Keton cisimleri Uzm Dr Okhan Akn Keton cisimleri

Keton cisimleri Uzm. Dr. Okhan Akın

Keton cisimleri • Keton cisimleri metabolizmanın normal işleyişi sırasında da ürtilen ve dokular tarafından enerji metaboliti olarak kullanılan maddelerdir. Fakat keton cismi üretimi açlık, uzun süreli şiddetli egzersiz ve kontrolsüz diabet gibi durumlarda artmaktadır. • Keton cisimlerinin tek öncül molekülü Asetil koenzim A’lardır. Keton cismi üretimine katılan asetil Ko. A’ların büyük kısmı yağ asidlerinin yıkımından elde edilir. Bununla beraber lösin, izolösin, lizin, fenilalanin, tirozin ve triptofan aminoasidlerinden de keton cisimleri sentezlenir.

• Keton cisimleri mitokondride üretilen asetil Ko. A’lar TCA’nın kapasitesini aşmaya başladığında senzlenmektedir. • Keton cismi sentezi ve yıkım insanda mitokondrilerde gerçekleşmektedir. • Keton cisimleri: – Asetoasetat – -hidroksibütirat – Aseton’dur (aseton metabolize olmayan bir yan üründür)

Keton cisimleri periferik dokular için önemli bir enerji kaynağıdır: • Sulu çözeltilerde çözünürler ve böylece lipoprotein/albumin gibi taşıyıcı proteinlere gereksinim göstermezler. • KC’de mevcut A Ko. A’lar karaciğerin oksidatif kapasitesini aşınca oluşurlar. • İskelet, kalp kası, böbrek korteksi ve beyin gibi ekstra hepatik dokularda kandaki miktarları ile orantılı olarak kullanılır. • Beyin normalde keton cismi kullanamaz ancak uzun süreli açlık ve kontrolsüz diabet gibi durumlarda glukoz yetmemeye başladığında kullanabilir.

Asetil Ko. A Asetoasetil Ko. A tiolaz Ko. A Karaciğer mitokondrisi Asetoasetil Ko. A Asetil Ko. A HMG Ko. A Sentaz HMG Ko. A Asetil Ko. A Aseton HMG Ko. A Liyaz Asetoasetat NADH+H NAD OH-Bütirat Dehidrogenaz OH-Bütirat

HMG Ko. A sentaz keton cismi sentezinde hız kısıtlayan basamaktır ve sadece karaciğerde mitokondrilerde bulunur. Karaciğer sürekli olarak düşük miktarlarda keton cismi üretmektedir. Fakat açlıkta üretimi artar. Açlıkta periferik dokulara enerji sağlamak için keton cisimlerine gereksinim duyulur. Karaciğer aktif olarak keton cismi üretir fakat asetoasetatı asetoasetil Ko. A’ya geri çeviremez. Bu nedenle keton cisimlerini kendisi kullanamaz.

TCA OH-Bütirat NAD OH-Bütirat Dehidrogenaz NADH+H Asetoasetat Süksinil Ko. A 3 -ketoaçil Ko. A transferaz tioforaz Süksinat TCA Asetoasetil Ko. A tiolaz Asetil Ko. A TCA

Enerji kazancı • Hidroksibütirat: – Hidroksibütirattan asetoasetata dönüşüm sırasında 1 NADH+H (3 ATP) – 2 asetil Ko. A: TCA’da • 6 NADH+H = 18 ATP • 2 FADH 2 = 4 ATP • 2 GTP – TOPLAM: 27 ATP – 1 ATP (Süksinil Ko. A, süksinat döngüsü nedeniyle) = 26 ATP • Asetoasetat: – 26 ATP – 3 ATP (Hidroksibütirata göre 1 NADH+H eksik olduğu için = 23 ATP

• Ciddi açlık ve diabette ketonemi ve ketonüri görülür. Keton cismi artışı, asidoza yol açar. İdrarda glukoz ve keton cismi atılımı hücrelerin su kaybetmesine yol açar. Bu nedenle artmış H+ konsantrasyonu, azalmış plazma hacmi ile birleşince ciddi asidozlara neden olur. • Diabetik ketoasidozda -hidroksibütirat (BOHB) dominant keton cismidir ve asetoasetata göre klinik durumu daha iyi yansıtır. BOHB/Asetoasetat oranı normalde 3/1’dir. Bu oran ketozisde 6/1, 12/1’e kadar artabilir

Ketogenez üç basamakta düzenlenir: 1. Denetim ilk olarak yağ dokusunda uygulanır. Yağ dokusunda hormon duyarlı lipaz aktiflenir, dolaşıma çok fazla miktarda serbest yağ asidi çıkmadıkça ketogenez oluşmaz. Dolayısıyla yağ dokusunda lipolizi denetleyen etmenler ketogenezde önemlidir.

2. Açlıkta lipolizin artışıyla karaciğere gelen aktif yağ asidi (açil-Ko. A) miktarı artar. • Açil Ko. A artışı asetil Ko A karboksilazı (yağ asidi sentezi hız kısıtlayıcı enzimi) inhibe eder ve malonil Ko. A miktarı azalır. • Malonil Ko. A azalınca karnitin açil transferaz-1’in üzerindeki inhibisyon ortadan kalkar ve daha fazla yağ asidi mitokondriye taşınarak lipolizi artırır.

3. Yağ asidi oksidasyonun artışı karaciğer mitokondrilerinde yüksek enerjili bir duruma yol açar. Yüksek enerjili durumda TCA hızı azalır ve yağ asidi yıkımıyla ortaya çıkan asetil Ko. A’lar özellikle ketogeneze kayar.

Aşağıdakilerden hangisinin yıkımının artması durumunda keton cisimleri sentezlenir? a. b. c. d. e. Protein Karbonhidrat Nükleik asit Aminoasit Yağ asidi

Asetoasetat ve beta-hidroksibütiratın başlıca sentez yeri hangisidir? a. b. c. d. e. Böbrekler Beyin Akciğerler Karaciğer Yağ dokusu

3 -hidroksi 3 -metilglutaril Ko. A aşağıdakilerden hangisinin sentezinde oluşan bir ara üründür? a. b. c. d. e. Karnitin Keton cisimleri Steroidler Nikotinamid Folik asit