Korunma Politikalar 1 Gnlk hayatmzn te birini oluturan

Korunma Politikaları 1

Günlük hayatımızın üçte birini oluşturan çalışma hayatında karşılan fiziksel, kimyasal, biyolojik ve psiko-sosyal birçok olumsuz faktör çalışanın sağlığını tehdit edebilmektedir. İSG, çalışma ortamını ve çalışanın sağlığını en üst düzeye çıkarmayı yani korumayı hedeflemektedir. Sağlık koşullarını iyileştirmek İSG’nde amaç Güvenlik koşullarını iyileştirmek 2

Tehlike ve Risk Tehlike : Kişilerde, tesislerde, makinelerde, maddelerde ve iş örgütlenmesinin diğer unsurlarında yaralanmaya, kayba, hasara veya zarara uğratma potansiyeli olan her şeydir. 3

Risk : Tehlikenin yol açacağı zararın gerçekleşebileceği olduğu durumdur. bağlı zararın yada gerçekleşmiş Risk bir tehlikeye gerçekleşme olasılığını tanımlar. Riskin etkinliği etkilenen kişi sayısını ve oluşan sonucu kapsar 4

Yani risk : . hasar olasılığının. hasar şiddetinin. etkilenen nüfusun bileşkesidir. 5

Makinalarla İlgili Tehlikeler Mekanik Parçalar Elektrik Buhar Gaz Radyasyon Kimyasallar Makinalarla İlgili Tehlikeler Termal Sıcak Soğuk Gürültü Lazerler Basınçlı hava Diğerleri Titreşim 6

Makinalarla İlgili Riskler Elektrik şoku Kimyasal Etkiler Sağırlık Engeller Körlük İç yaralanma Makinalarla İlgili Riskler Yanıklar Çarpma Temas Fırlama Diğer Karışma 7

Kimyasallarla İlgili Tehlikeler Kimyasallar Kimyasal Formlar: Toz, Tütsü, Duman, Buhar, Aeresol, Katı, Sıvı, Lif Tehlikeler Giriş Yolları: Soğurma, Solunum, Sindirim, Gözler Riskler Yanık Duyarlılaşma Aşındırma Teratojen Boğucu Kimyasal Kanserojen Zehirlenme 8

Tehlike Risk İlişkisi Risk ortaya çıkmıştır Ne zaman Tehlike ve insan bir aradadır değerlendir Risk Düzeyi * Olasılık * Ağırlık * Etkilenen nüfus Riskle başa çıkmak için: 1. Tehlikeyi ortadan kaldırmak 2. veya Tehlikeli olanı tehlikesiz olan ile değiştirmek veya 3. Tehlikeyi tecrit etmek veya 4. Kişisel Koruyucu donanımlar kullanmak 9

Çalışanların İSG tehlikelerinden korunmasında en etkin yöntem, tehlikenin kaynağında kontrol altına alınmasıdır. Bunun mümkün olmadığı hallerde tehlikeli olanı tehlikesiz olan ile değiştirmek, tehlikeyi tecrit etmek gerekir. Bu yöntemlerin etkili olmadığı hallerde en son çare olarak kişisel koruyucu donanımların (KKD) kullanımı önerilir. 10

Korunma Yöntemleri Çalışanların olası İSG tehlikelerinden korunması için sırasıyla: 1. Kaynağında Korunma, 2. Ortama Yönelik Koruma, 3. Kişiye Yönelik Koruma uygulamaları yapılır. 11

1. Kaynağında Korunma Uygulamaları: Kişisel güvenliği ihlal eden sebepler tespit edilir, güvensiz ve uygunsuz unsurlar, güvenli olanlar ile değiştirilerek, İSG tehlikelerinden kaynağında korunma sağlanmış olur. Bunun için üretim yöntemlerinde değişikliğe gidilerek tehlike sıfırlanabileceği gibi, bu mümkün değilse daha az zararlısı ile değiştirilir, bu da mümkün değilse, makinelere koruyucu (makine koruyucusu) takılabilir. 12

Kaynağında Korunma İçin: • Yer Değiştirme • Makineleştirme • Otomasyon • Uygunlaştırma uygulamaları yapılır. 13

2. Ortama yönelik koruma uygulamaları Özellikle düzenlemesi uygunsuz ergonomik (aşırı sıcak havalandırma, olmayan yada işyeri soğuk, aydınlatma, gürültülü ortam gibi faktörler) mevcut ise bu tip tehlikeli ortamlar tecrit edilebileceği gibi, ergonomik normlara uygun yöntemler ile tehlike minimize edilebilir. 14

2. Ortama yönelik korunma uygulamaları § Tehlikesiz olanla değiştirme, § Yalıtım, § Koruyucu/koruma içine alma, § Genel veya yerel havalandırma, § Yerel aydınlatma, § Makine koruyucuları, § Genel aydınlatma, § İklimlendirme, § İşaretleme/sınırlama § Uyarı levhaları asmak 15

İki Resim Arasındaki Fark: Düzen 16

3. Kişiye Yönelik Korunma Uygulamaları Bazı durumlarda tehlike kaynağından yok edilememekte, yalıtılamamakta ya da tecrit edilememektedir. Bu tip durumlarda son çare olarak, işçinin korunması için kişisel koruyucu donanımlar kullanılır. 17

Örneğin, koruyucu solunum cihazları gibi kişisel koruyucular kullandırılarak çalışanlar çalışma ortamındaki uçucu kimyasallardan korunabilir. 18

Kişiye Yönelik Korunma Uygulamaları § Sağlık Muayeneleri § İlk Yardım Ve Kurtarma Çalışmalarının Organizasyonu § Sağlık Eğitimi § Genel Hijyen Koşullarının Sağlanması § Yeterli Ve Dengeli Beslenmenin Sağlanması § Rehabilitasyon Hizmetlerinin Sağlanması § KKD kullanımı 19

Önlemek, korumak her zaman daha kolay ve ucuz olmuştur. 20

Tehlikeli Durumlar ve Tehlikeli Hareketler İş kazalarının sebebi yalnız kaza sırasında yaralanmış insan değildir, birçok faktör kazada rol oynar. Kazaların sebepleri konusunda yapılan araştırmaların sonucunda: “kazaların tehlikeli durum (güvensiz şartlar) ve tehlikeli hareketler (güvensiz eylemler) bağlantılı olduğu” görülmüştür. Her bir kazada her iki hususun bir arada bulunması kaçınılmaz bir kazaya sebep olduğu görülmüştür. Tehlikeli Durumlar İş Kazası Tehlikeli Hareketler 21

22

1. Tehlikeli Durumlar (Emniyetsiz durumlar/koşullar/şartlar) (Güvensiz durumlar/koşullar/şartlar) İşyerlerinde iş güvenliğini bozan ve iş ortamında tehlike arz eden bütün koşullar, tehlikeli durum olarak ifade edilir. Tehlikeli durumların oluşmasında karşımıza çıkan hatalar: ü Ergonomik olmayan işyeri düzenlemesi, ü Çevre, makine, malzeme veya organizasyondan kaynaklanan hatalar olarak sayılabilir. 23

Tehlikeli durumlara örnekler: ü Yetersiz aydınlatma, gürültü, sıcaklık, sağlık koşulları, ü Uygun olmayan vardiya değişiklikleri yada fazla mesai koşulları, ü İşçinin eğitim düzeyine uygun olmayan iş yükü atamaları, ü Koruyucusuz veya koruyucusu yeterli olmayan makineler, ü Makinelerdeki montaj veya tasarım hataları, ü Uygun makine ya da ekipman kullanılmaması, ü Makinelerdeki bakım-onarım eksikliği, ü Kusurlu ve noksan makine-teçhizat, ü Kullanılan madde yapılarına uygun üretim sisteminin seçilmemiş olması ü Kaygan, zayıf veya arızalı döşeme yüzeyleri, ü İşyerinin düzensizliği, üretim planlama ve kontrolündeki hatalar, 24

2. Tehlikeli Hareketler (Davranışlar) (Emniyetsiz/Güvensiz Hareketler) Çalışanın, iş güvenliğini tehlikeye atan hatalı hal ve davranışlarından kaynaklanan hareketlerdir. Çalışanın eğitim seviyesi, tecrübe düzeyi ve psikolojik durumu tehlikeli hareketlerin yapılmasında önemli rol oynar. 25

Tehlikeli hareketlere örnekler: Ø Fiziksel ve ruhsal kapasitesine (psikolojik yapısına) uygun olmayan iş yükü, Ø İş güvenliği önlemlerinin bilinmemesi, Ø İş güvenliği önlemlerinin önemsenmemesi, Ø Mevcut koruyucu güvenlik önlemlerinin kullanılmaması, Ø Mevcut koruyucu güvenlik önlemlerinin kullanılamaz hale getirilmesi, Ø Tehlikeli malzeme kullanma, Ø Çalışan makine ve teçhizat üzerinde bakım ve onarım yapma, Ø Gereksiz şakalaşmalar, dikkat dağıtma gibi davranışlar. 26

Kaza Piramidi Kaza piramidinde gösterildiği üzere, piramidin tabanında yer alan “tehlikeli hareket ve durumlar” üzerinde yoğunlaşmak suretiyle kazaları analiz etmek kazaların önlenmesinde en etkili yöntemdir. 27

Kaza Piramidi (oranlar, sektörlere göre değişir) 28

Kişiye Yönelik Koruma Uygulamaları Koruyucular İSG’de, kaza ve mesleki hastalıklardan korunmada temel ilke, tehlikenin (kaza ya da hastalığın) kaynağını ortadan kaldırma odaklı olmalıdır. Korunma ve koruyucuların kullanılması zorunlu olup, nasıl ve hangi şartlarda kullanılacağı ile ilgili durumlar yönetmelik ve kanunlarda belirtilmiştir. Koruyucular, tehlikeyi azaltmaz ancak tehlikenin önünde bir bariyer (engel) teşkil eder. 29

Kişiye Yönelik Koruma Uygulamaları Tehlikelerden korunmak için insani bir gereksinim ve kanuni bir zorunluluk olarak kullanılacak korunma araçlarında, Ø İşin gereklerine uygun koruyucu seçimi yapılır, Ø Seçilen koruyucu malzeme iş süresince devamlı kullanılır. Koruyucular, en genel sınıflandırmayla Ø Ø Kişisel koruyucu donanım (KKD) Makine koruyucular olarak iki sınıfta incelenir. 30

Kişiye Yönelik Koruma Uygulamaları Kişisel Koruyucu Donanım Bir veya birden fazla sağlık ve güvenlik risklerine karşı korunmak için kişilerce giyilmek, takılmak veya taşınmak amacıyla tasarlanmış herhangi bir cihaz, alet veya malzemeler kişisel koruyucu donanım olarak adlandırılır. 31

Kişiye Yönelik Koruma Uygulamaları Kişisel Koruyucu Donanımlar Göz ve Yüz Koruyucular Baş Koruyucular Kulak Koruyucular El ve Kol Koruyucular Ayak ve Bacak Koruyucular Vücut ve Gövde Koruyucular Solunum Sistemi Koruyucular 32

Kişiye Yönelik Koruma Uygulamaları KKD kullanılmadığında 33

Ortama Yönelik Korunma Uygulamaları Makine Koruyucular Makine ve tezgâhlarda parça, talaş vb. fırlaması, taş patlaması, hareketli aksama organ kaptırılmasını engellemek ve elektrik akımından korunmak üzere kullanılan aparat ve ekipmanlardır. Makine koruyucuları, insanın korunmasını esas alarak tasarlanırlar. Makine koruyucularının dizaynı ve tezgâh üzerine tespiti operatörün hareketini kısıtlamayacak şekilde olmalıdır. Makine koruyucular, operatörün güvenlik duygusunu pekiştirerek, operatörün tezgaha karşı çekingenliğini gidererek verimli çalışmasına katkı sağlar. Yapılan araştırmalar sonucunda, meydana gelen ve tazminat gerektiren kazaların yaklaşık % 20’sini makine kazalarının oluşturduğu görülmüştür. Bu durum, makine koruyucuların ne kadar önemli olduğunun bir göstergesidir. 34

Ortama Yönelik Korunma Uygulamaları Makine Koruyucular Ø Hareketi sağlayan parçalarda : Bıçak konveyör kayışlarının bulunduğu ortamlarda, merdaneleri, Ø Makinenin operasyon (çalışma) noktalarında kullanılırlar. Makine koruyucularına ait uygulamalar: Ø Bıçaklar, kesiciler, giyotinlerde, genellikle elleri parmakları korumak için koruyucular kullanılır. Ø Pres ve zımparalama işlemlerinin yapıldığı yerlerde de ezilmelere karşı koruyucular kullanılır. 35

Ortama Yönelik Korunma Uygulamaları İyi dizayn edilmiş makine koruyucu, hareketli parçalarla çalışanın temasını önleyerek işçilerin işini daha iyi yapmasını sağlar. (i) (i). Şerit testere için ayarlanabilir koruyucu (ii). Freze için tasarlanmış koruyucu 36

Ortama Yönelik Korunma Uygulamaları Makinelere takılan koruyucular üç grupta incelenir. 1. Elektrikli koruyucular 2. Elektronik koruyucular 3. Mekanik koruyucular 37

1. Elektrikli Koruyucular: Bu tür koruyucular, elektrikli kumanda düzeni ile birlikte kullanılır. Tehlike anında makine hemen kontrol altına alınıp durdurulabilir. Ayrıca, makineyi ters yönde çalıştırmakta mümkündür. Elektrikli koruyucuların en çok kullanılan tipi “ara-kilitli koruyucular” dır. Bu koruyucularda siper yerine özel bir sistem konulmuştur. Makineyi çalıştırmak için operatörün mutlaka yerine oturması gerekir. 38

2. Elektronik Koruyucular: Elektrikli koruyucuların geliştirilmişleridir. Makine elektromanyetik dalgalar aracılığıyla kontrol edilir. Örneğin, kesme giyotinlerinde sensör sistemi (IR -Kızılötesi. Bariyer) kullanılmaktadır. Örnek olarak: Kesilecek malzeme elle düzeltilmek istendiğinde parmaklar sensörün gönderdiği sinyalin arasına girdiğinde makine otomatik olarak durur. 39

3. Mekanik Koruyucular: Altı farklı türde mekanik koruyucu vardır. 1. Ayarlanabilir Koruyucular 2. Otomatik Koruyucular 3. Yatay Takılmalı koruyucular 4. Pedallı Koruyucular 5. Fotoselli Koruyucular 6. Özel Koruyucular 40

Ayrıca, Makine Koruyucuları ü Tezgaha iyi tespit edilmiş olmalı (tezgah titreşiminden dolayı gevşememeli), kolay çıkarılabilir şekilde olmamalı, ü Operatörü ve çevrede çalışanları korumalı, ü Amaca uygun, sağlam ve dayanıklı olmalı, ü Üretimi aksatmamalı ve kalitesini bozmamalı ü Bakım ve onarımı kolay olmalı, ü Kullanım tarzı kolay ve acemi işçiler için dahi anlaşılır olmalı, ü Yeni tehlikelere sebebiyet vermemelidir. ü Tehlike kaynağından yeterli uzaklıkta bulunmalıdır. 41

Ortama Yönelik Korunma Uygulamaları Uyarıcı Levhalar 42

Ortama Yönelik Korunma Uygulamaları Uyarıcı Levhalar 43

Ortama Yönelik Korunma Uygulamaları Uyarıcı Levhalar 44

Ortama Yönelik Korunma Uygulamaları KKD ilgili Uyarıcı Levhalar 45

Ortama Yönelik Korunma Uygulamaları Tehlikelere Karşı Uyarı Levhaları 46

Ortama Yönelik Korunma Uygulamaları Yasaklara Karşı Uyarı Levhaları 47