Krivino procesno pravo SUD Organizacija sudskog sistema u

Krivično procesno pravo - SUD

Organizacija sudskog sistema u Bosni i Hercegovini n Sudska se funkcija ogleda u primjeni određenog sistema pravnih propisa na konkretne društvene odnose. n 31 p. o. Primjenjujući određeni sistem pravnih propisa na konkretne društvene odnose, sud raspravlja protivrječnosti u društvu i rješava sukob interesa kroz prizmu sudskih sporova.

n n 1. 2. 3. Sudsku funkciju u krivičnom postupku na nivou Bi. H obavlja Sud Bi. H. Sudsku funkciju u krivičnom postupku u FBi. H obavljaju sudovi opće (ili redovne) nadležnosti i to: Općinski sudovi; Kantonalni sudovi i Vrhovni sud FBi. H.

32 p. o. Principi/Načela u obavljanju sudske funkcije 1. Princip/Načelo sudske nezavisnosti i nepristranosti; 2. Princip/Načelo ustavnosti /zakonitosti; 3. Princip/Načelo izbornosti i razrješivosti sudija; 4. Princip/Načelo zbornosti i 5. Princip/Načelo višestepenosti.

33 p. o. Vrste sudova 1. 2. 3. 4. 5. 6. Redovni sudovi (sudovi opće nadležnosti i specijalni sudovi) i Vanredni sudovi (stalni ili povremeni); Pozivni, mješoviti ; Sudovi višeg i nižeg ranga/nivia/stepe Istražni i presudni, itd. Sud (sudija/je) za djecu i maloljetnike

34 p. o. Pojam i vrste sudske nadležnosti Nadležnost je zakonom propisano pravo i dužnost određenog suda da postupa u određenom krivičnom predmetu, odnosno krivičnoj stvari. n Sudska se nadležnost u krivičnim predmetima/stvarima utvrđuje unaprijed zakonom, (npr. zakonima o sudovima, ili zakonima o krivičnom postupku). n

n Za određivanje nadležnosti primjenjuju se slijedeći kriteri: n Priroda ili težina krivičnog djela, te propisana kazna koja omogućava određivanje stvarne nadležnosti,

n 35 p. o. Podjela poslova izmađu sudova iste vrste moguća je na osnovu veze koja postoji izmađu krivičnog djela i njegovog izvršioca i određenog mjesta (ratione loci), koja se nadležnost naziva, mjesnom nadležnošću.

Stvarna nadležnost (ratione materie) n Osnov za određivanje stvarne nadležnosti je priroda ili težina krivičnog djela, odnosno propisana kazna/sankcija za određeno krivično djelo u zakonodavstvu Bi. H.

Stvarna nadležnost sudova u FBi. H propisana je Zakonom o sudovima u FBi. H. n. U prvom stepenu sude (sudije) opštinski i kantonalni sudovi, a stvarna nadležnost je između njih utvrđena prema slijedećim kriterijima: n

n Opštinski sudovi sude: Za krivična djela za koja je propisana kao glavna kazna novčana kazna ili kazna zatvora do 10 god. , n Za krivična djela za koja je to određeno posebnim zakonom, n

Za krivična djela za koja je Sud Bi. H prenio nadležnost na opštinske sudove, n U svim postupcima protiv maloljetnih izvršilaca (Zakon o sudovima FBi. H. ). n

Kantonalni sudovi sude: n Za krivična djela za koja je propisana kazna zatvora preko 10 god. ili kazna dugotrajnog zatvora, ako zakonom nije određena nadležnost drugog suda, n Za krivična djela za koja je Sud Bi. H prenio nadležnost na kantonalne sudove. n

n Odstupanja od pravila da može suditi samo stvarno nadležan sud su: n - ako je isto lice/osoba optužena za više krivičnih djela, pa je za neka od tih djela nadležan niži a za neka viši sud,

n Ako u toku glavnog pretresa sud ustanovi da je za suđenje nadležan niži sud neće dostaviti predmet tom sudu, nego će sam provesti postupak i donijeti odluku.

n Na stvarnu nadležnost sud je dužan paziti u toku cijelog krivičnog postupka, a stranke mogu, također, u toku cijelog postupka isticati prigovor stvarne nadležnosti.

n U slučaju stvarne ne nadležnosti sud se mora oglasiti ne nadležnim i po pravosnažnosti rješenja uputiti predmet nadležnom sudu.

n 36 p. o. Naime, stvarna nadležnost je zakonom propisano pravo i dužnost određene vrste sudova da presuđuju za određena krivična djela s obzirom na njihovu težinu.

Mjesna nadležnost (ratione loci) n Mjesna nadležnost se određuje na osnovu/temelju veze koja postoji između krivičnog djela i njegovog izvršioca i određenog mjesta.

n Naime, mjesna nadležnost je pravo i dužnost stvarno nadležnog suda da preduzima krivično-procesne radnje i presudi određeno krivično djelo zbog specifične povezanosti krivičnog djela i njegovog učinioca, s jedne strane, i područja na kojem se sud nalazi s druge strane.

n Pravilima o mjesnoj nadležnosti određuje se, dakle, jedan sud u okviru većeg broja stvarno nadležnih sudova koji će suditi u konkretnom krivičnom predmetu.

n Nije teško zaključiti da na pravilno i zakonito odvijanje krivičnog postupka, prije svega, utiče okolnost da se postupak mora provoditi pred stvarno nadležnim sudom.

n Razlika u značaju stvarne i mjesne nadležnosti za presuđenje konkretne krivične stvari utiče na ovakvo zakonsko rješenje.

n 1. 2. 3. Redovne mjesne nadležnosti: Prema mjestu izvršenja krivičnog djela, tj. prema mjestu izvršenja (forum delicti comissi); Prema mjestu prebivališta, odnosno boravišta osumnjičenog odnosno optuženog (forum domicile); Prema mjestu hvatanja, ili mjestu samoprijavljivanja počinitelja/izvršioca (forum deprehensionis).

Teorija ubikviteta n 37. p. o. Prema teoriji ubikviteta se može kazati: da je sposobnost nečeganekoga da se nalazi svuda, svugdje, tj. njegova sveprisutnost u odnosu na djelo, mjesto, izvršioca i objekat napada-žrtvu.

n Krivično djelo je učinjeno tamo gdje je učinilac radio ili je bio dužan da radi, kao i u mjestu gdje je posljedica njegovog činjenja ili nečinjenja nastupila, potpuno ili djelimično.

n Vanredne mjesne nadležnosti: n Nadležnost po odluci suda (forum ordinatum);

n 38. p. o. Delegirana nadležnost (opunomoćiti – ovlastiti neki drugi sud nalogom da nešto izvrši – vodi krivični postupak po određenom predmetu), (forum delegatum); i

n Nadležnost po koneksitetu (povezanost – spajanje predmeta, tj. *(kada postoji veza između više krivičnih predmeta, za koje treba voditi jedinstven krivični postupak i donijeti jednu presudu, ali su krivična djela različite težine i izvršena na području različitih sudova), (forum connexitatis).

Funkcionalna nadležnost 39. p. o. Za određivanje ove nadležnosti je značajna podjela krivičnog postupka na stadije ili funkcije koje sudija ima u toku krivičnog postupka, Npr. Neki sudovi su nadležni za suđenje u prvom stepenu, a neki za suđenje u drugostepenom postupku, n

ili sudija za prethodni postupak ima određene funkcije u istrazi, a n sudija za prethodno saslušanje u postupku optuživanja. n

Lična nadležnost (ratione personale) n O ličnoj nadležnosti se govori onda kada svojstvo osumnjičenog, odnosno optuženog, ima utjecaja na određivanje nadležnosti.

U ovom slučaju se govori o ličnoj nadležnosti. n 40. p. o. Lična nadležnost dolazi do izražaja u postupku prema maloljetnicima, jer je za suđenje maloljetniku nadležan sudija za maloljetnike, odnosno vijeće za maloljetnike, ako je tako sud ustrojen. n

n Naše pravo ne poznaje posebne sudove za maloljetnike, s obzirom da je sud jedinstven i da su u njegovu nadležnost uključena suđenja i punoljetnim i maloljetnim osobama/licima.

Sudije po principu/načelu izbornosti se biraju za određeni sud a ne za određenu vrstu predmeta. n Izabrane sudije za maloljetnike, odnosno vijeće za maloljetnike su dio suda opšte (redovne) nadležnosti. n

41. p. o. Sukob nadležnosti 1. Pozitivan sukob nadležnosti i 2. Negativan sukob nadležnosti. Sukob nadležnosti između sudova rješava neposredno viši sud.

42. p. o. Izuzeće sudija n Izuzeće sudije predstavlja njegovo izuzimanje od suđenja ili vršenja drugih procesnih radnji u određenom krivičnom predmetu zbog postojanja razloga koji dovode u sumnju njegovu nepristranost i objektivnost.

n U EKLJP-a u čl. 6. je ustanovljeno pravo svakog čovjeka da u krivičnoj optužbi protiv njega raspravi nezavisan i nepristrasan, zakonom ustanovljen sud.

n Propisima o obavljanju sudske funkcije utvrđeni su uslovi za izbor i razriješenje sudije kako bi se obezbjedila njegova apstraktna sposobnost da nepristrasno, pravično i bez bilo čijeg uticaja sa strane vrši funkciju presuđenja.

Apstraktna sposobnost može biti dovedena u pitanje u konkretnom krivičnom predmetu, Naime, tada se govori o konkretnoj nesposobnosti sudije da nepristrasno i zakonito raspravi i riješi konkretnu krivičnu stvar. n

n 43. p. o. Razlozi zbog kojih je moguće izuzeti od suđenja u konkretnom krivičnom postupku apstraktno sposobnog i zakonitog sudiju navedeni su po dva kriterija:

n 1. razlozi koji govore o tome da je sudija oštećen krivičnim djelom ili da se nalazi u sasvim određenom i vrlo bliskim vezama i odnosima sa drugim učesnicima u postupku,

n 2. da je u istom krivičnom predmetu učestvovao u ranijim stadijima tako što je obavljao određene procesne radnje.

n To je tzv. relativna nesposobnost sudije za suđenje (iudex inhabilis) i

n Sudija ne može vršiti sudijsku dužnost ako postoje okolnosti koje izazivaju razumnu sumnju u njegovu nepristranost (iudex suspectus).

Postupak izuzeća se pokreće po: n službenoj dužnosti, n na zahtjev stranaka ili n branioca, uz određene zakonske uslove: n

Zahtjrev se mora podnijeti do određenog trenutka u postupku, odnosno: n -do početka glavnog pretresa i kasnije ako je riječ o razlozima za izuzeće koji su zakonski propisani, n

n Drugo, u zakonu navedene osobe/lica su dužne obrazložiti zahtijev za izuzeće tako što će navesti okolnosti i zakonite dokaze zbog kojih smatraju da postoji neki od zakonskih osnova za izuzeće.

n Treće – stranke ili branilac mogu tražiti izuzeće samo poimenično određenog sudije, odnosno predsjednika suda koji vodi postupak, odnosno sudjeluje u konkretnom predmetu.

n O izuzeću i zamjeni, kako sudije tako i predsjednika suda, odlučuje opšta sjednica, odnosno kolegij sudija tog suda, nezavisno od toga da li je izuzeće po službenoj dužnodt ili na zahtjev stranaka ili branioca.

n Protiv rješenja kojim se, bilo pozitivno bilo negativno, odluči o izuzeću – žalba nije dopuštena. n Žalba nije dopuštena ni protiv rješenja kojim se zahtjev za izuzeće odbacuje.

O izuzeću tužioca odlučuje kolegij tužilaštva, n Tužilac odlučuje o izuzeću osoba/lica koje ga zastupaju u krivičnom postupku, n kao i o izuzeću ovlaštene službene osobe kada preduzima istražne ili posebne istražne radnje. n

n 44. p. o. O izuzeću zapisničara, sudskog tumača, stručne osobe/lica i vještaka odlučuje sud.