KULTURA YDOWSKA Klasa Ib POCZTKI W tradycji ydowskiej

KULTURA ŻYDOWSKA Klasa Ib

POCZĄTKI W tradycji żydowskiej szczególne miejsce zajmują: Abraham – przodek narodu żydowskiego Mojżesz – określił postawy żydowskich wierzeń religijnych Judaizm jest pierwszą religią monoteistyczną, wiarą w stwórcę, który był, jest i będzie. Z judaizmu powstały inne religie, np. chrześcijaństwo islam

TORA Powszechnie znana jako Biblia. Według żydowskiej tradycji jest księgą objawioną, znakiem Przymierza Boga z Izraelem. Została przekazana Mojżeszowi na górze Synaj. Zawiera przesłanie Boga do człowieka. W VII w. p. n. e. została spisana, odtąd stała się kanonem i twierdzą wiary. Ciekawostka: Jej słowa dokładnie policzono ( 79 841), do dziś żadne nie zostało zmienione.

TORA składa się z pięciu ksiąg napisanych w języku hebrajskim: 1. Sefer Bereszit Księga Rodzaju łac. Genesis 2. Sefer Szemot Księga Wyjścia łac. Exodus 3. Sefer Wajikra Księga Kapłańska łac. Leviticus 4. Sefer Bamidbar Księga Liczb łac. Numeri 5. Sefer Dewarim Księga Powtórzonego Prawa łac. Deuteronomium

ZWÓJ „TORY”

TALMUD Powstawał przez ponad tysiąc lat: od VI w. p. n. e. do VI w. n. e. l Zawiera zbór objaśnień i komentarzy do Tory l Słowo „Talmud” pochodzi od hebrajskiego czasownika „lamad” – „uczyć się” („Talmud” - nauka). l Spisany w języku hebrajskim i aramejskim l Składa się z dwóch części: Miszny i Gemery l Istnieją dwa Talmudy: Jerozolimski, Babiloński Z MĄDROŚCI TALMUDU : „Czy istnieje cokolwiek, co by się nie l znajdowało w Piśmie Świętym? Obracaj i rozważaj ją (Torę) ze wszechstron, bo w niej wszystko jest zawarte. ”

STRONA Z „TALMUDU”

JĘZYK HEBRAJSKI Posługiwali się nim Żydzi od czasów niewoli egipskiej; Zapisane są w nim „Tora” i „Talmud” Język współczesnych Izraelczyków W historii wyróżnia się kilka okresów języka hebrajskiego: 1. biblijny, zaświadczony w księgach „Starego Testamentu”; 2. pobiblijny, od II w. p. n. e. ; 3. nowohebrajski, występujący w pierwszych stuleciach n. e. , stosowany do dzisiaj jako j. urzędowy państwa Izrael.

KALENDARZ ŻYDOWSKI Rok żydowski składa się z 12 miesięcy W roku przestępnym - trzynasty miesiąc Nowy rok żydowski rozpoczyna się jesienią (tisziri) Siedmiodniowy tydzień zaczyna się w niedzielę a kończy Szabasem w sobotę Dni tygodnia nie mają nazw, określa się je kolejnymi cyframi Doba rozpoczyna się wieczorem i kończy wraz ze zmierzchem dnia (słowa Tory – „I nastał wieczór, i nastał poranek - dzień pierwszy. . . „)

ŚWIĘTA Sześć biblijnych świąt Izraela to: 1. Pesach (Święto Paschy) 2. Chag Hamacot (Święto Przaśników) 3. Szawuot (Święto Tygodni) 4. Rosz Ha-szana (Święto Trąbienia) 5. Jom Kippur (Dzień Pojednania) 6. Sukkot (Święto Szałasów)

TRADYCYJNY STRÓJ MODLITEWNY Ortodoksyjni Żydzi codziennie modlą się w tałesie (szal modlitewny) z przytwierdzonymi do ramienia i czoła filakteriami z jarmułką (hebr. kipa) na głowie

TAŁES szal modlitewny na każdym z czterech rogów tałesu znajdują się symboliczne frędzle jest zakładany podczas modlitw (Tora zaleca noszenie ubrania z frędzlami przez cały dzień).

FILAKTERIE Niewielkie skórzane pudełeczka w kształcie sześcianu, przywiązywane za pomocą czarnych rzemieni do lewego ramienia i czoła Wewnątrz pudełek umieszcza się wypisane na małej kartce pergaminu przykazania Tory.

JARMUŁKA (MYCKA) Męskie nakrycie głowy mała czapeczka zszyta z sześciu klinów

MENORA siedmioramienny świecznik ma symbolizować naród Izraela, którego misją jest być „światłem narodów" (Izajasz 42: 6)

KUCHNIA ŻYDOWSKA l l Łączy gusty kulinarne wielu krajów zamieszkiwanych przez Żydów „Czystość potraw” – najważniejsza zasada (koszer „rytualnie czysty”) Kaszrut - żydowskie reguły odżywiania, ustanowione na podstawie Tory Typowe potrawy: kreplach, czulent, kugiel, pieczywo maca

SŁAWNI PRZEDSTAWICIELE NARODU ŻYDOWSKIEGO Janusz Korczak (1878 -1942) Wł. Henryk Goldszmit Lekarz Wybitny pedagog Autor książek dla dzieci (m. in. . „Król Maciuś Pierwszy) Kierownik żydowskiego domu sierot w gettcie warszawskim – dobrowolnie poszedł z wychowankami na śmierć do obozu w Treblince

SŁAWNI PRZEDSTAWICIELE NARODU ŻYDOWSKIEGO Artur Rubinstein (1887 -1986) jeden z najwybitniejszych pianistów juror konkursów szopenowskich

SŁAWNI PRZEDSTAWICIELE NARODU ŻYDOWSKIEGO Bruno Schulz (1892 -1942) pisarz artysta plastyk architekt nauczyciel rysunku

BIBLIOGRAFIA Ninel Kameraz-Kos, Święta i obyczaje żydowskie, Warszawa 2002 www. judaizm. prv. pl www. uml. lodz. pl / kultura_zydowska www. historiazydow. edu. pl