Lesbrief Europa Hoofdstuk 1 waar produceren Oorzaken internationale

Lesbrief Europa

Hoofdstuk 1: waar produceren • Oorzaken internationale handel – Natuurlijke omstandigheden – Infrastructuur – Loonkosten/product • M. b. v. indexcijfers: = Loonkosten/pp : arbeidsproductiviteit – Stabiliteit • Als landen zich toeleggen op verschillende producten dan is er internationale arbeidsverdeling (=specialisatie) – Absolute en comparatieve kostenvoordelen • Oefenen met opgaven over arbeidsspecialisatie

• Vrijhandel en protectionisme (wanneer overheden binnenlandse producenten beschermen) – Invoerheffingen – Invoerquota – Overheidssubsisidies – Kwaliteitseisen • Verklaar waarom kwaliteitseisen een belemmering vormen voor de vrijhandel

Hoofdstuk 2: samen in Europa • Samenwerken, waarom? – Oorlog voorkomen – Handel bevorderen – Invloed van beleid over de grenzen (milieu, asiel) • Gevangenendilemma; Zelfbinding of Collectieve dwang • Oefenen met matrixen, dominante strategieen en gevangenendilemma’s

Hoofdstuk 3: stabiliteits- en groeipact • Europese monetaire unie: – 1 gemeenschappelijk monetair beleid inclusief munteenheid – Stabiliteitspact, waarom • • Hoge tekorten kunnen inflatie veroorzaken Hoge tekorten kunnen rente opdrijven Hoge tekorten kunnen overheidstaken in gevaar brengen. Afspraken – Tekort < 3% van bbp – Schuld < 60% bbp – Inflatie ± 2% • Wat is de definitie van de staatschuldquote?

• Conjunctuur: – Hoogconjunctuur – Laagconjunctuur – Trendmatige groei • Conjunctuurbeleid – Procyclisch (versterkt de hoogte van de cyclus) – Anticyclisch (verzwakt de hoogte van de cyclus) • In tijden van recessie: bezuinigen of besteden?

• Automatische stabilisatoren: – Mechanismen die zelf zorgen voor een vlakker verloop van de cyclus – Goed uitkeringsstelsel, progressief belastingsysteem • Leg uit waarom een goed uitkeringsstelsel leidt tot een vlakker verloop van de cyclus?

Hoofdstuk 4: Wisselkoers • Waarde van een munt uitgedrukt in een andere munt: – Stijging: appreciatie – Daling: depreciatie • Waarom verandert een wisselkoers?

• Betalingsbalans: – Lopende rekening – Kapitaalrekening • Hoe heet het saldo op de betalingsbalans? • Wat is het verband tussen de lopende rekening en de kapitaalrekening?

Hoofdstuk 5: Economische samenhang • Inflatie en wisselkoers – Inflatie omhoog -> prijs omhoog -> vraag naar producten omlaag -> verslechtering concurrentie -> minder vraag naar valuta -> wisselkoers omlaag – (Loon)kosten omhoog, en dan? • Wisselkoers en inflatie – Wisselkoers omhoog -> importproducten goedkoper > als lagere inkoopprijs wordt doorberekend dan inflatie omlaag – Wisselkoers omhoog -> export? -> inflatie?

• Wisselkoers, inflatie en werkgelegenheid – Als de wisselkoers omlaag gaat – dan stijgen de exportprijzen en dalen de importprijzen, – waardoor de concurrentiepositie verbetert, – dan stijgt vervolgens de export en daalt de import, – dit heeft een verhoogde productie tot gevolg en een verbeterde werkgelegenheid

• ECB en rentebeleid – Wat is de invloed van rente op bestedingen • Als de rente omhoog gaat • Wordt het duurder om te lenen • Dan gaan de bestedingen omlaag • Wanneer is dit belangrijk: • In tijden van hoogconjunctuur of laagconjunctuur

Lesbrief Markt & Overheid

Hoofdstuk 1: volkomen concurrentie • 4 karakteristieken – Veel aanbieders / veel vragers (prijs is gegeven door vraag en aanbod) – Homogeen product (identiek voor iedereen) – Transparant (iedereen volledig geinformeerd) – Gemakkelijke toe- en uittreding • Prijsafzetlijn = vraaglijn = betalingsbereidheid – (vb. p=-2 q+10 -> -2 q=p-10; q=-0, 5 p+5) • Marginale kostenlijn markt = leveringsbereidheid = aanbodlijn

• Opbrengsten: – TO = p x q – GO = (p x q)/q – M. O. = marginale opbrengst = extra opbrengsten als 1 product meer wordt verkocht (bij VC: M. O. =G. O. =P) • Kosten: – TK = Constante kosten en variabele kosten – GTK = GCK + GVK = TCK/q + TVK/q – Marginale kosten (MK) = extra kosten als productieomvang met 1 toeneemt (=meestal gelijk aan de GVK) • Winst = TO-TK

• Doelstellingen: – Maximale winst: MO=MK – Maximale omzet: MO=0 – Kostendekking: TK=TW of GO=GTK

Hoofdstuk 2: monopolie • 4 karakteristieken – – 1 aanbieder / veel vragers (prijszetter) Homogeen product (identiek voor iedereen) Niet Transparant (asymmetrische informatie) Moeilijke toetreding • Prijsafzetlijn = vraaglijn = betalingsbereidheid – (p=-2 q+10 -> -2 q=p-10; q=-0, 5 p+5) • M. O. Lijn loopt halverwege G. O. Lijn – (p=-2 q+10, TO=pxq = -2 q 2+10 q en MO=-4 q+10) • Marginale kostenlijn markt = leveringsbereidheid (≠ aanbodlijn)

• Prijsdiscriminatie: als een ondernemer verschillende prijzen in rekening brengt voor een identiek product • Privatisering: als de overheid een taak afstoot aan een particulier bedrijf – Redenen waarom: • Concurrentie kan leiden tot innovatie (producten/service) • Concurrentie kan leiden tot kostenreductie (lagere prijzen) • Consumenten betalen niet meer mee

Hoofdstuk 3: onvolkomen concurrentie • Oligopolie (monopolistische concurrentie) – – enkele (veel) aanbieders / veel vragers (beperkt prijszetter) Homogeen (heterogeen) product Niet Transparant (asymmetrische informatie) Moeilijke (gemakkelijke) toetreding • Prijsafzetlijn = vraaglijn = betalingsbereidheid – (p=-2 q+10 -> -2 q=p-10; q=-0, 5 p+5) • M. O. Lijn loopt halverwege G. O. Lijn – (p=-2 q+10, TO=pxq = -2 q 2+10 q en MO=-4 q+10) • Marginale kostenlijn markt = leveringsbereidheid (≠ aanbodlijn)

• Schaalvoordelen – Gebrek aan schaalgrootte is voor nieuwkomers vaak een probleem (zeker bij oligopolie) • Verzonken kosten – Hoge verzonken kosten (er is geen alternatief voor de investeringen) bemoeilijken de toetreding • Octrooi – Om innovatie te stimuleren kunnen ondernemers octrooien aanvragen waarmee ze een exclusiviteit gedurende een periode kunnen krijgen

Concurrentie op hoeveelheden

Hoofdstuk 4&5: marktwerking? ? • Overheid grijpt in: – Leidt altijd tot maatschappelijk welvaartsverlies – Via prijzen (maximum, minimum, heffingen en subsidies) – Via controle (AC&M, AFM) – Via octrooien – Via levering van producten

Volkomen concurrentie ü Evenwichtsprijs ü Consumentensurplus ü Producentensurplus 50 prijs ü Marktmodel: Qv = -2 P + 100 Qa = 2 P - 20 40 30 20 Qv Qa C evenwichtspunt P 10 20 40 60 80 100 hoeveelheid × 1. 000

MAXIMUMPRIJS ü ü Maximumprijs Consumentensurplus Producentensurplus Harberger driehoek (=welvaartsverlies) 50 prijs ü Marktmodel: Qv = -2 P + 100 Qa = 2 P - 20 Qv Qa 40 30 20 10 20 40 60 80 100 hoeveelheid × 1. 000

MINIMUMPRIJS Minimumprijs Consumentensurplus Producentensurplus Overheidsuitgaven om overschot te kopen ü Netto welvaartsverlies ü ü 50 prijs ü Marktmodel: Qv = -2 P + 100 Qa = 2 P - 20 Qv Qa 40 30 20 10 20 40 60 80 100 hoeveelheid × 1. 000

KOSTPRIJSVERHOGENDE BELASTING Minimumprijs Consumentensurplus Producentensurplus Overheidsinkomsten belastingen ü Harberger driehoek (=welvaartsverlies) ü ü 50 prijs ü Marktmodel: Qv = -2 P + 100 Qa = 2 P - 20 Q’a Qv Qa 40 30 20 10 20 40 60 80 100 hoeveelheid × 1. 000

KOSTPRIJSVERLAGENDE SUBSIDIE Minimumprijs Consumentensurplus Producentensurplus Overheidsuitgaven subsidies ü Harberger driehoek (=welvaartsverlies) ü ü 50 prijs ü Marktmodel: Qv = -2 P + 100 Qa = 2 P - 20 Qa Qv Q’a 40 30 20 10 20 40 60 80 100 hoeveelheid × 1. 000

Monopolie • Q 2 (en prijs P 2) is de maatschappelijk optimale combinatie: – Consumentensurplus = ABC – Producentensurplus = 0 • De monopolist biedt Q 1 voor prijs P 1. – zijn winst is optimaal (MO=MK) – Consumentensurplus = C – Producentensurplus = A – Welvaartsverlies = B (Harberger driehoek)

Overheid Begrippen bij overheidsgoederen: Zelfbinding, Normbesef en Collectieve dwang

Hoofdstuk 6&7 • Duurzaam produceren: – Rekening houden dat productiefactoren ook beschikbaar moeten zijn voor toekomstige generaties – Hierbij houd je rekening met • People • Planet • Profit