Key Check 7 Walay dakong pagkunhod sa ani

Key Check 7: Walay dakong pagkunhod sa ani tungod sa mga dangan ug sakit Mga dangan, sakit, Ilaga, Langgam, Kuhol

Pagdumala sa KUHOL Unang Bahin: Pagsabot sa Palay. Check System

Buluhaton: Pag-ihap sa itlog sa Kuhol

Itlog sa Kuhol HINUMDUMI KINI: Otsenta porsyento (80%) sa mga itlog ang mamahimong kuhol nga makadaut sa linghod pa nga tanum muatake panahon sa kagabhi-on! Busa, nganong kinahanglan man nga ato’ng idumala? Ang Kuhol: • dali mudaghan • kusog/paspas mukaon

Ila-ilahon nato ang Kuhol • Gikan kini sa South America • 3 ka mga lugar nga gi-agian pagsulod sa Pilipinas: • Gikan sa Taiwan ngadto sa Lemery, Batangas kaniadtong 1982 • Gikan sa Florida, USA ngadto sa Makati, Metro Manila kaniadtong 1983 • Gikan sa Argentina ngadto sa Asturias, Cebu kaniadtong 1984 • Gikampanya ingon nga panginabuhian ug usa nga makuha-an og protina nga gikinahanglan sa tao. • Human sa unom (6) ka tuig gikan sa pagpaila niini, nakahimo kini’g kadaut sa 3. 6% sa tibuok luna nga natamnan og humay. (Rejesus et. Al. , 1988)

Ila-ilahon ang Kuhol • Molungtad: 2 -6 ka tuig ang iyang pagsanay • Adunay pagka kape ang kolor sa iyang kabhang; ang unod murag kolor de gatas paingon sa lunhaw nga pula • Ang iyang gidak-on magdepende sa iyang gikaon • Ang pinaka-makadaut nga hugna kung ang iyang pagtubo muabot sa 10 mm-40 mm o sama na kini kadako sa P 5 nga plata

Puluy-anan sa Kuhol • Lim-aw, Lapukon, Basakan, Kanal ug Binugon • Mutago sa basa nga yuta panahon sa tinginit, • Makalahutay sulod sa 6 ka bulan nga tinginit, ug maaktibo og usab kung matubigan

Ila-ilahon ang Kuhol: Ang Itlog • Mangitlog panahon sa kagabhi-on sa mga dahon sa humay, sagbot, ug mga punuan sa tanum nga gatubo sa tubig • Ang kolor sa mga pundok sa itlog adunay pagka-lunhaw nga pula kung paingon na kini mapusa • Ang mga itlog mapusa sulod sa 7 -14 ka adlaw

Buluhaton: Pag-ila sa Lalaki o Babae nga Kuhol

Ila-ilahon ang Kuhol: Ang Hamtong • Ang lipi o taklob sa bagal sa babae nga kuhol hiyak o nahulpa: Ang lalaki bawog sa gawas lalaki babae

Ila-ilahon ang Kuhol: Ang Hamtong • Ang mga hamtong nga kuhol mag-upa sulod sa 3 -4 ka oras sa usa ka adlaw taliwala sa kasagbutan nga adunay tubig. • Dali ra sila mudaghan ug maka-pangitlog kini og 1000 -1200 ka itlog sulod sa usa ka bulan.

Ila-ilahon ang Kuhol: Ang Kusog Mukaon • Ang bag-ong pusa nga itlog dali mutubo ug muhamtong. Kini mukaon sa mga punuan sa linghod nga tanum • Makahurot kini og mga linghod nga tanum sulod sa usa ka luwang sa usa ka gabii • Ganahan sila mukaon sa mga linghod nga parte sa tanum pinaagi sa paghagod sa iyang hagashas nga dila.

Ila-ilahon ang Kuhol: Ang Kusog Mukaon • Mukaon kini og bisan unsa nga klase nga tanum sama sa lumot, azolla, duck weeds, water lily, similya sa humay, ug uban pang mga humok nga dahon sa tanum. • Mukaon usab kini og mga nadugta nga hayop ug tanum.

Kadaut nga Mahimo • Mawala ang punuan sa tanum • Nanglutaw nga mga dahon • 1 ka Kuhol matag metro kwadrado nga adunay gitas-on nga 2 -3 cm adunay pagkunhod nga 19% sa abot sulod sa 30 ka adlaw human pagtanum

Problema ni Manong Fred Si Manong Fred nakasinati nga gi-atake sa kuhol ang iyang kahumayan niadtong milabay’ng tanum. Aron nga malikayan ang samang panghitabo, nagplano siya nga labungon/daghanon pagtanum ang similya sa pamasin nga aduna pay mahabilin sa iyang tanum kung atakihon kini sa kuhol. Gusto usab niya nga palawuman pagpatubig ang iyang basakan aron nga malumos ang kuhol; iya usab nga gisunod ang wetbed nga pamaagi. Sakto ba si Manong Fred sa iyang gibuhat?

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE A - Attractants o Pangdani ug Pagpamunit • Sa dili pa ang katapusang pagkaras pamuniton ang kuhol sa buntag ug hapon nga lagsik pa sila ug sayon pangitaon. • Mogamit og pangpadani sama sa mga dahon sa gabi, saging, kapayas, katyubong, tangkong, ug ganas (75% ang pagkunhod sa kadaut sa humay) • Ang mga daan nga pamantalaan makadani sa kuhol sama sa ubang mga pangdani

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE B – Biological control, Botanical • Ang mga pula nga amigas mukaon sa mga itlog sa kuhol • Ang mga langgam mukaon og itlog ug bag-o nga napusa nga kuhol • Ang mga pato mukaon sa unod ug gagmay nga kuhol • Buakon ug kan-on ang unod sa kuhol sa mga ilaga • Ang mga tao mukaon sa unod kung maayo ang pagkaluto niini (sinabaw, ginisa, ginat-an, pinirito, ug barbeque) • Ang mga kapan o pisik mukaon usab sa mga itlog sa kuhol diha sa basakan

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE C - Collection o Pagpamunit, Canalet o Gagmay’ng Kanal, Chemicals isip katapusang pamaagi sa pagsugpo • Panahon sa katapusang pagpatag, maghimo og lawom nga mga gagmay’ng kanal (dili mo -ubos sa 25 cm nga kalapdon ug 5 cm nga kaladmon) • PAMAAGI: Pag-guyod og sako nga adunay sulod nga bato aron makamugna og gagmay’ng kanal.

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE C - Collection o Pagpamunit, Canalet o Gagmay’ng Kanal, Chemicals isip katapusang pamaagi sa pagsugpo Himuon ang pagpamutang og screen o salaan sa mga agi-anan sa tubig aron dili makasulod ang kuhol sa basakan.

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE C - Collection o Pagpamunit, Canalet o Gagmay’ng Kanal, Chemicals isip katapusang pamaagi sa pagsugpo • Magbutang og linipak nga kawayan sa mga limaw nga lugar o basakan duol sa kanal aron nga sayon ra ang pagpamunit; ang kawayan mamahimong puy-anan sa mga itlog. • Puniton, lutuon, kaonon ang kuhol o dukdokon ug himoun nga pagkaon sa mga pato ug baboy.

Ang Kuhol ma-sustansya!! Ang mga sustansya sa unod sa usa ka kuhol naglakip niining mosunod : • • Food energy Protena Tambok Carbohydrates Apog Phosphorous Sodium 83. 0 cal 12. 2 g 0. 4 g 6. 6 g 3. 2 g 1. 0 mg 0. 4 mg Potassium Riboflavin Niacin 17. 0 mg 12. 0 mg 1. 8 mg Uban nga sustansya: Vitamin C, Zinc, Copper, Manganese ug Iodine PAHIBALO!!! Ang kuhol nasulayan na nga maayong himuon nga Chicharon.

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE C - Collection o Pagpamunit, Canalet o Gagmay’ng Kanal, Chemicals isip katapusang pamaagi sa pagsugpo Kung ang uban nga mga pamaagi dili moepekto: • Mogamit og kemikals: Molluscisides

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE D - Ducks o Itik, Dry land preparation o Pag- andam sa Yuta, Draining o Pagpahubas sa Tubig • Buhi-an ang mga itik sa basakan human sa pagani hangtud sa katapusang paglapok sa sunod nga ting-tanum

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE D - Ducks o Itik, Dry land preparation o Pag- andam sa Yuta, Draining o Pagpahubas sa Tubig • Nasuta nga ang pagbakero og 900 ka itik matag ektarya (Vega 1991) moresulta sa 74 -84% nga pagkunhod sa kuhol sa basakan human sa pagani • Ang pagbakero og itik sa dili pa magtanum mas maayo kaysa pagbakero og itik gikan sa 14 -19 ka adlaw sulod sa usa ka bulan human pagtanum.

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE D - Ducks o Itik, Dry land preparation o Pag- andam sa Yuta, Draining o Pagpahubas sa Tubig • Ang itik mas epektibo sa pagsumpo sa kuhol kaysa pag-gamit sa kemikals o mulluscicides • Ang mulluscicides molungtad lamang og 2 -3 ka adlaw • Makadaut sa mapuslano’ng matang sa punggok/igihis • Dili epektibo sa mga dapit nga dili mahubsan • Ang Endosulfan (organochloride) mosulod sa unod sa kuhol nga kung kaunon makadaut sa lawas sa tao (PCARRD Monitor, 2000)

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE D - Ducks o Itik, Dry land preparation o Pag- andam sa Yuta nga mala, Draining o Pagpahubas sa Tubig • Ang pag-andam sa yuta makapagawas sa mga nalubong nga mga kuhol nga maoy hinungdan sa ilang pagka-puo. • Pagpahubas – 21 ka adlaw human pagsabud – 100% buhi nga tanum – 14 ka adlaw human pagsabud – 90% buhi nga tanum – 10 ka adlaw human pagsabud – 70% buhi nga tanum – 7 ka adlaw human pagsabud – 18% buhi nga tanum

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE E- Energize your field o Pagkondisyon sa Yuta Alang sa pagpanalipud, ekondisyon ang inyong basakan! Sundon ang Rekomendasyon sa Palay. Check • Sundon ang saktong gidaghanon sa binhi ug gilay-on sa pagtanum aron nga maayo ang pagtubo sa tanum. • Mga Barayti nga dili kaayo ganahan ang kuhol: PSB Rc 36, Rc 38, Rc 40, ug Rc 68. • Itanum ang mga binhi nga dali-an maani.

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE E- Energize your field o Pagkondisyon sa Yuta Alang sa pagpanalipud, ekondisyon ang inyong basakan! Sundon ang Rekomendasyon sa Palay. Check • Mga Pagdumala: – Sab-og/Sabwag – patubigan human sa 1 -2 ka semana – Tanum/ Binalhin – mabaw nga tubig (4 ka dahon pataas) • Pagmintinar sa tubig sa basakan (2 -3 cm) sugod sa 3 ka adlaw gikan sa pagtanum. • Pahubsan panagsa ang basakan aron nga maminusan ang paglihok ug pagkaon sa kuhol.

Pagdumala sa Kuhol: ABCDE E- Energize your field o Pagkondisyon sa Yuta Alang sa pagpanalipud, ekondisyoin ang inyong basakan! Sundon ang Rekomendasyon sa Palay. Check • Ang pagbasal ug pagsagol sa complete ug urea nga abono sa yuta sa rekomendado’ng gidaghanon panahon sa katapusang pagpatag makapakunhod sa gidaghanon sa kuhol ngadto sa 54%. • Pagmintinar sa tubig sa basakan (2 -3 cm) sugod sa 3 ka adlaw gikan sa pagtanum. • Pahubsan panagsa ang basakan aron nga maminusan ang paglihok ug pagkaon sa kuhol.

ABCDE sa Pagdumala sa Kuhol A Attractants o Pangdani ug Pagpamunit B C Biological control, Botanical Collection o Pagpamunit, Canalet o Gagmay’ng Kanal, Chemicals isip katapusang pamaagi sa Pagsumpo D Ducks o Itik, Dryland preparation o Pag-andam sa Yuta, Draining o Pag-pahubas sa Tubig E Energize you field o Pagkondisyon sa Basakan

Kung 10% pataas na ang kadaut nga nahimo sa kuhol, moresulta kini og dako nga pagkunhod sa abot. Sa usa ka ektarya nga basakan, adunay 1, 000 sqm ang nadaut sa kuhol. Importante ang mapadayonong pagtinabangay sa komunidad

Gihubad nila: Provincial Agriculture’s Office, Agusan del Norte: Dulcesima G. Dy Agriculturist II Franklin M. Milan Agriculturist I Rodolfo D. Nalla Agricultural Technician II Miguel D. Velasco Agricultural Technician II Municipality of Magallanes, Agusan del Norte: Presciana I. Cabiad Municipal Agriculturist Municipality of Jabonga, Agusan del Norte: Victoria I. Roda Agricultural Technologist Phil. Rice Agusan: Elgie M. Iman - Dev. Com Staff