KURIKULUM Prof dr Vlado Simeunovi Pojam kurikuluma Re

KURIKULUM Prof. dr Vlado Simeunović

Pojam kurikuluma • Reč kurikulum ima koren u latinskoj reči currere koja znači trčati, trčati trku, trkalište (u obliku ovalne staze na kojoj su se odvijale trke rimskih bornih kola). • Ključni parametri koji su odredili značenje kasnije izvedene reči curriculum su vreme, putanja, pravila, norme i kriterijumi (trčanja). Otuda je, u svom prvobitnom obliku reč kurikulum imala značenje toka i redosleda učenja, serije „prepreka i prepona“ (predmeta) u učenju koje se moraju savladati za određeno vreme. • Studenti, zbog toga često (i sasvim opravdano), doživljavaju studiranje i ispite kao vlastito učešće u velikoj trci (Tanner, D. , Tanner, L. , 2007).

. . . • Porteli (prema: Marsh, C. J. , Willis, G. , 2003) navodi da u stručnoj literaturi iz 90 -ih godina 20. vijeka, postoji više od 120 definicija pojma kurikulum, što je vjerovatno posljedica nastojanja da se njegovo značenje ograniči ili da mu se prida potpuno novo.

Šta se sve podrazumijeva? ono čemu se poučava u školi skup predmeta sadržaj program učenja skup materijala dio kursa skup ciljeva kurs učenja sve što se dešava u školi uključujući i vannastavne aktivnosti, sve ono čemu se poučava unutar škole i izvan nje, a na osnovu njenih usmjerenja • sve ono što je isplaniralo školsko osoblje • sve ono što je pojedini učenik iskusio kao rezultat školovanja • • •

Prema Posneru (Posner, G. J. , 2004) kurikuluma se obično definiše kao: • područje i redosled učenja – matrica ciljeva za pojedine nivoe obrazovanja koji su grupisani prema područjima; • silabus – plan kursa koji obično sadrži obrazloženje, teme, resurse i evaluaciju; • pregled sadržaja – lista obuhvaćenih tema; • standardi – lista znanja i vještina koje posjeduju svi učenici nakon završetka školovanja; • udžbenici – nastavni materijal korišćen u nastavi; • kurs studija – niz kurseva koje učenik mora završiti; • planirano iskustvo – celokupno učeničko iskustvo koje je planirala škola, bez obzira da li je ono akademsko, sportsko, emocionalno ili socijalno.

Marš (Marsh, C. , 2004) ukazuje na sedam vrsta definicija kurikuluma: Ø kurikulum su «stalni» predmeti koji otjelotvoruju esencijalno znanje; Ø kurikulum su predmeti koji su najkorisniji za savremeni život; Ø kurikulum čine sva planirana iskustva učenja za koje je odgovorna škola; Ø kurikulum je sveukupno iskustvo učenja koje omogućuje postizanje opštih vještina i znanja u različitim situacijama učenja; Ø kurikulum su one učeničke konstrukcije nastale na osnovu rada sa kompjuterom i različitim mrežama kao što je internet; Ø kurikulum je preispitivanje autoriteta i traganje za kompleksnim pogledom na ljudsku situaciju.

• Razlike u definisanju kurikuluma su svakako brojne, ali se prvenstveno ispoljavaju kao razlike u pogledu naglašavanja primarne važnosti pojedinih elemenata kurikuluma, odnosno organizovanog procesa učenja. • S obzirom na dominantnost pojedinih elemenata u kurikularnoj strukturi, u teoriji i praksi obrazovanja prisutna su četiri grupe shvatanja kurikuluma. Kurikulum se definiše kao: • • sadržaj učenja plan učenja produkt učenja iskustvo učenja.

Kurikulum kao sadržaj učenja • Razumijevanje kurikuluma kao sadržaja učenja, odnosno sadržaja obrazovanja i nastave javlja se u tri varijante. Pod kurikulumom se podrazumijeva: • školski plan ili predmetni pregled • tematski pregled sadržaja kursa i • studijski program (silabus).

. . . • Školski kurikulum je zbir znanja i vještina koji se smatra esencijalnim za život u jednom društvu ili, on je sve ono šti su starije generacije izabrale da kažu mladim generacijama. • Kurikulum, prenosi ono što smo izabrali da pamtimo o našoj prošlosti, ono u šta vjerujemo u pogledu naše sadašnjosti i ono čemu se nadamo u budućnosti (prema: Pinar, W. F. , 2004).

Kurikulum kao plan učenja • U tom viđenju kurikulum je u suštini dokument ili komplet dokumenata za implementaciju osnovne ideje (vizije) i strategije organizovanog procesa učenja. • Kurikulum kao plan učenja omogućuje programerima i nastavnicima da donesu relevantne procjene, zaključke i odluke o procesu učenja i poučavanja prije, tokom, i poslije intervencije.

. . . • Kurikulum u tom slučaju podrazumijeva planiranje, odnosno projektovanje ključnih procesa organizovanog učenja kao što su: • ciljevi i ishodi obrazovanja, odnosno učenja • situacije i aktivnosti učenja i poučavanja uključujući i sadržaj; • strategije učenja, nastavne metode, oblici rada i materijali za učenje; • kontekst u kome se učenje dešava; • ocjenjivanje postignuća.

Kurikulum kao produkt učenja • centralnu poziciju u strukturi, razvoju i definisanju kurikuluma zauzimaju ishodi učenja, odnosno obrazovanja • „Kurikulum čine svi planirani ishodi učenja za koje je odgovorna škola“

Kurikulum kao iskustvo učenja • Kurikulum se određuje kao organizovano sticanja iskustva, odnosno sveukupno iskustvo koje se stiče u školi • Kurikulum je „zbir aktivnosti učenja i isklustava koje učenik stiče pod okriljem i direkcijom škole“

• S obzirom da je osnovna funkcija nastavnika priprema okruženja i struktuiranje situacija koje podstiču poželjnu vrstu reakcija (posmatranje, refleksija, konstruisanje, eksperimentisanje, vrednovanje i sl), u savremenoj anglosaksonskoj literaturi, sintagma nastavne strategije (instructional strategies) se sve češćekoristi kao sinonim za iskustvo učenja.

Ø Kurikulum se shvata kao proces Ø organizovana interakcija i uslovi za njeno odvijanje su ključni element na proces usmjerenog kurikuluma koji se operacionalizuju i manifestuju kao projektovanje i struktuiranje situacija učenja sa naglaskom na rješavanje problema putem konverzacije, razmjene ideja i iskustava, razumijevanje, rezonovanje, kritičko promišljanje, eksperimentisanje, produkciju alternativa i akciju.

• Naglaša va se potreba individualnog učenja • Kurikulum je preporučeni način realizacije ciljeva obrazovanja, prije nego precizna i obavezujuća direkcija.

Kurikulum - planiranje procesa i/ili rezultata učenja? • S obzirom na osnovne karakteristike i moguće efekte planiranog i organizovanog učenja kurikulum se može razumjeti kao konceptualni okvir ili dokument u kome su precizirani, elaborirani i funkcionalno integrisani osnovni strukturalni elementi organizovanog procesa učenja.

Kurikulum je koherentan i decidiran odgovor na pitanje: Zašto se nešto uči (svrha i ciljevi učenja); Šta je predmet učenja (ishodi učenja u vidu znanja, vještina, stavova i/ili kompetencija; sadržaj, gradivo, tematika koji se u procesu učenja prenose i posreduje u dosezanju ishoda); Kako se odvija proces učenja (scenario učenja, strategije učenja, organizacioni oblici, sredstva, metode, materijali); Ko, kako i kada obavlja procjenu naučenog; Ko uči, odnosno koga poučavamo, (antropo-psihološke i socijalne osobenosti i karakteristike onih koji uče); Gde i kada se odvija proces učenja.

Decidirani odgovori na prethodna pitanja konstituišu strukturu kurikuluma. U tom smislu kurikulum je sistematski i strukturalni okvir kojim se definišu: svrha i ciljevi učenja; ishode učenja; sadržaji učenja; organizacija, aktivnosti i sredstva učenja i kriterijumi i načini vrednovanja postignuća.

• Prva tri elementa čine program obrazovanja, a dva poslednja neophodan kontekst i infrastrukturu za njegovu realizaciju.

Nivoi planiranja kurikuluma makro (sistem obrazovanja, nacionalni kurikulum), mezo (institucije – od osnovnih škola do univerziteta i institucija za obrazovanje odraslih) i mikro (razred, kurs, obrazovna grupa) nivou.

Kurikulum i nastava? • Kakav je stvarni odnos između kurikuluma i nastave?

Osnovne kompetencije sastavni dio kurikuluma • komunikacija na maternjem jeziku – • komunikacija na stranim jezicima – • matematička kompetencija i osnovne kompetencije u prirodnim naukama i tehnologiji – • digitalna kompetencija – • učiti kako učiti – • socijalna i građanska kompetencija – • inicijativnost i preduzetništvo – • kulturna svijest i izražavanje