l Artklasyon Kanunlar l Artiklasyon teorisinin amac disiz

l Artıkülasyon Kanunları

l Artikülasyon teorisinin amacı dişsiz çenelerin mevcut anatomik durumunu dinamik çiğneme sisteminin fiziksel ve mekanik durumu ile ilişkilendirmek ve tam protezin pratik bir şekilde yapılmasına uygun bir çözüm sunmaktır.

l Artikülasyon kanunları: 1. 2. 3. 4. 5. Kondil yolu eğimi Kesici yolu eğimi Kompansasyon eğrisi (Spee) Oriyantasyon düzlemi Tüberkül eğimleri

Hanau Beşlisi

Kondil Yolu Eğimi l Kondil yolu eğimi, alt çene kondilinin eklem çukuru içinde öne doğru yaptığı hareket sırasında izlediği yolun eğimidir.

l l Kondil yolu eğimi kişiden kişiye değişen, ancak kişide değiştirilemeyen sabit bir faktördür. Bu eğim hastanın sahip olduğu anatomik bir faktördür ve dişlerin çekimi ile ilişkili değildir. Dişler olsun veya olmasın kondil yolu eğimi vardır. Hekim tarafından saptanır ve iki kısımda incelenir.

l l l Düz protrusiv kondil yolu eğimi: Alt çenenin saf protrusiv (alt çenenin öne doğru yaptığı) hareketinde kondil başlarının çizdiği yolun horizontal düzlem ile yaptığı açıdır. Bu açı glonoid fossanın üst duvarının eğimine uyacak şekilde gerçekleşir. Açısal değeri ortalama 33 derecedir.

Düz protrusiv kondil yolu eğim miktarı: l TME kemik konturlarının şekli l Alt çeneye bağlanan kasların faaliyetleri l Ligamanların sınırlamaları l Eğimin kaydedilmesinde kullanılan yöntem

l l Christensen fenomeni: Protruziv hareket sonucu azılar bölgesinde meydana gelen kama şeklindeki açıklık olarak tanımlanır. Protruziv kondil yolunun saptanmasında kullanılır ve ön dişlerin teta-tet ilişki anında saptanmalıdır.

l l Lateral kondil yolu eğimi: Hareket eden kondilin horizontal düzlemde(anterio-posterior hareket) ve/veya frontal düzlemde (süperi-inferior hareket) çizdiği trase tarafından oluşturulan açı olarak tanımlanır. Sağ-sol lateral hareketler ayrı değerlendirilir ve alt çene hangi tarafa gidiyorsa onun ismiyle anılır (Çalışan taraf). Çalışan taraf kondili hayali bir vertikal eksen etrafında rotasyon, çalışmayan taraf kondili ise öne, aşağı ve içeri doğru hareket eder. Alt çenenin lateral hareketi ortalama olarak 15°’dir.

Çalışan Çalışmayan (rotasyon) (translasyon)

l l Çalışan taraf kondilinin saf rotasyon hareketi yapmayıp, uzayda bir bütün olarak yer değiştirme hareketi yapmasına ise Bennet Hareketi denir. Bennett hareketi horizontal düzlemde incelendiğinde, çalışan taraf kondili ortalama 0. 75 mm kadar kütlesel olarak yer değiştirmektedir.

l l Klinikte lateral kondil yolu eğimi (bennett açısı) hastanın tek taraftaki lateral hareketi esnasında çalışmayan taraf kondilinin bulunduğu taraftak azı dişlerinde oluşan açıklıkların tespiti ve artikülatöre transfer edilmesi ile yapılır. Sol azı bölgesinden alınan kayıt ile sağ bennett açısı ayarlanır.

l Fischer açısı: Düz protrüziv kondil yolu eğimi ile lateral yondul yolu eğimi arasındaki açıdır. l Ortalama olarak değeri 10°’dir.

Kesici Yolu Eğimi l Sagittal protrusiv kesici yolu eğimi: Dişler sentrik oklüzyon durumunda iken, alt ve üst santral dişlerin kesici kenarları arasında ve sagittal düzlemde çizilen çizginin, horizontal düzlem ile yaptığı açıdır. l Lateral kesici yolu eğimi: Alt çene lateral hareket yaparken, üst kesiciler ve kanin dişlerin çizdiği yolun horizontal düzlemle yaptığı açıdır.

Kuramsal bakımdan ön diş ilişkileri: Alt ve üst santral dişlerin kesici noktalarını birleştirip, alt kesicinin tepesinden horizontal düzleme bir dik indirerek elde edilen dik üçgendir. • Dik üçgenin vertikal kenarı örtülü kapanışı (a) (overbite), • horizontal kenarı ileri itimi (b) (overjet) • hipotenüsü ise sagittal protrusiv kesici yolu eğimini (c-c) temsil eder.

l l l Kesici yolu eğiminin derecesi ileri itim miktarı ile ilişkili olarak değişir. ileri itim (overjet) arttıkça kesici yolu eğimi azalır. ileri itim azalırsa kesici yolu eğimi artar.

l l Kondil yolu eğimi anatomik bir faktör olup değiştirilemez ancak kesici yolu eğimi hekimin elindedir. Alt prognati vakalarında protruziv kesici yolu eğimi sıfır kabul edilir.

Sagittal protrüziv kesici yolunun saptanmasında dikkate alınacak faktörler: l Alveol kretlerin birbiriyle olan ilişkisi l Alt-üst kretler arasındaki mesafe l Alveol kavislerin şekli l Alveol kavislerin dolgunluğu l Hastanın fonetik ve estetik durumu

l l Klinikte kesici yolu eğimi, anterior dişler estetiği tatmin edecek, uygun şekilde dizildikten sonra kesici rehber tablası ayarlanarak düzenlenir. Kesici dişler teta-tet ilişkide iken kesici pini tablanın ön eğimine değdirilir, sağ lateral harekette kaninler teta-tet temasta iken sol eğim, tersinde ise sağ eğim temasa getirilir.

Oryantasyon Düzlemi (Oklüzyon Düzlemi) l Kuramsal olarak kesici dişlerin kesici kenarlarından geçen ve molar dişlerin oklüzal yüzeylerinin uçlarına temas eden hayali bir düzlem olarak tanımlanır.

Oryantasyon düzleminin saptanmasında kullanılan işaret noktaları: 1. Anterio-posterior eğimi; l l l Ala naris-tragus hattı (Chamfer düzlemi) Commissura-kulak memesine çizilen hat Burun kaidesinden kondile uzanan hat Kulak-göz (eksen orbita) düzlemi Alveola kretlere paralel olan çizgi Alt kanin tepesi-retromalar kabartının orta-distal yarısı arasında uzanan hat

Bukko-lingual pozisyonu: 2. l l l 3. Doğal pozisyondaki dişler Alveola kretlerin üzeri ve linguali Dil-yanak arasındaki nötral zon Yüksekliği: l l l Dilin dorsumu Stenon kanal ucunun 6 mm inferioru Alt-üst kretler arası mesafenin ortası Alt-üst kretlerden hangisi zayıfsa ona daha yakın düzenlenmesi Alt kaninin yüksekliği

Spee Eğrisi (Kompanzasyon eğrisi) l Spee eğrisi alt kaninin tepesinden başlayan, doğal premolar ve molar dişlerin bukkal tüberküllerini takip ederek ramusun ön kenarı boyunca devam eden anatomik bir eğridir.

Wilson Eğrisi (Medio-lateral eğri) l Kafatasının frontal düzlemine paralel olan bir düzlem alt sağ ve sol ikinci molar dişlerin tüberkül tepelerinden geçerse, transvers bir eğri (Wilson) meydana çıkar.

l l Alt çenenin sağ ve sol aynı posterior (azı) dişleri tek bir düzlem üzerinde ele alındığı zaman tüberkül tepeleri farklı derinlikte eğriler oluşturur. Bu nedenle bütün posterior dişlerin tüberkül tepeleri için tek bir Wilson eğrisi terimi söz konusu değildir.

Spee ve Wilson eğrisi

Tüberkül yüksekliği

Tüberkül Eğimleri l Tüberkül eğimleri, dişlerin oklüzal morfolojileri ile ilgilidir. l Tüberkül eğimleri ile spee eğrisi arasında ters bir etkileşim vardır. Tüberkül eğimleri çok olan (yüksek tüberküllü dişler) dişlerin kullanıldığı vakalarda, daha sığ bir spee eğrisi verilir. l Alçak tüberküllü dişler kullanılmış ise, spee eğrisinin eğimi arttırılır.

Hanau’nun artikülasyon kanunları 1. 2. 3. 4. Kondil yolu eğiminin artması, kompanzasyon eğrisinin belirginliğini arttır. Kondil yolu eğiminin artması, oryantasyon düzleminin posterior eğimini arttırır. Kondil yolu eğiminin artması, posteriora doğru tüberkül yüksekliklerini yavaş arttırır. Kondil yolu eğiminin artması, kesici yolu eğimini azaltır.

5. 6. 7. Kompanzasyon (Spee) eğrisinin belirgin artması, oryantasyon düzleminin eğrisini azaltır. Kompanzasyon (Spee) eğrisinin belirgin artması, kesici yolu eğimini arttırır. Kompanzasyon (Spee) eğrisinin belirgin artması, posteriora doğru tüberkül yüksekliklerini azaltır.

8. 9. 10. Oryantasyon düzleminin eğiminin artması, kesici yolu eğimini arttırır. Oryantasyon düzleminin eğiminin artması, aynı oranda tüberkül yüksekliğini azaltır. Kesici yolu eğiminin artması, anteriora doğru tüberkül yüksekliklerini yanaş yavaş arttırır.