Kriterijumi za definisanje drutvenih devijacija Najee korieni kriterijumi

Kriterijumi za definisanje društvenih devijacija

Najčešće korišćeni kriterijumi 1. Normativni n 2. Vrednosni n 3. Društvene reakcije n 4. Kriterijum ljudskih potreba n

KRITERIJUM DRUŠTVENIH NORMI NAJČEŠĆE PRIMENJIVAN U DEFINISANJU DRUŠTVENIH DEVIJACIJA n DEVIJANTNO SVAKO ONO PONAŠANJE KOJE NIJE U SKLADU SA OPŠTEPRIHVAĆENIM DRUŠTVENIM NORMAMA n

Društvene norme n DRUŠTVENO ODREDJENA PRAVILA KOJIMA SE UREDJUJU UZAJAMNA PRAVA I DUŽNOSTI LJUDI U DRUŠTVENIM ODNOSIMA

Funkcije društvenih normi n n DA REGULIŠU PONAŠANJE POJEDINCA, ALI I DA UREĐUJU UZAJAMNE DRUŠTVENE ODNOSE LJUDI I TO POSTAVLJANJEM ODREĐENIH STANDARDA PONAŠANJA. KAO DEO KULTURE VRŠE KONTROLU NAD POJEDINCEM I OGRANIČAVAJU MOGUĆE DRUŠTVENO NEPOŽELJNE VARIJACIJE U PONAŠANJU.

Opšti tipovi društvenih normi n n POZITIVNE DRUŠTVENE NORME, KOJE ODREĐUJU ŠTA JE POŽELJNO, DRUŠTVENO PRIHVATLJIVO I POZITIVNO I NEGATIVNE DRUŠTVENE NORME, KOJE ODREDJUJU ŠTA JE NEPOŽELJNO I ZABRANJENO U JEDNOM DRUŠTVU.

Posebno značajne po sadržaju 1. OBIČAJNE n 2. MORALNE n 3. RELIGIJSKE n 4. POZITIVNO-PRAVNE n

Običajne norme NEPISANE NORME RETKO ISKAZANE U PISANOJ FORMI n REGULATOR ODNOSA U TRADICIONALNIM ZAJEDNICAMA n IMAJU UTICAJA I U SAVREMENOM DRUŠTVU. n

Kontrola poštovanja običajnih normi n MEHANIZMI NEFORMALNE OBIČAJNE KONTROLE, SANKCIJA I DRUŠTVENE REAKCIJE.

Moralne norme POČIVAJU NA IDEJI MORALNIH VREDNOSTI n PO PRAVILU NEPISANE NORME, ALI MOGU BITI IZRAŽENE I U VIDU KODEKSA U SAVREMENIM DRUŠTVIMA n

Funkcija moralnih normi n n DEFINIŠU GRANICE IZMEDJU DOBRA I ZLA, ODREDJUJU TIP DOBROG I LOŠEG MORALNOG POSTUPKA I PONAŠANJA. OBRASCI MORALNIH DUŽNOSTI I PRAVA PREDSTAVLJAJU POŽELJNI DRUŠTVENI OKVIR PONAŠANJA I ODNOSA POJEDINACA PREMA DRUGIMA I ZAJEDNICI.

Religijske norme n VAŽAN REGULATOR DRUŠTVENIH ODNOSA U TRADICIONALNIM ZAJEDNICAMA I U SAVREMENIM DRUŠTVIMA.

Pozitivno-pravne norme n VID INSTITUCIONALIZOVANOG REGULISANJA LJUDSKOG PONAŠANJA I DRUŠTVENIH ODNOSA OD STRANE DRŽAVE.

Pravne norme u užem smislu n U UŽEM SMISLU PREKRŠAJNE I KRIVIČNE NORME UZ KOJE OBAVEZNO IDU I KONKRETNE SANKCIJE ZA NEPRIDRŽAVANJE ILI NJIHOVO KRŠENJE.

Zajedničke karakteristike pravnih normi n n POSEDUJU SNAGU OBAVEZNOSTI IZA NJIH STOJE ČVRSTI MEHANIZMI STVARANJA, ODRŽAVANJA, PRENOŠENJA I USVAJANJA (SOCIJALIZACIJA I INTERIORIZACIJA) SOCIJALNA KONTROLA I SANKCIJE

Šta je devijantno po kriterijumu društvenih normi? n DEVIJANTNO JE SVAKO ONO PONAŠANJE KOJIM SE KRŠI BILO KOJI OD NAVEDENIH TIPOVA DRUŠTVENIH NORMI.

U užem smislu n SAMO ONA PONAŠANJA KOJA NISU U SKLADU SA POZITIVNIM (ZAKONSKIM) DRUŠTVENIM NORMAMA.

Normativni kriterijum NAJČEŠĆE JE KORIŠĆEN U PRAKSI DRUŠTVENE REAKCIJE OD PRVIH INSTITUCIONALIZOVANIH VIDOVA DRUŠTVENIH ODNOSA. n U VEĆINI KLASIČNIH SOCIJALNOPATOLOŠKIH TEORIJA. n

Vrednosti normativnog kriterijuma 1. RELATIVNA OBJEKTIVNOST (SVE NORME SU DRUŠTVENO DEFINISANE I FORMALNO SE PODJEDNAKO ODNOSE NA SVAKOG PRIPADNIKA ZAJEDNICE ILI DRUŠTVA) n

n 2. JEDNOSTAVNOST PRIMENE (KRITERIJI DRUŠTVENO NEPOŽELJNOG SU UNAPRED DEFINISANI, TAKO DA POJEDINCI IMAJU PRECIZNE UPUTE KAKO BI TREBALO DA SE PONAŠAJU)

VREDNOST NORMATIVNOG KRITERIJUMA 3. PRECIZNOSTI DRUŠTVENIH NORMI LAKO SE RAZGRANIČUJE POZITIVNO OD DEVIJANTNOG n 4. PRAKTIČNA UPOTREBLJIVOST (UNAPRED SU DEFINISANE SANKCIJE, ODNOSNO SADRŽAJI, NAČINI I OBIM DRUŠTVENE REAKCIJE NA KRŠENJE SVAKE DRUŠTVENE NORME). n

NEDOSTACI NORMATIVNOG KRITERIJA: n 1. RELATIVNOST ZBOG PROMENLJIVOSTI DRUŠTVENIH NORMI I POSTOJANJA RAZLIČITIH SISTEMA DRUŠTVENIH NORMI, ČAK I UNUTAR ISTIH GLOBALNIH DRUŠTAVA

NEDOSTACI NORMATIVNOG KRITERIJA n 2. NEMOGUĆNOST IZGRADNJE UNIVERZALNOG KRITERIJUM ZA DEFINISANJE DRUŠTVENIH DEVIJACIJA VAŽEĆIH ČAK I ZA ISTO KONKRETNO DRUŠTVO

NEDOSTACI NORMATIVNOG KRITERIJUMA n 3. MEHANIZAM NAMETANJA I OSTVARIVANJA INTERESA VLADAJUĆIH DRUŠTVENIH STRUKTURA I SLOJEVA

KRITERIJUM DRUŠTVENIH VREDNOSTI n VREDNOSTI: ONA MATERIJALNA I DUHOVNA DOBRA KOJA SU POSEBNO ZNAČAJNA U NEKOM DRUŠTVU I PREMA KOJIMA SU USMERENI CILJEVI NEKOG DRUŠTVA

DRUŠTVENE VREDNOSTI n HETEROGENOST SAVREMENIH DRUŠTAVA I MNOŠTVO SISTEMA VREDNOSTI

Vrednosni kriterijum n n n 1. Univerzalne vrednosti 2. Vrednosti nekog društva DEVIJANTNIM SE SMATRA SVAKO PONAŠANJE ILI LJUDSKA AKTIVNOST KOJA NIJE U SKLADU SA NEKIM SISTEMOM ILI POJEDINAČNIM DRUŠTVENIM VREDNOSTIMA.

Kvaliteti vrednosnog kriterijuma 1. OPŠTOST n 2. RELATIVNA PRECIZNOST n 3. POSTOJANOST n 4. OBJEKTIVNOST n 5. UNIVERZALNOST n

Nedostaci vrednosnog kriterijuma n n n 1. TEŠKOĆE OKO PRECIZNOG DEFINISANJA 2. PROBLEM OPERACIONALIZACIJE 3. RELATIVNOST>VEZAN JE ZA SISTEM VREDNOSTI KONKRETNIH DRUŠTVENIH STRUKTURA I GLOBALNIH DRUŠTAVA

Nedostaci vrednosnog kriterija NEPOSREDNA INSTRUMENTALNA VEZA IZMEĐU DRUŠTVENIH NORMI I VREDNOSTI n ULOGA NORMI DA ŠTITE I OBEZBEĐUJU OSTVARIVANJE I ZAŠTITU VREDNOSTI n

Nedostaci vrednosnog kriterija n PRIVID DA SE SISTEMOM DRUŠTVENIH NORMI ŠTITE OPŠTE PRIHVAĆENE VREDNOSTI. ONE ŠTITE DRUŠTVENE VREDNOSTI I INTERESE VLADAJUĆIH DRUŠTVENIH SLOJEVA, ODNOSNO KLASA

KRITERIJUM DRUŠTVENE REAKCIJE KLASIČNE TEORIJE: n DEVIJANTNE = POJAVE ILI PONAŠANJA KOJI IZAZIVAJU REAKCIJU NEODOBRAVANJA I OSUDE OD STRANE DRUŠTVA n TEORIJA ETIKETIRANJA: NEBITNA SVOJSTVA, SADRŽAJI ILI UZROCI OBJEKTIVNA JE JEDINO NEGATIVNA REAKCIJA n

KRITERIJ DRUŠTVENE REAKCIJE RAZLIČITI OBLICI DRUŠTVENE KONTROLE: NEFORMALNA I FORMALNA REAKCIJA n SREDSTAVA SOCIJALIZACIJE n DEVIJANTNA PONAŠANJA SE IZJEDNAČAVAJU SA KRIMINALOM n

VREDNOST KRITERIJA DRUŠTVENE REAKCIJE 1. Relativna objektivnost n 2. Postojanost n 3. Univerzalnost ciljeva reakcije n

NEDOSTACI KRITERIJA DRUŠTVENE REAKCIJE n n 1. CILJ DRUŠTVENE REAKCIJE = OČUVANJE NEKOG PORETKA STVARI, SISTEMA VREDNOSTI, NORMI I ODNOSA 2. NOSIOCI DRUŠTVENE MOĆI ODREĐUJU SREDSTVA, NAČINE I VRSTU DRUŠTVENE REAKCIJE, KAO I SREDSTVA DISCIPLINACIJE (SISTEM I SREDSTVA SOCIJALIZACIJE I SOCIJALNE KONTROLE)

KRITERIJ LJUDSKIH POTREBA n Nije nigde eksplicite definisan n Izvorišta: 1. Marksizam n 2. Socijalno-antropološka teorija n

KRITERIJ LJUDSKIH POTREBA n DEVIJANTNE ONE SITUACIJE U KOJIMA DOLAZI DO IZVITOPERENJA U KARAKTERU, SADRŽAJU I NAČINIMA ZADOVOLJENJA UNIVERZALNIH LJUDSKIH POTREBA

FROMOVA DIHOTOMIJA n NORMALNE LJUDSKE POTREBE «» IZVITOPERENE (DEVIJANTNE) n LJUDSKE POTREBE n 1. POTREBA ZA UDRUŽIVANJEM «» NARCIZAM 2. POTREBA ZA PREVAZILAŽENJEM «» DESTUKCIJA 3. POTREBA ZA UKORENJENOŠĆU «» RODOSKRNAVLJENJE 4. POTREBA ZA IDENTITETOM «» KONFORMIZAM 5. POTREBA ZA OKVIROM ORIJENTACIJE (VEROVANJEM) «» IRACIONALNOST n n

VREDNOST KRITERIJA LJUDSKIH POTREBA n POKUŠAJ DA SE PRONAĐE UNIVERZALNI I NAJOPŠTIJI KRITERIJUM ZA RAZLIKOVANJE DEVIJANTNOG OD NORMALNOG

NEDOSTACI KRITERIJA LJUDSKIH POTREBA 1. POKUŠAJ POVEZIVANJA MARKSIZMA I PSIHOANALIZE n 2. PROBLEM OPERACIONALIZACIJE. n 3. KLASIFIKACIJA NEDOSLEDNA I DISKUTABILNA. n