KSZTATOWANIE UMIEJTNOCI I WACIWYCH POSTAW UCZNIW KREATYWNO INNOWACYJNO

„KSZTAŁTOWANIE UMIEJĘTNOŚCI I WŁAŚCIWYCH POSTAW UCZNIÓW (KREATYWNOŚĆ, INNOWACYJNOŚĆ)” CENTRUM EDUKACJI POLSKIEJ

KSZTAŁTOWANIE UMIEJĘTNOŚCI • Co to są umiejętności życiowe? • Termin ten jest różnie definiowany. • Według WHO (Światowa Organizacja Zdrowia)są to umiejętności, umożliwiające człowiekowi pozytywne zachowania przystosowawcze, dzięki którym może skutecznie sobie radzić z zadaniami (wymaganiami) i wyzwaniami codziennego życia.

TERMIN TEN ODNOSI SIĘ DO UMIEJĘTNOŚCI (KOMPETENCJI) PSYCHOSPOŁECZNYCH • Nie obejmuje on umiejętności w zakresie "fizycznej" strony funkcjonowania człowieka oraz umiejętności zawodowych i zarabiania na życie, które uzupełniają się z umiejętnościami życiowymi. • Odróżnia się także umiejętności od cech (właściwości) człowieka. • Do cech zalicza się np. poczucie własnej wartości, odpowiedzialność, uczciwość. • Cechy te można rozwijać lub wzmacniać w procesie nabywania umiejętności życiowych.

RODZAJE UMIEJĘTNOŚCI ŻYCIOWYCH • Rodzaje umiejętności potrzebnych człowiekowi do dobrego funkcjonowania w życiu i hierarchia ich ważności zależy od wielu czynników demograficzno-społecznych i kulturowych. • :

UMIEJĘTNOŚCI Z punktu widzenia promocji zdrowia i pierwotnej profilaktyki WHO wyróżnia dwie grupy umiejętności: Umiejętności podstawowe Umiejętności specyficzne

UMIEJĘTNOŚCI PODSTAWOWE • Umiejętności podstawowe dla codziennego życia umożliwiające dobre samopoczucie, relacje interpersonalne i zachowania sprzyjające zdrowiu.

5 KATEGORII "SZCZEGÓŁOWYCH" UMIEJĘTNOŚCI • Wśród nich wymienia się dziesięć umiejętności, połączonych w 5 kategorii zawierających wiele "szczegółowych" umiejętności:

5 KATEGORII "SZCZEGÓŁOWYCH" UMIEJĘTNOŚCI • Podejmowanie decyzji i rozwiązywanie problemów (w tym także poszukiwanie alternatyw, ocena ryzyka, uzyskiwanie informacji i ich ocena, ocenianie konsekwencji działań i zachowań, stawianie sobie celów itd).

METODA 5 DLACZEGO • Metoda 5 why (z ang. 5 dlaczego, inaczej: 5 Why, 5 W) jest jedną z metod pozwalających na wykrywanie przyczyn problemów. • Jest to zasada, którą stosujemy w celu ustalenia podstawowej przyczyny problemu. • Zadawanie kilku pytań „Dlaczego? ” pozwala dojść do źródła zakłóceń, gruntownie zbadać ich przyczynę i skupić się na ich skutecznym rozwiązywaniu. • Dzięki zadawaniu pytań „Dlaczego? ” problem staje się bardziej zrozumiały, przez co podstawowa przyczyna jego powstania jest łatwiejsza do zidentyfikowania i wyeliminowania. • Analiza 5 Why pozwala odpowiedzieć na pytania: • • • Dlaczego powstał problem? Dlaczego go nie zauważyliśmy? Jak go rozwiązać?

PRZYKŁAD • • • • PROBLEM: Pracownik przewrócił się i złamał rękę. Pytanie 1: Dlaczego pracownik się przewrócił? Odpowiedź : Podłoga była mokra Pytanie 2: Dlaczego podłoga była mokra? Odpowiedź: Bo woda wyciekła z nieszczelnego zaworu Pytanie 3: Dlaczego zawór był nieszczelny? Odpowiedź: Bo uszczelka była zużyta Pytanie 4: Dlaczego uszczelka była zużyta? Odpowiedź: Bo nie była wymieniona od 3 lat Pytanie 5: Dlaczego nie była wymieniona od 3 lat? Odpowiedź: Plan przeglądów prewencyjnych nie uwzględnia kontroli stanu zaworów

ĆWICZENIE 1 • Proszę przestawić problem dotyczący spraw szkolnych i zastosować metodę 5 Why w jego rozwiązaniu np. • Dlaczego uczniowie nie przychodzą na zajęcia dodatkowe? • Dlaczego rodzice nie współpracują ze szkołą? • Dlaczego w klasie IV uczniowie są ze sobą skłóceni?

5 KATEGORII "SZCZEGÓŁOWYCH" UMIEJĘTNOŚCI • Twórcze myślenie i krytyczne myślenie.

ĆWICZENIE 2 • Sąd nad Kolumbem • Bohater czy oprawca? ( Tekst) • ● Co by było, gdyby Krzysztof Kolumb nie odkrył Ameryki? • ● Co by było, gdyby Krzysztof Kolumb okrzyknięty został oprawcą? • ● Co by było, gdyby Krzysztof Kolumb żył w dzisiejszych czasach?

5 KATEGORII "SZCZEGÓŁOWYCH" UMIEJĘTNOŚCI • Skuteczne porozumiewanie się i utrzymywanie dobrych relacji interpersonalnych • (np. aktywne słuchanie, przekazywanie i przyjmowanie informacji zwrotnych, komunikowanie się werbalne i niewerbalne, asertywność, umiejętność negocjowania, rozwiązywania konfliktów, współdziałanie, praca w zespole) ćwiczenia pdf Jak zachowuję się w szkole? • Mediacje w szkole

ĆWICZENIE 3 • ćwiczenia pdf • Jak zachowuję się w szkole? • Celem ćwiczenia jest samoocena zachowania. • Nauczyciel tłumaczy , na czym polegają zachowania agresywne, uległe i asertywne. • Mediacje w szkole: • Stowarzyszenie „Mediatorzy Polscy”

5 KATEGORII "SZCZEGÓŁOWYCH" UMIEJĘTNOŚCI • Samoświadomość i empatia • (np. samoocena, identyfikacja własnych mocnych i słabych stron, pozytywne myślenie, budowanie obrazu własnej osoby i własnego ciała, samowychowanie).

5 KATEGORII "SZCZEGÓŁOWYCH" UMIEJĘTNOŚCI • Radzenie sobie z emocjami i kierowanie stresem (w tym także samokontrola, radzenie sobie z presją, lękiem, trudnymi sytuacjami, poszukiwanie pomocy, gospodarowanie czasem).

MINDFULNESS W SZKOLE • Wprowadzanie mindfulness do szkół wynika z doniesień o skuteczności treningu uważności w różnych obszarach zdrowia psychicznego takich, jak: • stres, • nadpobudliwość • niewrażliwość społeczna, z którymi borykają się szkoły w wielu krajach Europy i w USA.

MINDFULNESS W SZKOLE • Wprowadzanie uważności w szkołach ma charakter profilaktyczny, jak i terapeutyczny. • Zakłada się, że jeżeli nauczy się dzieci i młodzież podstawowych zasad higieny psychicznej takich, jak: • samoobserwacja, rozumienie przyczyny i skutku, sposobów oddziaływania na myślenie, emocje i zachowania, będzie możliwe wsparcie ich rozwoju osobistego i społecznego, co w konsekwencji przyczyni się do osiągnięcia dojrzałości psychicznej i społecznej, równocześnie prowadząc do spadku występowania zaburzeń psychicznych.

ĆWICZENIE 4 • Mindfulness( uważność) w szkole • Proszę zaproponować uczniom ćwiczenie, dzięki, któremu będą mogli posiąść umiejętność „wsłuchania się” w siebie, odczuwania ciała, swoich potrzeb, emocji, myśli i jednocześnie doświadczania w pełni bodźców z otoczenia, bez ich krytycznej oceny. Trenowanie doświadczania siebie w troskliwy i akceptujący sposób. • Np. Dokończ zdanie. • W tej chwili chciałabym…… • Zrobiłam to, ponieważ w tym momencie………….

UMIEJĘTNOŚCI PODSTAWOWE 5 KATEGORII "SZCZEGÓŁOWYCH" UMIEJĘTNOŚCI • Podejmowanie decyzji i rozwiązywanie problemów (w tym także poszukiwanie alternatyw, ocena ryzyka, uzyskiwanie informacji i ich ocena, ocenianie konsekwencji działań i zachowań, stawianie sobie celów itd). •

UMIEJĘTNOŚCI SPECYFICZNE • umożliwiające radzenie sobie z zagrożeniami • np. : asertywne odmawianie używania narkotyków, podejmowania stosunków płciowych, uczestniczenia w aktach przemocy, wandalizmu itd. Są one rozwijane w powiązaniu z ww. umiejętnościami podstawowymi.

KSZTAŁCENIE POSTAW • Kształtowanie postaw • innowacyjności, kreatywności • u uczniów ma szczególny wpływ na samorealizację całe życie. i

KREATYWNOŚĆ • „Kreatywność jest teraz w edukacji tak samo istotna jak nauka pisania i czytania. I powinniśmy traktować je na równi” – przestrzega tymczasem sir Ken Robinson • Zwłaszcza że kreatywność jest czymś, z czym każdy z nas przychodzi na świat i jako dziecko korzysta z niej przy podejmowaniu właściwie każdej aktywności.

KREATYWNOŚĆ • Uczestnicy treningu [kreatywności - przyp. red. ] zazwyczaj stają się bardziej otwarci na nowe doświadczenia, inaczej się odnoszą do kolegów lub współpracowników, wykazują większą samodzielność w planowaniu i wykonywaniu pracy zawodowej” - podkreśla prof. Edward Nęcka, psycholog z Uniwesytetu Jagiellońskiego i autor książki „Trening twórczości”

KREATYWNOŚĆ Dowiedziono także, że wyobraźnia i kreatywność: • ułatwiają zapamiętywanie i efektywną naukę, • jesteśmy w stanie sprawniej myśleć, • improwizować i radzić sobie w nowych sytuacjach, • zapewnia też szybszy rozwój osobisty i zawodowy

KREATYWNOŚĆ I INNOWACYJNOŚĆ • Kim jest osoba kreatywna? • Czym jest kreatywność i twórczość? • Jakie są innowacje?

KREATYWNOŚĆ I INNOWACYJNOŚĆ • Kreatywność jest cechą każdego człowieka, w każdym wieku, bez względu na płeć

KREATYWNOŚĆ W SZKOLE JAK JĄ BUDOWAĆ? • Jak rozwijać kreatywność, aby nie stała się jedynie formą realizacji zajęć, ale trwałą postawą życiową przejawiającą się zarówno w szkole jak i poza nią? • Jak uczynić szkołę placówka pracującą nie tylko metodami kreatywnymi, lecz także prawdziwym laboratorium kreatywności?

KREATYWNOŚĆ, CZYLI CO? • Kreatywność to postawa życiowa cechująca się: • twórczym myśleniem(czyli takie, które jest jednocześnie: płynne, oryginalne, giętkie) • otwartością na nowości( niskim lękiem powiązania nowych osób i zjawisk) • wysoka tolerancją ryzyka poznawczego • gotowość do precyzowania własnych pomysłów innym osobom(ze świadomością, że można zostać poddanym krytyce)

OSOBA KREATYWNA • -potrafią wykorzystać swój potencjał w praktyce podczas rozwiązywania codziennych problemów, np. w sytuacji wystąpienia określonych deficytów • Jak obrać jabłko, nie mając noża? • Jak podnieść temperaturę powietrza w mieszkaniu w przypadku awarii ogrzewania? • Znajdują możliwość wykorzystania czegoś z pozoru nieprzydatnego: • Jak wykorzystać znoszone ubranie?

OD PYTANIA DO DZIAŁANIA • Choć może wydawać się to mało wybitne, to właśnie „twórczość przyziemna” została określona przez badaczy zjawiska kreatywności jako klucz do generowania innowacji • ( od pytania, co mogą zrobić z butelką po wodzie, do opracowania nowoczesnej metody recyklingu plastiku droga wcale nie jest długa, jakby się mogło wydawać)

PRZYKŁADY-FABRYKA POMYSŁÓW • • • W jednej ze szkół uczniowie powołali do życia FABRYKA POMYSŁÓW W każdym miesiącu skupiają swoją uwagę na rozwiązaniu jednego problemu dotyczącego ich najbliższego otoczenia, np. Jak zmniejszyć liczbę bezdomnych zwierząt? Proponowane rozwiązania są dyskutowane w grupie i wspólnie ustalany jest plan działania Ważnym elementem tej inicjatywy jest możliwość wdrożenia pomysłu, co przekłada się na większe poczucie sprawczości i wzrost orientacji prospołecznej.

KREATYWNI I TOLERANCYJNI • Osoby kreatywne są tolerancyjne i otwarte na przejawy tego, co niestandardowe w rzeczywistości, • Zamiast piętnować „dziwność” skupiają się na wyjaśnieniu i próbie ich zrozumienia. • Tym, co sprzyja takiej otwartości jest najszersza perspektywa doświadczeń, jakie są udziałem uczniów.

SZKOŁA MOŻE BYĆ DLA KREATYWNYCH • Dostarczanie przez szkołę różnorodności bodźców i wrażeń oraz akcentowanie złożoności i otoczenia pozwala na: • modelowanie postawy szacunku wobec odmienności, • dostarcza dodatkowych inspiracji podczas rozwiazywania problemów(różnorodność perspektyw widzenia danego zagadnienia sprzyja niekonwencjonalnym pomysłom)

PRZYKŁAD-WSPÓŁPRACA Z JAPOŃCZYKAMI • Uczniowie jednej ze szkół podjęli współpracę online ze swoimi rówieśnikami z Japonii. • Przez rok informowali na bieżąco o tym , czego się uczą , co robią w wolnym czasie, jakie mają marzenia i co sprawia im trudności. • Początkowo „dziwne "zachowania dzieci japońskich odbierane były z politowaniem i brakiem zrozumienia. • Dopiero podobna reakcja Japończyków uzmysłowiła Polakom, że warunkiem rzetelnych ocen jest przede wszystkim wzajemne poznanie się.

CODZIENNY TRENING MYŚLENIA TWÓRCZEGO • Ważnym elementem wzmacniania postawy kreatywnej jest wdrożenie treningu myślowego nie jako zajęć dodatkowych, jak to najczęściej dzieje się w szkołach, ale stałego modelu prowadzenia edukacji.

TECHNIKI STYMULACYJNE • Stosowanie technik stymulacyjnych powinno odbywać się w ramach każdego przedmiotu jako uniwersalna perspektywa realizacji podstawy programowej. • Tylko globalne podejście pozwoli na wdrożenia i utrwalenie postawy kreatywnej jako sposobu myślenia i życia, nie tylko techniki wykonywania ćwiczeń.

CODZIENNY TRENING MYŚLENIA TWÓRCZEGO • Temu celowi służą: • Rozwijanie myślenia pytającego np. Co można policzyć? • np. Wymyśl jak najwięcej odpowiedzi: • człowiek/ dwanaście/ Polska • Usprawnienie myślenia asocjacyjnego np. tribondy, łańcuch skojarzeń) • Wzmacnianie myślenia problemowego np. analiza aktualnych tematów pojawiających się w mediach, niezdrowa żywność, smog)

PRZYKŁAD-ZACHWYT NAD TRIOBONDAMI • Uczniowie piątej klasy zachwycili się tribondami i sami postanowili każdego dnia zaskoczyć swojego polonistę nową zagadką. • Oto wybrane przykłady: • Zadaniem jest znalezienie czwartego słowa, które najbardziej kojarzy się z podanymi trzema: • Małpa- replika- skóra( banan) • USA- lód- cywilny (stan) • Jajo-Ziemia- orzech (skorupa) • Pole- aktor- funkcja (rola)

KIERUNEK –KREATYWNOŚĆ • Rozwijanie kreatywności w szkole wymaga również indywidualnego treningu podejmowanego przez każdego nauczyciela. • Żeby zmotywować się do wysiłku, należy raz jeszcze uświadomić sobie , co daje nam postawa kreatywna

CO DAJE POSTAWA KREATYWNA? • 1) wzmacnia poczucie sprawczości, • 2)stymuluje rozwój poznawczy, ( wzmacnia zasoby poznawcze-pamięć, uwagę, wyobraźnię) • 3)stanowi punkt wyjścia do innowacyjności( nie ma takiej innowacji bez indywidualnej kreacji, które rodzą się już w umysłach dzieci)

PUNKT DOCELOWY • Wiemy zatem po co i jak to robić. • Punkt docelowy: • ODWAŻNY, RADZĄCY SOBIE Z CODZIENNYMI TRUNDOŚCIAMI, PEWNY SIEBIE , TWÓRCZO MYŚLĄCY UCZEN. • No to startujemy!

ĆWICZENIE 5 • Przypomnij sobie sytuację, kiedy wpadłeś/aś na naprawdę dobry pomysł. • Wróć do tego momentu, odtwórz jak najwięcej szczegółów – poczynając od momentu pojawienia się problemu, poprzez jego analizę, zrozumienie, nazwanie, generowanie rozwiązań, po wybranie jednego z nich i wcielenie go w życie. • Przypomnij sobie emocje, jakie towarzyszyły ci w każdym z tych etapów: • Czy było to uczucie irytacji, zwątpienia, pasji, ciekawości, zniechęcenia, olśnienia czy radości?

ĆWICZENIE 5 CD. Teraz odpowiedz na pytania: • Jakie swoje cechy wykorzystałeś/aś, rozwiązując dany problem? • Jakie działania podjąłeś/podjęłaś, żeby rozwiązać problem?

KRATYWNOŚĆ • Nie bój się porażek - Linus Pauling, fizyk i chemik, dwukrotny laureat Nagrody Nobla, twierdził, że cały sekret tworzenia nowych idei tkwi w wymyśleniu ich dużej liczby i pozbyciu się tych nietrafionych. • W kreatywności nie ma porażek, są tylko pomysły, które w tej akurat sytuacji się nie sprawdzą.

ĆWICZENIE 6 • Proszę wymyślić, jak największą liczbę (ok. 30) zastosowań dowolnego przedmiotu codziennego użytku, jak na przykład spinacz biurowy. • Praca w grupach.

ĆWICZENIA KREATYWNOŚCI • Gdyby ćwiczenie przeprowadzać w grupie, okazałoby się, że w pierwszej wymienionej dziesiątce u wszystkich osób powtarza się większość pomysłów typu: spinaczem można zastąpić wykałaczkę do koreczków, wyczyścić paznokcie czy naprawić zepsuty suwak. W drugiej dziesiątce powtarzalność jest już znacznie niższa, a pomysły ciekawsze – ktoś wpadnie na to, że można dzięki niemu wydrylować wiśnie – ale prawdziwa kreatywność zaczyna się dopiero w ostatniej dziesiątce, kiedy ktoś, niczym Mac. Gyver, zaproponuje zbudowanie ze spinaczy promu kosmicznego. I o to mniej więcej chodzi w procesie docierania do kreatywnych rozwiązań. • Widać zatem, przez ile banalnych pomysłów trzeba przebrnąć, by znaleźć ten idealny. To, co w pierwszej chwili przychodzi do głowy, o ile nie jest wspomnianym na początku genialnym objawieniem, nadaje się wyłącznie do kosza, bo prawdopodobnie ktoś już wpadł na to przed nami. Końcowe pomysły to baza, na której można już coś budować.

KREATYWNOŚĆ • Czytaj, fantazjuj i pytaj - Pytaj i dowiaduj się wszystkiego, co jest ci potrzebne do doskonalenia się w danej dziedzinie. • Przede wszystkim czytaj. • W ten sposób rozwijasz swoją wyobraźnię. • Marek Szurawski, autor książki „Pamięć i intelekt”, porównuje czytanie do zamiany „martwych” słów film, powstający w głowie czytelnika. w „żywy”

ĆWICZENIE 7 • Proszę odpowiedzieć na pytanie: • Co by było, gdyby na całym świecie na minutę zabrakło prądu? • Wymyślić 5 różnych nawet najbardziej absurdalnych odpowiedzi.

KOMENTARZ • To tylko jeden przykład, w dodatku niezbyt absurdalnego pytania, które pobudza kreatywność. Żeby gimnastyka dla mózgu była jeszcze bardziej intensywna, możemy pokusić się o określenie z góry wniosków, do jakich musimy dojść w swoim wywodzie. • I tak rozważania na temat przerwy w dostawie prądu spróbujmy podsumować absurdalnym stwierdzeniem: i właśnie dlatego Barack Obama najczęściej na śniadanie jada płatki kukurydziane z mlekiem. Im bardziej irracjonalne wyjaśnienia po drodze, tym lepiej dla treningu naszej kreatywności.

ĆWICZENIE 8 • Na środku pustyni leży nagi martwy mężczyzna. • W ręku trzyma złamaną zapałkę. • Co się twoim zdaniem stało? • Wymyśl najbardziej prawdopodobny scenariusz zdarzeń.

ĆWICZENIE 9 • Zadawaj sobie pytanie: „Co by było, gdyby…” • » gdybym był/a niewidzialny/a? • » gdybym był/a mistrzem świata w swojej specjalności? • » gdyby komputer odczytywał moje myśli i zapisywał w Wordzie? • Według Edwarda Nęcki ćwiczenie „Co by było, gdyby…” • jest modelem eksperymentu myślowego, dzięki któremu powstało wiele odkryć i wynalazków. Warto więc wykorzystać to narzędzie do rozwiązywania rzeczywistych problemów, nie tylko abstrakcyjnych.

ĆWICZNIE 10 • Szukaj skojarzeń między odległymi rzeczami, zjawiskami czy dziedzinami, np. odgadnij słowo, które kojarzy się z trzema podanymi wyrazami (np. telefon – życie – odcinek, odpowiedź – linia). • teatr – mięso – odzież • dentysta – stolarz – nafciarz • samolot – wycieczka – telewizor • mikrofalówka – rzeka – dźwięk • Źródło: E. Nęcka, „Trening twórczości”

POSTAWY INNOWACYJNOŚCI, KREATYWNOŚCI • Aby rozwijać twórczy potencjał, warto zainwestować w dwie rzeczy: • ciągłe zdobywanie wiedzy i zwiększanie sprawności myślenia

ĆWICZENIE 11 • Forrest Gump i pudełko czekoladek • Proszę wymyślić 5 interesujących porównań np. Studia są jak paczka chipsów. Zaczynasz, ale nie zawsze kończysz. Im bardziej absurdalne porównanie i zaskakująca pointa, tym lepiej. • Co wspólnego ma kultowa książka i chyba jeszcze bardziej kultowy film z pobudzaniem kreatywności? Poza tym, że nie można jej odmówić głównemu bohaterowi, to jeszcze jedno, najbardziej znane zdanie: „Życie jest jak pudełko czekoladek. Nigdy nie wiesz, na co trafisz”. • Przeniesienie tego schematu do ćwiczenia kreatywności może doprowadzić do bardzo interesujących porównań typu: Studia są jak paczka chipsów. Zaczynasz, ale nie zawsze kończysz. Im bardziej absurdalne porównanie i zaskakująca pointa, tym lepiej.

ĆWICZENIE 12 • Poniżej znajduje się lista haseł wypisanych w dwóch kolumnach. Twoim zadaniem jest połączyć każdy element z lewej kolumny z przynajmniej jednym z prawej, według schematu: „A jest jak B, bo…”. Np. dziecko jest jak mumia egipska, bo jest zawinięte w pieluchy jak mumia w bandaże. • A B • DZIECKO ZATŁOCZONY AUTOBUS • UCZONY WIEJSKA GOSPODA • FIRMA ATRAKCYJNA KOBIETA • TEATR ODZIEŻ UŻYWANA • KREATYWNOŚĆ MUMIA EGIPSKA

DIAGRAM ISHIKAWY, DIAGRAM PRZYCZYN I SKUTKÓW • znany także jako diagram ryby, a także diagram drzewa błędów, bowiem po odwróceniu schematu o 90° zgodnie z ruchem wskazówek zegara diagram przypomina drzewo, • używany jest do ilustrowania związków przyczynowoskutkowych, pomaga w ten sposób oddzielić przyczyny od skutków danej sytuacji i dostrzec złożoność problemu.

DIAGRAM ISHIKAWY • Ishikawa opracował diagram przyczynowo-skutkowy, w którym analiza rozpoczynana jest od stwierdzenia wystąpienia skutku (np. braku, awarii lub innego niepożądanego stanu) i prowadzona w kierunku identyfikacji wszystkich możliwych przyczyn, które go spowodowały. • .

DIAGRAM ISHIKAWY

• Wśród przyczyn wymienił on 5 głównych składowych – określanych jako tzw. 5 M: • Manpower (ludzie), • Methods (metody), • Machinery (maszyny), • Materials (materiały), • Management (zarządzanie). • Każda z tych składowych rozbija się na poszczególne przyczyny, które powinny być rozpatrywane indywidualnie jako problemy do rozwiązania.

ĆWICZENIE 13 • Proszę ustalić za pomocą Diagramu ISHIKAWY najczęstsze przyczyny niewłaściwych relacji między nauczycielami a uczniami. • Proszę ustalić za pomocą Diagramu Ishikawy najczęstsze przyczyny ocen niedostatecznych ze sprawdzianów

KREATYWNOŚĆ • Jak ćwiczyć myślenie metaforyczne i analogie? • Rysuj symbole swoich spraw do załatwienia. • Czytaj poezję, odwiedzaj galerie sztuki. • Wymyślaj i opowiadaj dzieciom bajki. • Szukaj motywujących metafor, gdy stoisz przed wyzwaniami i przywołuj je w trudniejszych momentach, np. „Moje zadanie jest jak wchodzenie na Mount Everest – muszę być bardzo dobrze przygotowany do zdobycia szczytu i pamiętać, że pogoda w górach jest zmienna”.

NAUCZYCIEL • • tworzy efektywne warunki do kształtowania postaw innowacyjności, kreatywności i umiejętności pracy zespołowej w ramach lekcji, zajęć pozalekcyjnych i poza murami szkoły – zarówno w pracy dydaktycznej, jak i wychowawczej; • •

NAUCZYCIEL • dobiera i stosuje strategie oraz metody nauczania, które prowadzą do modelowania postaw innowacyjności, kreatywności i umiejętności pracy zespołowej u uczniów podczas lekcji przedmiotowych, a także w innych sytuacjach edukacyjnych oraz wychowawczych;

NAUCZYCIEL • ustanawia we współpracy ze wszystkim grupami (rodzice– uczniowie–nauczyciele) jasne zasady zachowania

ILE INFORMACJI PAMIĘTAMY? • 10% tego, co czytamy • 20% tego, co słyszymy • 30% tego, co widzimy • 50% tego, co słyszymy i widzimy • 70% tego, co sami mówimy • 90% tego, co sami robimy