaya çıkan uzun süreli bilinç kaybıdır. • Nedenleri • • • Düşme veya şiddetli darbe sonrası (öz. Kafa travması) Zehirlenme (ilaç, gıda) Aşırı alkol, uyuşturucu kullanımı Şeker hastalığı Ateşli hastalıklardan sonra görülen havale • Belirtileri • Yutkunma öksürük vb tepkilerin kaybolması • Sesli ağrılı dürtülere tepki yokluğu • İdrar ve dışkı kaçırma

Koma Pozisyonu

Solunumun tam tıkanması (Heimlich Manevrası)

• KANAMALARDA İLKYARDIM • YARALANMALARDA İLKYARDIM • YANIK SICAK ÇARPMASI VE DONMADA İLKYARDIM • KIRIK. ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLKYARDIM • BİLİNÇ BOZUKLUKLARINDA İLKYARDIM • ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM • HAYVAN ISIRMALARINDA İLKYARDIM • GÖZ. KULAK VE BURUNA YABANCI CİSİM KAÇMASINDA İLKYARDIM • BOĞULMALARDA İLKYARDIM • HASTA/ YARALI TASIMA TEKNİKLERİ

Kanama • Çeşitli nedenlerle kanın damar dışına çıkmasına kanama denir. Yetişkin bir kimsede 5 -6 kg. Kan vardır. 1 -1, 5 kg. Kan kaybeden bir insanın hayatı tehlikeye girer. O halde kanamaları hemen durdurmak gerekir. 1. Parmakla basınç yapma 2. Basınçlı pansuman uygulama 3. Kanayan yerin yüksekte tutulması 4. Tazyik noktalarına basınç uygulaması 5. Turnike tatbiki

Yaralanma • Yaralıyı emniyetli bir yere al oturt/yatır. • Varsa önce kanamayı durdurunuz. • Yara üzerindeki giysileri dikiş yerinden sökünüz veya kesiniz. • YAPMA • • • 1)Yara üzerine tentürdiyot ve benzeri antiseptik sürmeyiniz. 2)Yara üzerine, yara tozu, pudra, merhem, kül tütün v. b. şeyler koymayınız. 3)Yara üzerine pamuk koymayınız. 4)Batmış olan cisimleri çıkarmayınız. 5)Yaraya ve pansuman malzemesine el sürmeyiniz.

Kopan uzuva ne yapmalı?

Sara • Epilepsi (Sara olarak da bilinir), beyin içinde bulunan sinir hücrelerinin olağan dışı bir elektro-kimyasal boşalma yapması sonucu ortaya çıkan nörolojik bozukluk, hastalıktır. Beynin normalde çalışması ile ilgili elektriğin aşırı ve kontrolsüz yayılımı sonucu oluşur. Sıklıkla geçici bilinç kaybına neden olur. • Sarayı tetikleyen durumlar • • Uzun süreli açlık Uykusuzluk aşırı yorgunluk Kullanılan ilaçların doktordan izinsiz kesilmesi Hormonal değişiklikler • HER KRİZ SARA KRİZİ DEĞİLDİR MADDE BAĞIMLILARININ MADDE YOKSUNLUĞU KRİZİYLE KARIŞTIRILABİLİR.

• Belirtiler • Hastada var olmayan kokuları alma, adale kasılması vb. ön haberci denilen belirtiler olur. • Bazen hasta bağırır, şiddetli ve ani bir • şekilde bilincini kaybederek yığılır. • Yoğun ve genel adale kasılması görülür, 10 -20 saniye kadar nefesi kesilir. • Dokularda ve yüzde morarma gözlenir. • Ardından kısa ve genel adale kasılması sesli nefes alma, aşırı tükürük salgılanması, altına kaçırma gibi belirtiler görülür. • Hasta dilini ısırabilir, başını yere çarpıp yaralayabilir. Aşırı kontrolsüz hareketler gözlenir. • Son aşamada hasta uyanır, şaşkındır, nerede olduğundan habersiz, uykulu hali vardır. • İlkyardım • • • Olayla ilgili güvenlik önlemleri alınır (Örn. trafik kesilmelidir. ) Kriz kendi sürecini tamamlamaya bırakılır. Hasta bağlanmaya çalışılmamalıdır. Kilitlenmiş çene açılmaya çalışılmamalıdır. Yabancı herhangi bir madde kullanılmamalıdır.

Kan şekeri (hipoglisemi) düşmesi • Herhangi bir nedenle vücutta glikoz (şeker) eksildiği zaman ortaya çıkan belirtidir • Şeker hastalığı tedavisine bağlı uzun egzersizler, • Uzun süre aç kalma, • Barsak ameliyatı geçirenlerde yemek sonrası. • YAVAŞ VE UZUN SÜREDE DÜŞERSE • • Baş ağrısı, Görme bozukluğu, Uyuşukluk, Zayıflık, Konuşma güçlüğü, Kafa karışıklığı, Sarsıntı ve şuur kaybı. • ANİDEN DÜŞTÜĞÜNDE • • • Terleme, Hızlı nabız, Titreme, Aniden acıkma, Yorgunluk, bulantı.

• İlkyardım • Hastanın bilinci yerinde ve kusmuyorsa ağızdan şeker, şekerli içecekler verilir, • 15 -20 dakika içinde belirtiler geçmiyorsa sağlık kuruluşuna gitmesi için yardım çağırılır, • Belirtiler fazla şekerden meydana gelmiş ise fazla şekerin bir zararı olmayacağı bilinmelidir, • Hastanın bilinci yerinde değilse koma pozisyonu verilerek yardım çağrılır.

Kardiak (kalbe bağlı) göğüs ağrısı • Kalp spazmı (Angina Pektoris) • Ağrı hissi; genellikle göğüs ortasında başlar, kollara, boyuna, sırta ve çeneye doğru ilerler • Sıklıkla fiziksel hareket, fiziksel zorlanma, heyecan, üzüntü ya da fazla yemek yeme sonucu ortaya çıkar, • Kısa sürelidir, ağrı yaklaşık 5– 10 dakika kadar sürer • Ağrı, istirahat ile durur • Nefes alıp vermekle ağrının şekli ve şiddeti değişmez. • Kalp krizi (Miyokart Enfaktüsü) • Hasta ciddi bir ölüm korkusu, yoğun sıkıntı hissi, terleme ve mide bulantısı, kusma gibi bulgular görülür, • Ağrı; göğüs ya da mide boşluğun da sıklıkla kravat bölgesinde görülür, omuzlara, boyuna, çeneye ve sol kola yayılır, • En çok hazımsızlık, gaz sancısı veya kas ağrısı şeklinde belirti verir • Nefes alıp vermekle ağrının şekli ve şiddeti değişmez. • Aksi ispat edilmedikçe bu tip belirtiler kalp krizi olarak değerlendirilir.

• İlkyardım • • • Hastanın yaşamsal bulguları kontrol edilir (ABC), Hasta hemen dinlenmeye alınır, sakinleştirilir, Yarı oturur pozisyon verilir, Kullandığı ilaçları varsa almasına yardım edilir, Yardım istenerek (112) sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır, Yol boyunca yaşam bulguları izlenir.