Ligjrata II Demokracia Parlamentare Shteti Ligjor 1 Kuptimi

Ligjërata II: Demokracia Parlamentare & Shteti Ligjor 1

Kuptimi i demokracisë • Demokracia nënkupton formën e regjimit politik që mundëson qeverisjen, institucionalizimin dhe realizimin e vullnetit të shumicës së popullsisë në institucionet dhe mekanizmat e një shteti • Demokracia autorizon popullin që të ushtrojë kontrollin politik ndaj të besuarve të tyre dhe t’i marrë mandatin e tyre • Në kuptimin më të gjerë demokracia nënkupton parlamentarizmin dhe pluralizmin, si proces politik, përmes të cilave artikulohet vullneti politik I qytetarëve. Nuk ka sistem demokratik aty ku nuk kufizohet pushteti shtetëror dhe ku mungon kontrolli politik mbi të 2

Atributet e demokracisë • • • Sovraniteti popullor Qeverisja e së drejtës përkatësisht shtetit ligjor Ndarja dhe kufizimi i pushtetit shtetëror Zgjedhje të lira Garantimi i lirive e të drejtave të njeriut Pluralizmi politik e ekonomik Përgjegjësia politike Procedura demokratike e marrjes së vendimeve Kultura dhe toleranca politike 3

Tipet e demokracisë • Kritere për klasifikimin e demokracisë: – Kriteri historik (4 tipe: dempokracia e poliseve greke; demokracia liberale borgjeze; demokracia socialiste e bazuar ne diktaturën e proletariatit dhe demokracia bashkëkohore bazuar në konceptin e shtetit modern) – Demokracia në raport me raportet shoqërore (1. fiktive jo të aplikueshme, perkundrazi në sjelljet e tyre shërbehen me metoda totalitaredhe diktatoriale 2. formale ku rregullat dhe aspekti ligjor demokratik mbetet vetëm në letër, 3. reale që praktikon normat e shkruara) – Në bazë të mënyrës së realizimit janë të njohura dy forma të demokracisë: demokracia e drejtëpërdrejt dhe ajo përfaqësuese 4

Demokracia e drejtëpërdrejtë • “Sovraniteti buron nga populli dhe i takon atij” • Esenca qëndron në të vendosurit burimor të popullit dhe qytetarëve për cështje vitale – Forma të njohura • Referendumi (shek XIX në SHBA, nuk zbatohet shpesh për shkak të kostos) 5

Demokracia e drejtëpërdrejtë • Plebishiti (shek XV, Romën e vjetër) • Iniciativa popullore nënkupton autorizimin e trupit elektoral që të ndërmarrë iniciativë për fillimin e procedurës për nxjerrjen e kushtetutës, ligjit ose aktit tjetër juridik për zgjedhjen përkatësisht shkarkimin e funksionarëve publik nga funksionet politike. Nuk paraqet akt me karakter vendimmarrës por veprim me të cilin organit tjetër I kërkohet të fillojë procedurë dhe ndonjë akt relevant juridik. Paraqet më së shumti si kërkesë për nxjerrje të ndonjë ligji nga ana e Parlamentit • Tubimet e zgjedhësve • Anketat dhe intervistat e ndryshme 6

Demokracia parlamentare • Esenca e saj qëndron në realizimin e vullnetit të shumicës së qytetarëve nëpërmjet të institutcioneve dhe trupave përfaqësues të zgjedhur në mënyrë të drejtpërdrejt nga populli • Demokracia përfaqësuese krahas sovranitetit popullor atribohet edhe me një varg institucionesh të tjera demokratike dhe parlamentare sic janë shteti ligjor, kufizimi dhe ndarja e pushtetit etj • Demokracia parlamentare funksionon dhe realizohet në ndërlidhjen e ngushtë të tri institucioneve themelore: trupi elektoral (qytetarët me të drejtë zgjedhje); Organi përfaqësues (Parlamenti) dhe qendra e vendosjes politike që nënkupton të gjitha organet dhe institucionet e vendosjes shtetërore dhe politike (tri degët e qeverisjes: legjislativi, ekzekutivi dhe gjyqësori) 7

Kuptimi i shtetit ligjor • Shteti ligjor përfshinë tërësinë e parimeve juridiko-politike me të cilat sigurohet sundimi i ligjit në shoqëri. I fundit realizohet përmes një mori institucionesh demokratike e institucionale • Shteti ligjor nënkupton sistemin në të cilin pushteti shtetëror, në vecanti pushteti ekzekutiv dhe ai administrativ, është i kufizuar me normat e veta juridike (kushtetutë e ligj) në c’mënyrë garantohet pacenueshmëria e lirive dhe të drejtave themelore të njeriut dhe shtetasit si dhe anasjelltas 8

Elementet e shtetit ligjor 1. Parimi i kushtetushmërisë dhe ligjshmërisë: nënkupton respektimin e kushtetutës dhe harmonizimin e ligjeve me të si akti më I lartë juridik. Gjithashtu nënkupton kufizimin e pushtetit shtetëror në raport me të drejtat e njeriut. Me ligjshmëri, në anën tjetër, kuptojmë harmonizimin e të gjitha akteve dhe veprimeve juridike me ligjin. 2. Barazia para ligjit dhe parimi i mosdiskriminimit: paraqet një tipar esencial të shtetit ligjor dhe ai është një standard ndërkombëtar. Parimi i mosdiskriminimit i përcaktuar me deklaratën universale për të drejtat e njeriut të vitit 1948 3. Liritë dhe të drejtat e qytetarit dhe të minoriteteve 9

Elementet e shtetit ligjor 4. Ndarja dhe kufizimi i pushteteve 5. Depolitizimi i shërbimeve publike të shtetit: këto shërbime kryesisht kanë karakter administrativ. Qëndrueshmëria e administraës, ndonëse pjesa politike apo udhëheqja qeveritare ndërron parti 6. Gjyqësia e pavarur: funksionimin e pavarur të gjykatave, bazuar në ligj, karshi pushtetit legjislativ dhe ekzekutiv. Depolitizimi i gjykatave dhe paanshmëria e gjyqtarëve, gjatësia e mandateve të gjyqtarëve, financimi i pavarur i tyre, respektimi i procedurave gjyqësore 7. Shoqëria Civile: strukurat jo qeveritare që reflektojnë mendimin e lirë dhe të pavarur të qytetarëve duke shërbyer si “ëatchdog” I politikave qeveritare duke ndikuar ato 10

Pyetje & Komente? 11