KK HCRE ETLER Do Dr erife TTNC Kk

KÖK HÜCRE ÇEŞİTLERİ Doç. Dr. Şerife TÜTÜNCÜ

Ø Kök hücreler; embriyonik ve embriyonik olmayan kök hücrelerden elde edilir. Ø Embriyonik olmayan kök hücreler; * erişkin kök hücreler (somatik kök h) den * fötal kök hücrelerden * kadavradan * göbek kordonu veya plasentadan elde edilir. Ø Embriyonik kök hücreler (EKH) kuvvetli farklılaşma potansiyeline sahiptir. Ø Etik problemler!!!!!!!

Ø Anneden gelen yumurta ile babadan gelen spermin döllenmesi ile oluşan canlı ‘zigot’ Ø Zigotun anne karnındaki 5. gününde oluşan hücrelere blastomer denir. Ø Blastosist adı verilen hücre topluluğundan alınan hücrelerin herbirine ‘embriyonel köken hücre’ denir. Ø EKH daha çok tüp bebek merkezlerinde elde edilebilirler. Ø Erişkin köken hücrelere göre EKH ‘in çoğalma ve farklılaşma kapasiteleri çok daha yüksektir. Ø Hücrelerin telomerleri oldukça uzundur.

Non-embriyonik köken hücreler Ø Fötüs kaynaklı Ø Dokuya özgü kh (Yetişkin kök hücre) Fötüs Kaynaklı Kök Hücreler; Ø Uygun koşullarda birçok hücre türüne farklılaşabilen hücrelerdir. Ø Belli zaman dilimi içinde ve belli bölgelerde bulunurlar. * nöral krista kök hücreleri * kemik iliği kök hücreleri * kordon kanı ve kordon stroması kök hücresi * amnion sıvısı

Ø Fötüsten elde edilen kök hücreleri gelişimin daha geç safhasında elde edildiği için çoğalma potansiyeli EHK’ye göre daha azdır. Ø Hücreler pluripotent özelliktedir. Hasarlı fare beynine insan fötal kök hücre nakli öncesi (sol) ve sonrası (sağ) makroskopik görünüm.

Yetişkin Kök Hücreler; Ø Farklılaşmış dokularda bulunan farklılaşmamış hücrelerdir. Ø Her yaştaki canlıda bulunur, kendini yenileyebilir ve ihtiyaç halinde farklı hücre türlerine dönüşebilir. Ø İnsan vücudunda kemik iliği, kas, göz, sinir, karaciğer ve deri gibi dokularda bulunur. Ø Az bulundukları için saflaştırılmaları sorun olarak görülür. Ø Yetişkin kök hücreler organizmanın yaşamı boyunca kendini yenileyebilme özelliğini korurlar.

Ø Kemik iliği dışında yağ dokusu da iyi bir kök hücre kaynağı olarak görülmektedir. Ø Yağ doku kök hücreleri dönüşüm yetenekleri güçlü olan hücrelerdir. Ø Yağ dokudan kemik iliğine oranla daha fazla sayıda hücre elde edilebilmektedir. Ø Burun boşluğunu örten dokudan elde edilen kök hücrelerin de EKH gibi yüksek bir farklılaşma yetenekleri olduğu gösterilmiştir. Ø Bu hücreler, EKH’lere göre daha kolay elde edilebilmeleri açısından önemli bir kök hücre kaynağı olarak değerlendirilmektedir.

Dokuya Özgü Kök Hücreler (DÖKH) Ø Mezenkimal Kök Hücreler Ø Hematopoetik Kök Hücreler Dokuya özgü kök hücrelerin avantajları; * EKH’lerin aksine DÖKH’ler kanseröz yapı oluşturmazlar. * Hazır kaynak olarak dönüşebilirler. * Bireylerden hızlıca alınıp uygun ortam koşullarında çoğaltılabilirler. * Daha az etik probleme neden olur. * Orjin aldığı doku hücrelerine kolaylıkla dönüşebilirler.

Dokuya özgü kök hücrelerin avantajları; * Tanımlanmaları ve saflaştırılmaları zordur. * Büyük miktarda çoğaltılmaları zordur. * Zaman içinde potansiyellerini kaybederler. * Canlıdaki tüm soma hücrelerine dönüşemezler. * Alıcıda yüksek oranda bağışıklık yanıtı ortaya çıkartırlar.

ERİŞKİN VE EMBRİYONEL KÖK HÜCRELERİNN KARŞILAŞTIRILMASI Ø Erişkin kök hücrelerden tüm vücut hücreleri elde edilemez. Ø Büyümesi ve çoğalması için daha uzun zaman gerektirir. Ø Kolay elde edilemezler.

Ø EKH den tüm hücreler elde edilir. Ø Kültür ortamında yetiştirilmesi daha kolaydır. Ø Erişkin kök hücrelerin bölünme ve değişim potansiyelinin oldukça az olması ve zor elde edilmesinden dolayı bilimsel araştırmalarda tüp bebek merkezlerinden sağlanan embriyonel kök hücreler tercih edilmektedir.

MEZENKİMAL KÖK HÜCRELER (MKH) Ø Organ ve birçok dokuda bulunan (yağ ve kemik iliği) uzantılı fibroblast benzeri multipotent hücrelerdir. Ø Kondrojenik, osteojenik, adipojenik yönde farklılaşabilirler. Ø Mezodermal (kas h. , fibroblast), endodermal ve ektodermal hücrelere farklılaşabilirler.

Ø Yapılan çalışmalarda MKH ler adiposit, kondrosit, myoblast ve osteoblastlara farklılaştırılmıştır. Ø Hematopoetik kök hücrelerden CD 73, CD 54, CD 105, CD 39 ve CD 49 e gibi hücre yüzey reseptörleri aracılığı kolaylıkla ayırt edilebilir.

Ø Uygun mikro çevre koşullarında fazla farklılaşma gücü olduğu için rejeneratif tıp uygulamalarında tercih edilmektedir. Ø İskelet sistemi travmaları, osteoartrit, ve osteoporoz gibi dejeneratif hastalıklarda ve tümörlerde MKH’nin kullanımı yönünde çalışmalar artmıştır.

Ø MKH’lerin klinik kullanım açısından en büyük dezavantajları; * sayılarının çok olması nedeni ile in vitro ortamda çoğaltılması uzun zaman alır. (teknoloji, alt yapı ve maliyet gerektirir…. ) Veteriner hekimler kök hücreyi özellikle; * metabolik hastalıklar, * yara iyileşmeleri, * kas, kemik, tendon, ligament ve eklem hastalıkları gibi bir çok tedavi alanında kullanabilmektedir.