Lenda Menaxhim Sistemesh Informacioni Leksioni 2 EBiznesi Global

Lenda: Menaxhim Sistemesh Informacioni Leksioni 2: E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Proceset e biznesit dhe IS • Nje proces (biznesi): eshte nje varg aktivitetesh te matshme, te strukturuara, ne dimensionet kohe dhe hapesire, me nje fillim, fund, si dhe input dhe output te percaktuar qarte (Davenport 1993). – fokusimi tek procesi (jo tek produkti): si kryhet puna brenda nje organizate • Sistemet e informacionit rrisin cilesine e proceseve te nje biznesi (vendimmarrje, inovacion, avantazh konkurues).

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Proceset e biznesit dhe IS • Aktivitetet e nje procesi biznesi jane jo patjeter sekuenciale: – Procese paralele, alternative, bashkerendim i burimeve – Ne ndryshim nga projekti procesi eshte i perseritshem (rutine) -> potencial per automatizim – Orientimi ndaj procesit, .

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Proceset e biznesit dhe IS Procesi i aplikimit per kredi Illustrimi me ARIS

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Proceset e biznesit dhe IS • Jo automatizimit te proceseve te prapambetura, vjetruara (process innovation, BPR) • Shembuj procesesh (funksionale): – Fabrikimi e prodhimi (montimi i produktit) – Shitja dhe marketingu (identifikimi i klienteles) – Financa e kontabiliteti (te dhenat financiare) – Burimet njerezore (punesimi, performanca punonjesve)

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Proceset e biznesit dhe IS

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS • Sistemet per procesimin e transaksioneve (TPS) – Regjistrojne transaksione rutine: shitjeje, pagesash, dergesash, vendime per dhenie kredie, depozitat e cash etj. – Japin pergjigje pyetjeve rutine: u krye X pagese, sa njesi te nje produkti ndodhen ne magazine etj. – Sherbejne ne nivel operacional

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS • Sistemet e Menaxhimit te Informacionit (MIS) – Informojne mbi performancen aktuale – Permbledhje, raportim te dhenash nga TPS, krahasime ne baze javore, mujore, vjetore. – Zakonisht aftesi te uleta analitike

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS MIS marrin te dhena nga TPS

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Shembull raporti nga MIS

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS • Sistemet qe ndihmojne ne vendimmarrje (DSS) – Ndihmojne ne vendime jo-rutine, dinamike – perdorin te dhena nga TPS , MIS, burime tjera – Cili do ishte impakti ne planet e prodhimit nese do synonim dyfishimin e shitjeve ne muajin X, rruga me e shkurter e udhetimit – adresimit dhe segmentimit te klienteve ne grupe te ndryshme ne baze te nevojave, sjelljes, interesave.

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS • Sistemet ne ndihme te ekzekutivit (ESS) – Ndihmojne menaxheret senior ne marrjen e vendimeve jo-rutine qe kerkojne gjykim, vleresim dhe qe nuk kane nje procedure te percaktuar qarte per te arritur ne nje zgjidhje – terheqje e informacionit nga MIS dhe DSS – digital dashboards, drill down, trendet, ndryshime ligjore (p. sh taksave), info mbi konkurencen

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS • Sistemet per procesimin e transaksioneve (TPS) – I sherbejne punonjesve ne nivel operacional, burim te dhenash per sistemet tjera • Sistemet e menaxhimit te informacionit (MIS) dhe sistemet qe ndihmojne ne vendimmarrje (DSS) – I sherbejne menaxhereve • Sistemet ne ndihme te ekzekutivit (ESS) – I sherbejne ekzekutivit, te dhenat ne nivel te larte

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS • Sistemet per nderlidhjen e korporates eleminojne „legacy systems“ te krijuara nga rritja organike e nje korporate (apo M&A), integrim i proceseve te ndryshme biznesit. • Jane 4 llojesh: – Enterprise Resource Planning Systems (ERP) – Sistemet e menaxhimit te zinxhirit te furnizimit (SCM) – Sistemet e menaxhimit te lidhjes me klientin (CRM) – Sistemet e menaxhimi te dijes (KMS)

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS Enterprise Resource Planning Systems (ERP): • integrojne ne nje aplikacion te vetem procese biznesi si: – fabrikim dhe prodhim, – finance dhe kontabilitet, – shitje dhe marketing, – burime njerezore • Baze e vetme qendrore te dhenash, eleminon fragmentimin dhe te dhenat redundante qe lindin nga sisteme te ndryshme

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS Sistemet e menaxhimit te zinxhirit te furnizimit (SCM) – Koordinim (qarkullim ndersektorial informacioni) mes furnitoreve, blereseve, distributoreve dhe firmave te logjistikes rreth porosive, prodhimin, sasine e mallit ne magazine si dhe transportin e produkteve dhe sherbimeve ne menyre sa me eficiente – shpejtesi, kosto e ulet, nivele te uleta magazinimi – Koncepte: Single Sourcing, Global Sourcing, JIT, Modularizim

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS Sistemet e menaxhimit te zinxhirit te furnizimit (SCM)

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS Sistemet e menaxhimit te zinxhirit te furnizimit (SCM) • Dikur: – – – – • Sot: – Tregje bleresish – Produkte jetegjata – Ndermarrje e vetme Pozicionim ne nje vend – Ndarje strikte e punes – Hierarki te qarta – Konkurence e ulet Tregje bleresish, shitesish Produkte jeteshkurtra Ndermarrje e shtrire Bashkepunim mes ndermarrjeve Tregje globale Konkurence ne Supply Chain

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS • Sistemet e menaxhimit te lidhjes me klientin (CRM) – Ofrojne koordinim informacioni mbi shitjet, marketingun, ndihmojne firmat qe te identifikojne, terheqin dhe mbajne klientet qe sjellin fitimet me te medha per firmen – Kanalet e komunikimit (E-mail, SMS, Poste, Call. Center. . . ) – Analize e te dhenave dhe transaksioneve te klienteve, perftim informacioni nepermjet Data Warehouse, Data Mining, segmentim dhe vleresim i klienteles

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS • Sistemet e menaxhimi te dijes (KMS) – Ekspertiza e fituar ne prodhimin dhe dergimin e produktit dhe sherbimit ekziston brenda kufijve te nje firme te caktuar eshte unike, e veshtire te imitohet, ndihmon ne vendimmarrje dhe mund te rezultoje ne perfitime strategjike afatgjata nese kjo ekspertize e formuar eshte e arritshme nga punonjesit (e rinj) kurdo qe te nevojitet.

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS • Intranet: faqe web, rrjet i brendshem i nje kompanie, te aksesueshme vetem nga punonjesit (≠interneti: rrjet publik) • Extranet: faqe web te kompanise, te aksesueshem nga shitesit edhe furnitoret e autorizuar, shpesh per te koordinuar sjelljen e mallrave ne aparatin prodhues te firmes.

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Tipet e IS • E-Biznesi: transformimi ne lidhje dixhitale i marrdhenieve te nje biznesi me klientet, punonjesit apo furnitoret • E-Tregetia: pjese e E-Biznesit qe merret me blerjet dhe shitjet ne internet, perfshin aktivitetet ne sherbim te nje transaksioni si: reklamat, marketingu, sherbimi ndaj klientit, siguria, dergesat dhe pagesa. • E-Qeverisja: informacion per qytetarin, aplikime online, fundraising, (aksione) politike

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Sistemet per bashkepunim dhe pune skuadre • Bashkepunimi/puna ne skuadra e rendesishme: – Ndryshimi i natyres se punes: USA: 41%: e-mail, biseda, prezantime, mbushmendje – Rritja e punes se kualifikuar mire: force punetore te mirekualifikuar, shkembim informacioni, ekspertize, opinionesh – Ndyshimi i organizimit te kompanive: dikur urdherat nga lart-poshte, sot organizim ne skuadra me liri veprimi, ekspertiza dhe vendimmarrja spostohet me poshte ne hierarkine e organizates

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Sistemet per bashkepunim dhe pune skuadre • Bashkepunimi/puna ne skuadra e rendesishme: – Ndryshimi i objektivave te korporates: nga nje lokacion i vetem ne disa lokacione, zyra apo fabrika ne rajone te ndryshme neper bote, grupe pune (skuadra) ne vende te ndryshme te botes. – Inovacioni: progres ne grup dhe social qe derivon nga bashkepunimet mes individeve, teknologjite e reja rrisin cilesine dhe sasine e inovacioneve. – Ndryshimi i kultures se punes dhe biznesit: wisdom of crowds, crowdsourcing.

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Sistemet per bashkepunim dhe pune skuadre • Studim mbi investimet ne teknologji bashkepunuese: krijojne rritje te produktivitetit ne organizate duke sjelle perfitime 4 here me te larta se vlera fillestare e investimit ne keto teknologji (Frost and White, 2009). • Studim mbi vleren e bashkepunimit: per cdo fjale te lexuar nga nje punonjes ne e-mail, gjenerohen 70 $ te ardhura shtese (Aral, Brynjolfsson, and Van Alstyne, 2007). • Skuadrat apo grupet e punes: afatgjata, afatshkurtra, shembull objektivi: „rritja e shitjeve me 10%“

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Sistemet per bashkepunim dhe pune skuadre • Teknologjite dhe software tools per bashkepunim (15 kategorite): Email and instant messaging White boarding Collaborative writing Web presenting Collaborative reviewing Work scheduling Event scheduling Document sharing /wikis File sharing Mind mapping Screen sharing Large audience Webinars Audio conferencing Co-browsing Video conferencing

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Sistemet per bashkepunim dhe pune skuadre • E-mail and Instant Messaging (IM): IM mjet “de-facto” per 95% te korporatave te medha per komunikim me ze, video, tekst • Social Networking: Linkedin. com (sherbime networking per boten profesionale), Facebook • Wikis: Wikipedia, strukturojne dijen e korporates • Virtual Worlds: Second Life (IBM, INSEAD)

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Sistemet per bashkepunim dhe pune skuadre • Mjedise bashkepunimi te bazuara ne internet: – Audiokonference, videokonference • Google Apps, Google Sites (sherbime software online, pa pagese, krijim i shpejte webfaqesh qe editohen nga grupe, postim dokumentash si kalendare, tekste, spreadsheet, video per shikim dhe editim privat apo ne grup. – Lotus Notes dhe Microsoft Share. Point (bashkepunim brenda organizates). – Virtual Meeting Systems: Telepresence

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Matrica e bashkepunimit ne Hapesire/Kohe

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Produkti ne strategjine e E-Biznesit • Produkti (1 nga 4 P-te e marketing mix): produkti baze, produkti i zgjeruar (produkti dixhital). • Produkti dixhital: informacioni i transmetueshem nepermjet Web lehtesisht i aktualizuar ne krahasim me produktin tradicional, ofron adaptueshmeri e larte apo “mass customization”, sherbime komplementare: easy. Jet- dhenie makinash me qera)

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Produkti ne strategjine e E-Biznesit • Perdorimi i internetit per zgjerim produkti: – Mbeshtetje – Cmime – Deshmi – Liste klientesh – Komente klientesh – Garanci – Oferta me te drejte kthim parash – Sherbim ndaj klientit

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Produkti ne strategjine e E-Biznesit • Kompanite e TV, botues te ndryshem, apo pronar te tjere mediash qe ofrojne produkt dixhital mundesi biznesi online nepermjet: – Abonimeve (Subscriptions) – Paguaj per te shikuar (Pay-per-view) – Grupim (kanale te ndryshme ofrohen njeheresh si nje produkt me cmim me te ulet se pay-per-view) – Reklamim: “cost per click” CPC, “cost per mille” CPM, reklamim me banera. Cereku i fitimeve te Google -> Google Adsense

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Produkti ne strategjine e E-Biznesit • Shembull i llogaritjes se CPM: – Kostoja totale per reklamin eshte $15, 000. – Audienca e perllogaritur 2, 400, 000 individe. – CPM eshte: ($15, 000/2, 400, 000)*1000 = $6. 25 per njemije shikime • Ne reklamimin online, nese nje website shet “banner ads” per $20 CPM, dmth qe kushton $20 per te treguar banerin ne 1000 shikime te faqes

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi IT-Governance • COSO framework: is dedicated to providing thought leadership through the development of frameworks and guidance on enterprise risk management, internal control and fraud deterrence (http: //www. coso. org) • COBIT 5: A Business Framework for the Governance and Management of Enterprise IT (http: //www. isaca. org)

E-Biznesi Global dhe Bashkepunimi Cobit 4. 1 (Versioni aktual: Cobit 5)