LEKSKOLOGYA Qaraqalpaq til bilimi kafedrasi docenti Pirniyazova A

LEKSİKOLOGİYA Qaraqalpaq til bilimi kafedrasi docenti Pirniyazova A

Jobasi: 1. Leksikologiyanın` ulıwma qa`deleri. 2. Leksikologiyanın` predmeti. Leksika haqqında tu`sinik. 3. So`zdin` leksikalıq ma`nilerinin` tipleri.

Tayanısh tu`sinikler: leksika, leksema, leksikologiya, leksikografiya, sistema, funktsiya, ma`ni, semantika. Usınıs etilgen a`debiyatlar: � 1. Berdimuratov E. Ha`zirgi qaraqalpaq tili. –No`kis, 1994, 9 -19 betler. � 2. Ne`matov H. , Rasulov R. O`zbek tili sistem leksikologiyasi asoslari. –Toshkent, 1995, 36 -54 -betler. � 3. Qurbaniyazov G. Leksema sememaların anıqlawda leksikalıq konteksttin` roli. //Qaraqalpaqstan mug`allimi, 1995, № 4, 82 -86 betler. � 4. Hojaev A. Til qurilishining asosiy birliklari yuzasidan mulohazalar //Wzbek tili va adabi§ti, № 2, 2005, 45 -49 -betler. �

LEKSİKOLOGİYA So`zlik quram (leksikani) izertleydi Tu`rleri Tarawlari Semasiologiya Tariyxiy diaxroniyaliq Etimologiya Sipatlama sinxroniyaliq Onomastika Onomosiologiya Frazeologiya Salistirmali

LEKSİKOLOGİYA Tarawlari Semasiologiya izertlew ob’ekti – So`zlik quram (leksika) Rawajlaniw joli’ Etimologiya Leksikografiya Frazeologiya Diyalektologiya Qaraqalpaq tili resurslari’ tiykari’nda Basqa tillerden so’z wo’zlestiriw tiykari’nda

Leksika Tildegi so’zlerdin’ ji’ynag’i’ Wozlestirme so’zler Arab, iran’ta’jik’ wozbek tillerinen Sharwashi’li’q, sawda qatnaslari’ Ma’deniy, ilimiy qatnas Dinge baylanis’li’ so’zler Go’nergen so’zler (arxaizm) Kiyim-kenshek, material, gezlemege baylanisli’ I’di’slardi’n atamalari’ Dinge baylani’sli’ Salt-da’stu’r, u’rp-a’detke baylani’sli’ Jan’a so’zler (neologizm) So’zlerge qosi’mtalar qosi’w arqali’ Jeke atamalardi’ uli’wma atamalarg’a aylandi’riw Weki so’zdi biriktiriw arqali’ So’z dizbeginen Diyqanshi’li’qqa baylani’sli’ Arnawli’ so’zler Dialekt so’zler A’deiyat ha’m wo’nerge Uliwma baylani’sli’ Xali’q si’pat almag’an Lingvistikag’a baylani’sli’ Sportqa baylani’sli’ Belgili aymaqni’ qamtig’an Ka’siplik so’zler Bali’qshi’li’qqa baylani’sli’

Leksika Izertlew obekti leksirografiya Tarawlari So’zlerdi birlestirip so’z jasaw LEKSİKOLOGİYa Semasiologiya Etimologiya Tildin’ so’zlik quram bayli’g’I’ Buri’ng’I’ so’zlik qor Orfografiyali’q So’zdin’ kelip shi’g’I’w tariyxi’, rawajlani’wi’ So’zdin’ ma’nilik o’zgeshelikleri Basqa tilden kirgen so’zler semasiologiya etimologiya Orfoepiyali’q sinonimler Go’nergen so’zler terminologoyaliq frazeologiyaliq Grammatikali’q enciklopediyaliq лексикалық Leksikali’q Tuwra, awi’spali’ Tarixiy so’zler arxayzm Tu’sindirme awdarma Etimologiyali’q Ko’p ma’nili neologizmler

So’z ma’nilerinin’ tu’rleri Tiykarg’i’, qosi’msha Rawajlani’wi’ boyi’nsha Tuwra, awi’spali’ Ha’zirgi rawajlani’w basqi’shi’ Leksikali’q Ko’p ma’nili (polisemiya) Ji’ynaqlang’an, qospali’ Tiykarg’i’ tu’birden payda bolg’an Metaforali’q wo’zgeris Belgilerinin’ usasli’g’i’na qaray so’z ma’nisinin’ awi’siwi Metonimiyaliq wo’zgeris Woz-ara shekles boliwi tiykari’nda Sinekdoxa So’zlerldi almastiriw arqali’ ko’p ma’nili so’z jasaw Omonim Ayti’liwi birdey, ma’nisi ha’r qiyli’ Sinonim Seslik quri’lisi ha’r qiyli’, ma’nisi jaqi’n Antonim Ma’nisi qarama-qarsi’

Polisemiya menen omonimiya arasi’ndag’i’ usasli’q ha’m ayi’rmashi’li’qti’ «Venn diagrammasi’» niykari’nda analizlewge boladi’: polisemiya - ma’nileri wo’z-ara jaqin - Bir so’z shaqabi’na kiredi… Sinonim Jazi’liwi’ ha’m aytiliwi’ birdey Omonim Polisemiya So’z Ma’nis Omonim -Ma’nileri pu’tkilley wo’zgeshe - pa’t tu’siwine baylani’sli’… So’z Ma’nis