Kiiler Hukuku12 Hafta 1 IIITAM EHLYETSZLER MK 15

Kişiler Hukuku-12. Hafta 1

III-TAM EHLİYETSİZLER: MK 15 “Kanunda gösterilen ayrık durumlar saklı kalmak üzere, ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin fiilleri hukukî sonuç doğurmaz. ” • Hukuki İşlem Ehliyeti: Yok • Sorumluluk Ehliyeti: Yok 2

I- HUKUKİ İŞLEM EHLİYETİ BAKIMINDAN KURAL: Tam Ehliyetsizin Hukuki İşlemleri Hükümsüzdür: Hukuki İşlemler: Batıl (Kesin Hükümsüz) -Zamanaşımı ile düzelmez. -Yasal temsilcinin onayı ile geçerlik kazanmaz. - İşlem kendiliğinden hükümsüzdür. - Hakim hükümsüzlüğü re’sen dikkate alır. 3

Tasarruf işlemi hukuki sonuç doğurmaz -Karşı taraf devredilmek istenen hakkı kazanamaz -Edimler ifa edilmişse iadesi gerekir: Taşınır: /İstihkak Davası (MK 683) /Taşınır Davası(MK 989) /Sebepsiz Zenginleşme Davası (BK 77) Taşınmaz: Tapu Sicilinin Düzeltilmesi Davası (MK 1025) 4

• Karşı taraf iyiniyetli ise: Ø Ø işlem geçerlilik kazanmaz. kazandırıcı zamanaşımından yararlanabilir: Taşınırlarda: 5 yıl (MK 777) Taşınmazlarda: 10 yıl (MK 712) • Karşı taraf iyiniyetli üçüncü kişiye devrederse: Ø İyiniyetli üçüncü kişi, mülkiyeti, Taşınırlarda: 5 yıllık kazandırıcı zamanaşımı sonunda kazanabilir (MK 777) Taşınmazlarda: derhal kazanır (MK 1023) 5

Kesin Hükümsüzlük Kuralının İstisnaları: 1 - İradeden Bağımsız Doğan Hukuki Sonuçlar: Maddi fiillere hukuki sonuç bağlanması: örneğin, başkasının taşınırını işleme 2 - Ayırt Etme Gücünden Yoksun Kişinin Yaptığı Evlilik: Evlenirken eşlerden biri ayırt etme gücünden / sürekli yoksunsa: mutlak butlan geçici olarak yoksunsa: nisbi butlan Ø Ø Ø Tam ehliyetsizin evliliği, kendiliğinden hükümsüz değil Evliliğin butlanı hakim kararıyla hüküm ifade eder Butlan kararına kadar geçerli bir evliliğin tüm sonuçlarını doğurur (MK 156) 6

3 - Tam Ehliyetsizin Ölüme Bağlı Tasarrufları: Kendiliğinden hükümsüz olmaz İptal Davası açılarak mahkemeden İptal Kararı alınması gerekir (MK 557) 4 - Hükümsüzlüğü İleri Sürmenin Hakkın Kötüye Kullanımı Teşkil Etmesi: Ø MK 15’in amacı tam ehliyetsizi korumak. Ø Kesin hükümsüzlüğü ileri sürme hakkı tam ehliyetsize zarar vermek amacıyla kullanılamaz (MK 2 f. 2) Ø Hakkın kötüye kullanılması itirazı iki taraflı işler. 7

TAM EHLİYETSİZİN TEMSİL EDİLMESİ: -Tam ehliyetsiz adına hukuki işlemleri bizzat yasal temsilci yapar. -Yasak İşlemler: Bağışlama, Vakıf Kurma, Kefil Olma (MK 449) Kişiye Sıkıya Bağlı Hakların Durumu: Kural olarak bizzat hak sahibi tarafından kullanılması gereken haklardır. - Mutlak anlamda kişiye sıkıya bağlı haklar: (örneğin, nişanlanma, evlenme, evlat edinme, soybağının reddi, ÖBT yapma) yasal temsil işlemez. - Nisbi anlamda kişiye sıkıya bağlı haklar: (örneğin, kişilik haklarının korunmasına ilişkin dava açma, hayata kast/kötü muamele/haysiyetsiz hayat sürme gibi nedenlerle boşanma davası açma) yasal temsilci tam ehliyetsiz adına kullanabilir. 8

II- SORUMLULUK EHLİYETİ BAKIMINDAN: Haksız fiilden sorumluluk (BK 49) ve Borca aykırılıktan sorumluluk (BK 112) için kişinin kusurlu olması gerekir. Kusur ayırt etme gücü gerekli Kural: Tam ehliyetsiz haksız fiillerinden ve borca aykırılıktan sorumlu değildir. 9

İstisnalar: 1 - Kusursuz Sorumluluk Halleri: (Örneğin, adam çalıştıranın (BK 66), hayvan sahibinin (BK 67), bina malikinin (BK 69), motorlu araç işletenin (KTK 85) sorumluluğu, yardımcı kişinin fiilinden sorumluluk (BK 116)) 2 - Hakkaniyet Sorumluluğu: BK 65 “Hakkaniyet gerektiriyorsa; hâkim, ayırt etme gücü bulunmayan kişinin verdiği zararın, tamamen veya kısmen giderilmesine karar verir. ” Ø Ø Özellikle tarafların mali durumu dikkate alınır. Tam ehliyetsizin davranışı: ayırt etme gücü bulunsaydı sorumluluğuna yol açacak, kusurlu sayılacak bir davranış olmalı. 10

3 - Ayırt Etme Gücünün Geçici Olarak Kaybında Sorumluluk: BK 59 “Ayırt etme gücünü geçici olarak kaybeden kişi, bu sırada verdiği zararları gidermekle yükümlüdür. Ancak, ayırt etme gücünü kaybetmede kusuru olmadığını ispat ederse, sorumluluktan kurtulur. ” 4 - Sebepsiz Zenginleşme: Ø Ø Bir malvarlığının geçerli bir sebep olmaksızın diğer bir malvarlığı aleyhine çoğalması. Sebepsiz zenginleşme için iradeye bağlı bir fiil gerekli değil. Sebepsiz zenginleşme hükümleri tam ehliyetsize de uygulanır. 11

IV-SINIRLI EHLİYETSİZLER: • MK 16 f. 1 c. 1 “Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça, kendi işlemleriyle borç altına giremezler. ” Kural: Ehliyetsizlik • MK 16 f. 1 c. 2 “Karşılıksız kazanmada ve kişiye sıkıya bağlı hakları kullanmada bu rıza gerekli değildir. ” MK 16 f. 2 “Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar haksız fiillerinden sorumludurlar. ” İstisna: Ehliyetli olmak • Yasal Temsilci: Kural olarak, Küçükler Veli Kısıtlılar Vasi 12

SINIRLI EHLİYETSİZLERİN HUKUKİ İŞLEM EHLİYETİ • Ø Ø “Yasal temsilcilerinin rızası olmadan borç altına giremezler”(MK 16 f. 1) borçlandırıcı işlemler + tasarruf işlemleri Dava Ehliyeti Bakımından: Dava açmak için yasal temsilcinin rızası gerekir (Kural) İstisna: kişiye sıkıya bağlı hakların kullanılmasını amaçlayan davalar. Davalı olduğunda: davaya ilişkin işlemler yasal temsilciye yöneltilir. • MK 343 f. 1 “Velâyet altındaki çocuğun fiil ehliyeti, vesayet altındaki kişinin ehliyeti gibidir. ” MK 342 f. son “Vesayet makamlarının iznine bağlı hususlar dışında kısıtlıların temsiline ilişkin hükümler velâyetteki temsilde de uygulanır. ” yaptıkları hukuki işlemlerde yasal temsilcinin rızasının alınması şartı aynı esaslara tâbi • İspat: 13

Yasal Temsilcinin Rızasını Açıklaması: 1 - Rızayı Gösterecek Kişi: Sınırlı ehliyetsiz velayet altında ise: VELİ Sınırlı ehliyetsiz vesayet altında ise: VASİ (+ Bazı hallerde: Vesayet Makamı) 14

2 - Rızanın Açıklanmasının Özellikleri: • Sınırlı ehliyetsizin yaptığı işleme yasal temsilcinin rıza vermesi: İşlem yapılmadan önce İZİN İşlem yapıldıktan sonra İCAZET (ONAY) İşlem yapılırken İŞLEME KATILMA (Kural olarak, yasal temsilcinin sınırlı ehliyetsizi temsilen hukuki işlemi bizzat yapması da mümkün) • Şekli • Geri alınması • Açık veya örtülü olması • Rıza belirli bir işlem veya işlemler grubu için verilmelidir. Belirli bir işlem için verilen rıza, o işleme bağlı tüm sonuçları da içerir. • Muhatap: sınırlı ehliyetsiz veya onunla işlem yapan kişi 15

3 - Rızanın Hükmü: MK 451 f. 2 “Yapılan işlem diğer tarafın belirlediği veya başvurusu üzerine hâkimin belirleyeceği uygun bir süre içinde onanmazsa, diğer taraf bununla bağlı olmaktan kurtulur. ” Hukuki İşlem ----- ASKIDA HÜKÜMSÜZ Yasal Temsilci; Onay Verirse: baştan itibaren hüküm ifade eder. Onay Vermezse: baştan itibaren hükümsüz kılınmış olur. 16

İşlemin Geçersiz Olmasının Sonuçları: Askıda hükümsüz işleme yasal temsilci onay vermezse: • Karşı taraf da işlem ile bağlı olmaktan kurtulur. • Her iki taraf da almış olduğu şeyleri geri vermekle yükümlüdür (MK 452 f. 1). İşlemin karşı tarafı: aldığı şey için tam bir tazminat öder Sınırlı ehliyetsizin iade borcu: /iade sırasında malvarlığında mevcut artma veya kötüniyetle elden çıkardığı miktarla sınırlıdır (Kural) İstisna: Sınırlı ehliyetsiz, fiil ehliyetine sahip olduğu konusunda diğer tarafı yanıltmışsa: karşı tarafın bu yüzden uğradığı zarardan sorumludur. (MK 452 f. 2) 17

SINIRLI EHLİYETSİZİN YASAL TEMSİLCİNİN RIZASINA BAĞLI OLMADAN YAPABİLECEĞİ İŞLEMLER: 1 - Kişiye Sıkıya Bağlı Hakların Kullanılması: Ø Sınırlı ehliyetsiz bu hakların kullanılmasına ilişkin dava Ø ehliyetine de sahiptir. Bu hakların kullanılmasına karar verme yetkisi hak sahibi olan sınırlı ehliyetsizdedir. 2 - Karşılıksız Kazanmalar: Sınırlı ehliyetsize hiçbir yüküm getirmeden Onun malvarlığını artıran veya malvarlığındaki bir azalmaya engel olan kazandırmalar. (Örneğin, kendi lehine bir ibra sözleşmesi, alacaklı sıfatıyla kefalet sözleşmesi, bağışlamayı kabul) 18

3 - Sınırlı Ehliyetsizin Temsilci Olarak İşlem Yapması: Ø Ø Doktrin: doğrudan temsilci olarak işlem yapabilir. Sadece rızai temsilci olabilir. 4 - Ehliyetin Genişletildiği Haller: 1. 2. 3. MK m. 359 “Ana ve baba tarafından bir meslek veya sanat ile uğraşması için çocuğa kendi malından verilen kısmın veya kendi kişisel kazancının yönetimi ve bunlardan yararlanma hakkı çocuğa aittir. ” MK m. 453 “Vesayet altındaki kişiye vesayet makamı tarafından bir meslek veya sanatın yürütülmesi için izin verilmiş ise, o kişi bununla ilgili her türlü olağan işlemleri yapmaya yetkilidir ve bu tür işlemlerden dolayı bütün malvarlığı ile sorumludur. ” MK m. 455 “Vesayet altındaki kişi, kendi tasarrufuna bırakılmış olan mallar ile vasinin izniyle çalışarak kazandığı malları serbestçe yönetir ve kullanır. ” 19

Sınırlı Ehliyetsizin Hiç Yapamayacağı (Yasak) İşlemler: MK m. 449 “Vesayet altındaki kişi adına kefil olmak, vakıf kurmak ve önemli bağışlarda bulunmak yasaktır. ” (MK m. 342 f. 3 Velayet altındaki kişiler) 20

SINIRLI EHLİYETSİZLERİN SORUMLULUK EHLİYETİ: MK m. 16 f. 2 “Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar haksız fiillerinden sorumludurlar. ” -Kusura sonuç bağlanan tüm durumlarda: haksız fiil + borca aykırılık -Kusursuz sorumluluk hallerinde: 21