KOLEGJIGJILANI Gjilan Mikroekonomia Elasticiteti i Krkess dhe Oferts

KOLEGJI”GJILANI” Gjilan Mikroekonomia Elasticiteti i Kërkesës dhe Ofertës Ass. Mr. sc. Burim. BERISHA

Kërkesa

Oferta

Kërkesa për grurë Situata Nivelet e kërkesës për grurë (1) Çmimi (00/€/kv) (2) Sasia e kërkuar (000/kv/muaj) A 5 9 B 4 10 C 3 12 D 2 15 E 1 20

Kurba e kërkesës P A 5 4 3 2 1 B 5 C D 9, 10 12 15 D` E 20 D D`` Q

Oferta e grurit Situata Nivelet e ofertës për grurë Çmimet e mundshme (00/€/kv) Sasia e ofruar nga shitësit (000/kv/muaj) A 5 15 B 4 14 C 3 12 D 2 7 E 1 0

Kurba e ofertës P S A 5 B 4 C 3 2 1 S` D E 5 10 15 20 Q

Ekuilibri i tregut Situata Nivelet e kërkesës dhe ofertës së grurit Çmimet e mundshme (00/€/kv) Sasia e kërkuar (000 kv) Sasia e ofruar (000/kv/muaj ) Ndikimi mbi çmimin (1) (2) (3) (4) A 5 9 15 Ulje B 4 10 14 Ulje C 3 12 12 - D 2 15 7 Ngritje E 1 20 0 Ngritje

Ekuilibri i tregut P S Tepricë 5 4 E 3 2 D Mungesë 1 5 10 15 20 Q

DISEKUILIBRI • Disekuilibri paraqet atë gjendje tregu në të cilën sasia e kërkuar nuk është e barabartë me sasinë e ofruar. • Me analizën e disekuilibrit merret teoria e kërkimit. • Në themel të kësaj teorie qëndron informacioni jo i plotë, pra paaftësia e agjentëve ekonomik për të parashikuar saktë prodhimin e të mirave nga njëra anë dhe kërkesën për këto të mira nga ana tjetër. • Mirëpo në zgjatjen e disekuilibrit, krahas informacionit jo të plotë, ndikojnë edhe rrethana të tilla, si: (1) imponimi nga qeveria; (2) mosrealizimi i planeve të prodhimit; (3) gjendjet e një ekuilibri të paqëndrueshëm. •

Ndikimi i një takse në mekanizmin konkurrencial P S` E` E D 5 10 15 q` q* 20 Q S

Koncepti i elasticitetit • Firmat janë të interesuara të ken njohuri mbi konceptin e elasticitetit, në mënyrë që të dijnë se çfarë ndikimi do të ketë në sasinë e kërkuar ndryshimi i çmimit të produkteve deri në një masë të caktuar. • Qeveria në anën tjetër dëshiron të ketë informacione se cfarë ndikimi do të ketë në çmime dhe në sasi të prodhuar, rritja apo ulja e një takse të caktuar.

Elasticiteti • Elasticiteti shpreh nivelin e reagimit të agjentëve ekonomik (konsumatorët dhe prodhuesit) ndaj ndryshimit të faktorëve të tregut (çmimi, të ardhurat, çmimi i produkteve të lidhura, koston e prodhimit).

Elasticiteti i kërkesës • Është fakt i pamohueshëm se në mes sasisë së kërkuar dhe çmimit egziston proporcion i zhdrejtë, gjegjësishtë nëse çmimi rritet, kërkesa për një të mirë zvogëlohet, dhe anasjelltas nëse çmimi zvogëlohet, kërkesa për një të mirë rritet. • Duke u mbështetur në këtë arrijmë në përfundim se elasticiteti i kërkesës shpreh intenzitetin e reagimit të sasisë se kërkuar të një të mire nëse ndryshon çmimi. Me fjalë tjera elasticiteti i kërkesës do të na tregon se sa përqind do të rritet sasia e kërkuar për të mirën X, nëse, psh: çmimi i saj zvogëlohet për 10% dhe e kundërta, për sa përqind do të zvogëlohet sasia e kërkuar për të njejtën të mirë, nëse çmimi i saj rritet për 10%. Në bazë të saj llogaritet i ashtuquajturi koeficienti i elasticitetit të kërkesës. Ed = Elasticiteti i Kerekeses

Shembull! § Ta ilustrojmë këtë me një shembull të thjeshtë: Pika A çmimi= 2$; sasia e kërkuar = 60 kg Pika B çmimi= 3$; sasia e kërkuar = 40 kg § Shembulli na tregon se për të mirën X me çmim 2$, sasia e kërkuar është 60 kg, me rritjen e çmimit të të njetës të mirë në 3$, sasia e kërkuar zvoglohet në 40 kg. Të themi që tani ta llogarisim elasticitetin e kërkesës, duke kaluar nga pika A në pikën B. § Ndryshimi i çmimit prej 2$ në 3$, faktikisht dmth, rritje e çmimit për 50% (50% prej 2 është 1). Ndryshimi i sasisë së kërkuar prej 60 kg në 40 kg thërret zvoglimin për 33% (33% prej 60 kg është 20 kg) sipas asaj, kofecienti i elasticitetit në këtë rast, i llogaritur sipas formulës së mësipërme, do të jetë 0. 66 (33 50=0, 66). E kundërta, kur kalon nga pika B kah pika A, çmimi zvogëlohet për 33%kurse sasia e kërkuar rritet për 50%. Koeficienti i elasticitetit do të jetë 1. 5 (50 33=1. 5). Përmes praktikës është e njohur se kërkesa për të mira të ndryshme, ndryshe reagon në ndrshimin çmimeve të tyre. Për të mirat e domosdoshme të jetës, psh: buka, vaji sheqeri, etj ndryshimet e çmimeve thjeshtë kanë vëmendje të vogël për ndryshimin e sasisë së kërkuar.

§ Ta ilustrojmë këtë me një shembull të thjeshtë: Pika A çmimi= 2$; sasia e kërkuar = 60 kg Pika B çmimi= 3$; sasia e kërkuar = 40 kg • Të llogarisim elasticitetin e kërkesës nga pika A në B 2 3 ku kemi 3 -2=1/2=0. 50 x 100=50% rritj të çmimit Kurse ndryshimi në sasi nga 60 kg në 40 kg grurë kemi një zbritje të përqindjes në kg si më posht: 60 -40=20/60=0. 33 x 100=33% zbritje Ku koeficienti i elasticiteti sipas këtyre rezultatve është: Ed=33/50=0. 66 • Kurse nëse e llogarisim elasticitetin nga B në A atëherë kemi: 3 2 ku kemi 3 -2=1/3=0. 33 x 100=33% rënje të çmimit. Kurse ndryshimi në sasi nga 40 kg - 60 kg=20/40=0. 50 x 100=50% rritje Ku koeficienti i elasticitetit sipas këtyre rezultateve është: Ed= 50/33=1. 51

Ç 5 4 A 3 2 B 1 10 20 30 40 60 S

Shembull! § Ta ilustrojmë këtë me një shembull të thjeshtë: Pika A çmimi= 3$; sasia e kërkuar = 80 kg Pika B çmimi= 5$; sasia e kërkuar = 45 kg § Shembulli na tregon se për të mirën X me çmim 3$, sasia e kërkuar është 80 kg, me rritjen e çmimit të të njetës të mirë në 5$, sasia e kërkuar zvoglohet në 45 kg. Të themi që tani ta llogarisim elasticitetin e kërkesës, duke kaluar nga pika A në pikën B. § Ndryshimi i çmimit prej 3$ në 5$, faktikisht dmth, rritje e çmimit për 66%. Ndryshimi i sasisë së kërkuar prej 80 kg në 45 kg thërret zvoglimin për 43. 75% (43. 75% prej 80 kg është 35 kg) sipas asaj, kofecienti i elasticitetit në këtë rast, i llogaritur sipas formulës së mësipërme, do të jetë 0. 66 (43. 75 66=0, 6628). E kundërta, kur kalon nga pika B kah pika A, çmimi zvogëlohet për 43. 75%, kurse sasia e kërkuar rritet për 66%. Koeficienti i elasticitetit do të jetë 1. 5085 (66% 43. 75=1. 5085). Përmes praktikës është e njohur se kërkesa për të mira të ndryshme, ndryshe reagon në ndyrshimin çmimeve të tyre. Për të mirat e domosdoshme të jetës, psh: buka, vaji sheqeri, etj ndryshimet e çmimeve thjeshtë kanë vëmendje të vogël për ndryshimin e sasisë së kërkuar.

Elasticiteti i kërkesës ndaj çmimit

Elasticiteti lidhur me çmimin

Grafiku: Elasticiteti i kërkesës KËRKESA JOELASTIKE =0. 419 JOELASTIKE KËRKESA ELASTIKE =7 ELASTIKE

Formula për llogaritjen e elasticitetit Përqindja e ndryshimit të sasisë (q 2 -q 1) Ed= ------ x 100 (q 2+q 1)/ 2 Përqindja e ndryshimit të çmimit (p 2 -p 1) Ed= ------ x 100 (p 2+p 1)/ 2 Përqindja e ndryshimit të sasisë Llogaritja e elasticitetit: Ed= ----------------------Përqindja e ndryshimit të çmimit

Interpretimi i rezultatit • Nëse, % e ndryshimit në sasinë e kërkuar është më e vogël se përqindja e ndryshimit në çmim, kjo tregon se konsumatorët nuk po reagojnë shumë ndaj ndryshimit të çmimit dhe koeficienti i elasticitetit do të jete me i vogël se 1. • Nëse, % e ndryshimit në sasinë e kërkuar është më e madhe se përqindja e ndryshimit në çmim, kjo tregon se konsumatoret reagojnë shumë ndaj ndryshimit të çmimit dhe koeficienti i elasticitetit do të jetë më i madh se 1.

Rastet ekstreme • Në rastet kur, % e ndryshimit në sasinë e kërkuar është e barabartë me % e ndryshimit të çmimit, që rezulton në një koeficient të barabarte me 1, themi se kërkesa është me elasticitet unitar. • Kur elasticiteti është i barabarte me 0, atëherë themi se është joelasticitet perfekt. • Kur elasticiteti është i barabarte me infinit, atëherë themi se është një elasticitet perfekt.

Lakorja e kërkesës dhe elasticiteti i kërkesë ndaj çmimit

Elasticiteti i kerkese ndaj çmimit

Kërkesa me elasticitet jotëplotë

Kërkesa me elasticitet të plotë

Elasticiteti i Ofertës lidhur me Çmimin • Bazuar në ligjin e ofertës, e kemi shumë të njohur se lëvizja e çmimit do te lëviz sasinë e ofruar për një produkt të caktuar! • Nëse shitësit janë shumë të ndjeshëm ndaj ndryshimit të çmimit, themi se oferta është elastike! • Nëse shitësit nuk janë të ndjeshëm ndaj ndryshimit të çmimit, themi se oferta nuk është elastike! • Kalkulimi i elasticitetit të ofertës Për të matur elasticitetin e ofertës ndaj çmimit, përdorim të njejtën formule sikurs edhe tek kërkesa. Es= (Q 2 Q 1)/{(Q 2 + Q 1)/2} : (P 2 P 1)/{(P 2 +P 1)/2}

Elasticiteti i Ofertes

Elasticiteti i Ofertes

Lakorja e Ofertes se tregut dhe elasticiteti i Ofertes ndaj çmimit

Rastet extreme: Oferta me elasticitet te plote

Rastet extreme: Oferta me joelasticitet te plote

Rritja në kërkesë rrit çmimin ekuilibrues

Llojet tjera të elasticitetit • Elasticiteti i kërkesës lidhur me të ardhurat • Elasticiteti i tërthortë i kërkesës • Elasticiteti i kërkesës lidhur me të ardhurat shpreh nivelin e reagimit të agjenteve ekonomik (konsumatorët dhe prodhuesit) ndaj ndryshimit të të ardhurave. Ey= (Q 2–Q 1)/{(Q 2 + Q 1)/2} : (Y 2–Y 1)/{(Y 2 +Y 1)/2} • Elasticiteti i tërthortë i kërkesës shpreh niveline reagimit të agjentëve ekonomik (konsumatorët dhe prodhuesit) ndajn dryshimit të çmimit të mallrave të lidhur. E a, b = (Q 2–Q 1)/{(Q 2 + Q 1)/2}e mira a: (P 2 – P 1)/{(P 2 + P 1)/2} e mira b Elasticiteti i tërthortë i kërkesës shpreh nivelin e reagimit të agjentëve ekonomik (konsumatorët dhe prodhuesit) ndaj ndryshimit të çmimit të mallrave të lidhur.

Cka është Kosto Oportune? • Ndryshe quhet edhe kosto alternative – kjo kuptohet si sakrificë e bërë për heqjen dorë nga një e mirë dhe zgjedhja e një të mire të prodhuar më të vlefshme. Kjo rrjedh nga radhësia e burimeve dhe domosdoshmëria e zgjedhjes. Përshembull, një person ka dy mundësi ose dy oferta. Njëra është të vazhdojë studimet e larta dhe tjetra është të gjejë një punë e cila paguan mirë por është me orë të gjata. Nëse personi zgjedh të vazhdojë shkollën atëhere ai në të njejtën kohë dorzon ose hedh tutje zgjedhjen e dytë, (punen) Atëhere mund të themi se kostoja oportune e të shkuarit në shkollë është fillimi i një pune. • Cilat janë metodat e Studimit ekonomik? • NDUKSIONI – fillon me mbledhjen, përpunimin e më pas analizimin e të dhënave ekonomike dhe vazhdon me zbulimi e lidhjeve te variablat e studiuara dhe të nxirret një përfundimkonkluzion-hipotezë të caktuar. Pra cdo informat e marrë ndahet dhe studiohet e detajizuar. • DEDUKSIONI – është verifikimi empirik i përfundimeve të nxjerra e cila shërbehet me teoremën APRIORISTIKE, e cila duket e arsyeshme e bazuar në ide të natyrshme dhe nuk janë rrjedh drejtpërdrejtë nga evidencat statistikore, e kjo teorem demostrohet logjikisht në kontekstin e një modeli ekonomik si një paraqitja të thjeshtëzuar të realitetit ekonomik të ndërtuar mbi supozime-konkluzioneve. Pra, prej informatave analitike bashkohen që të formohet kjo metodë -Deduksioni.

§ Nëse e mira është inferiore, rritje e të ardhurave do të shkatoj? Zvoglimin e kërkesës. § Nëse e mira është normale, rritje e të ardhurave do të shkaktoj? Rritjen e kërkeses. Çka është ekuilibri i tregut? Paraqet një gjendje në të cilën si blersit ashtu edhe shitësit nuk kan arsyje tv ndryshojn sjelljen e tyre. § Çka është çmimi i ekuilibrit? Paraqet çmimin për të cilin sasia e kërkuar dhe ajo e ofruar janë të barabarta. § Nëse çmimi i një produkti është rritur nga 2 euro në 3 euro. Çka do të shkaktoj rritja e çmimit? Rritja e çmimit shkakton uljen e sasis së kërkuar.

Çka shpreh elasticiteti? Shpreh shkallen e reagimit të subjekteve ekonomike (Prodhuesit dhe Konsumatorit) ndaj dryshimeve të kushteve ekonomike të tregut. § Cilat janë llojet e elasticitetit? Ø Ø Ø Elasticiteti i kërkesës lidhur me të ardhurat. Elasticiteti i tërthort i kërkeses. Elasticiteti i ofertes lidhur me çmimin. § Raporti në mes të përqindjes së ndryshimit në kërkesë dhe përqindjes së ndryshimit në çmim shpreh? Elasticitetin e kërkeses lidhur me çmim.

• Nëse koeficienti i elasticitetit të tërthort është pozitiv kjo tregon se? Të mirat janë zëvendësuese të njëra tjetrës. § Nëse koeficienti i kërkeses lidhur me të ardhurat është negativ kjo tregon se? Të mirat janë inferiore. § Elasticiteti i kërkeses lidhur me çmim për një produkt është më i madh në cilen periudh? Në periudha të gjata kohore. • Raporti në mes të përqindjes së ndryshimit në kërkesë dhe përqindjes se ndryshimit në të ardhura shpreh? Shpreh elasticitetin e kërkesës lidhur me të ardhurat.