KOMPLEKS BIRIKMALARDA KIMYOVIY BOGLAR TABIATI MAVZUNING MAQSADI Organizmda

KOMPLEKS BIRIKMALARDA KIMYOVIY BOG’LAR TABIATI

MAVZUNING MAQSADI Organizmda faoliyat ko’rsatadigan fermentlarning 700 tasi metallofermentlar hisoblanadi. Ular kimyoviy tabiati bo’yicha kompleks birikmalardir. Shuning uchun fermentlar ta’sirini o’rganishda talabalar komplek birikmalarning tuzilishi va hossalarini o’rganishlari kerak. Metallar bilan zaxarlanganda ularni kompleks birikmalar holatiga o’tkazib organizmdan chiqarib yuborish yo’li bilan davolanadi. Kompleks hosil qilish reaksiyalarini o’rganish bu ishni samarali o’tkazish uchun poydevor yaratadi. Kompleks birikmalar tuzilishini va hossalarini o’rganish kompleks birikmalarni hosil bo’lishida ishtirok etadigan kimyoviy bog’ tabiatini o’rganishga zaruriyat tug’diradi.

KO’RILADIGAN MASALALAR 1. Kompleks birikmalarning tarkibiy qismlari va ularning qurilishi 2. Kompleks birikmalarning fazoviy tuzilishi 3. Kompleks birikmalarning tasnifi, ekzogen va endogen komplekslar 4. Kompleks birikmalar eritmalaridagi qaytar garayonlar, barqarorlik va beqarorlik konstantalari 5. Ichki kompleks birikmalar 6. Kompleks birikmalarning tibbiyotdagi ahamiyati, biokomplekslar va ularni qo’llanishi 7. Kompleks birikmalardagi kimyoviy bog’lar tabiat Kompleks birikmalardagi kimyoviy bog’lar tabia

Kompleks birikmalarning hosil bo’lishi va tuzilishi Ag. NO 3 + KCN = Ag. CN + K NO 3 Ag. CN + KCN = К [Ag (CN)2] K 2 Pt. Cl 4 Pt(NH 3)4 Cl 2 Cl. Cl- Pt 2+ Cl. Cl- [H N 3 NH 3 Cl-– Pt 2+ -Cl. NH 3 2 - Ag(NH 3)2 Cl Ag NH ]+ 3 0

KOMPLEKS BIRIKMALARNING FAZOVIY SHAKLLARI [H 3 N L Ag Me L NH 3]+ - Chiziqsimon (KS=2) L - Yassi kvadrat (KS=4) L L Me Tetraedr (KS=4) L L -

KOMPLEKSLARNING TURLANISHI Kationli komplekslar Pt (NH 3)4 ]Cl 2 - amminokompleks Cu (NH 3)4 SO 4 - amminokompleks Al (H 2 O)6 Cl 3 - akvakompleks Neytral komplekslar [Fe (CO)5] - temirpentakarbonil Pt(NH 3)4 Cl 2 - amminokompleks Pt(NH 3)4 Br 2 - amminokompleks Anionli komplekslar Na 3 Al(OH)6 - gidroksikompleks K 3[Fe(CN)6] - atsidokompleks Na 3 Co(NO 2)6 - nitritokompleks

KOMPLEKSLARNING NOMLANISHI K [Pt. Cl 3 (C 2 O 4)] – Seyze tuzi [Pt(NH 3)5 Cl] Cl 3 – Chugayev tuzi K 3 [Fe(CN)6] – qizil qon tuzi K 4 [Fe(CN)6] – sariq qon tuzi [Pt(NH 3)2 NO 2 Cl] SO 4 – mononitromonohlorodiamminplatina (IV) sulfat

HELATLAR H 2 -COOH + Cu Cl 2 O = C - O NH 2 - C H 2 С u + 2 HCl CH 2 - NH 2 O - C = 0 CH 2 COOH N CH 2 COOH –Komplekson -I CH 2 COOH

HELATLAR (Na)HOOCH 2 COOH N-CH 2 -N HOOCH 2 COOH(Na) Komplekson III (trilon B) HOOCH 2 C - CH 2 N N H 2 C CH 2 COOH CH 2 Me C O O O C O

Kompleks birikmamalarning turg’unligi Ag(NH 3)2 Cl Ag(NH 3)2 + + Cl Ag(NH 3)2 + Ag. NH 3 ++ NH 3 Ag. NH 3 + Ag+ + NH 3 Yoki Ag(NH 3)2 + Ag++2 NH 3 Ag + NH 3 2 Ag(NH 3)2 + K B = --------- KQ= --------- Ag(NH 3)2 + Ag + NH 3 2

Kompleks birikmalarda kimyoviy bog’ turlari Ag+ 4 s 24 p 64 d 10 4 d 5 s + 5 px= 2 ta sp 5 s 5 p . . NH 3 Ag(sp) N(sp 3)